Efekt otoczenia (entourage) w konopiach: wzmacnianie korzyści kannabinoidów

Konopie to roślina o długiej historii użytkowania w różnych kulturach — jako żywność, włókno tekstylne i lek. Choć stosuje się ją od tysiącleci, niektóre jej właściwości nie są znane w 100% i nadal są przedmiotem badań.

Jednym z obszarów budzących największe zainteresowanie jest efekt otoczenia w konopiach, czyli synergiczna interakcja między kannabinoidami, terpenami i flawonoidami obecnymi w roślinie. Jak drużyna superbohaterów, którzy współpracują, by wzmocnić swoje moce, tej interakcji przypisuje się część efektów, które mogą być interesujące dla wyjaśnienia tego, jak roślina działa na organizm. Zrozumienie tej synergii pomaga wyjaśnić i wzmocnić korzyści CBD dla dobrego samopoczucia. W tym artykule wyjaśnimy Ci dokładnie, czym jest efekt otoczenia w konopiach i jak działa.

Efekt otoczenia to właśnie powód, dla którego olejki CBD full spectrum (pełne spektrum) uważa się za lepsze od izolatu CBD: zachowując wszystkie kannabinoidy, terpeny i flawonoidy rośliny, korzystają z tej naturalnej synergii. Dlatego nie wszystkie olejki CBD są takie same. Na rynku jest wiele rodzajów, a cena bardzo się różni w zależności od ekstraktu, stężenia i jakości, więc warto wiedzieć, na co zwrócić uwagę przed zakupem. Wszystko wyjaśniamy w naszym przewodniku po zakupie olejku CBD.

Czym jest efekt otoczenia?

Efekt otoczenia (znany też po angielsku jako entourage effect) to zjawisko, które występuje, gdy dwa lub więcej związków rośliny konopi działa synergicznie, aby zmodulować lub wywołać efekt większy niż ten, który wywołałyby osobno.

Synergia oznacza wspólną korzyść płynącą z działania kannabinoidów, terpenów i flawonoidów, która prowadzi do wzmocnionego efektu. Tego rodzaju interakcje mogą zachodzić zarówno między kannabinoidami, jak i między kannabinoidem a terpenem czy dwoma terpenami, a także w ich odpowiednich połączeniach z flawonoidami.

Znaczenie efektu otoczenia: zastosowania terapeutyczne

Efekt otoczenia w konopiach jest interesującym zjawiskiem ze względu na jego zdolność do zwiększania skuteczności terapeutycznej konopi dzięki połączeniu kannabinoidów, terpenów i flawonoidów.

Jest to dość przydatne w celach medycznych, ponieważ można by zminimalizować niepożądane działania, optymalizując stosowaną dawkę terapeutyczną. Teoria efektu otoczenia zakłada, że stosowanie wyizolowanych kannabinoidów to nie to samo, co stosowanie ekstraktów z konopi. Na przykład, jak już kilkakrotnie wspominaliśmy na blogu, w szczególnych przypadkach wykazano, że stosowanie CBD full spectrum (pełne spektrum) daje lepsze rezultaty niż czyste CBD.

Kup olejki konopne CBD

Różnice między efektem otoczenia a efektem synergicznym: czy to to samo?

Efekt otoczenia jest efektem synergicznym, ale nie odwrotnie. Efekt otoczenia odnosi się wyłącznie do synergii zachodzącej między związkami rośliny konopi.

Pojęcia efektu otoczenia i synergii mogą wydawać się tożsame, ale w rzeczywistości są tylko pokrewne. Różnica między nimi polega na tym, że pierwsze odnosi się do interakcji między związkami konopi, czy to w celu modulowania, czy zwiększania ich działania, a synergia oznacza samo wspólne działanie tych związków.

Działanie terpenów w konopiach

Zalety efektu otoczenia

Efekt otoczenia może przynosić korzyści terapeutyczne dzięki temu, że różne związki rośliny konopi działają wspólnie. Poniżej podsumowujemy zalety efektu otoczenia:

• Wzmocniony efekt terapeutyczny: większa skuteczność przy mniejszych dawkach.
• Minimalizacja działań niepożądanych: mniejsza wymagana dawka THC ogranicza niepożądane działanie psychoaktywne.
• Zrównoważone efekty: złożone kombinacje, które mogą powstawać między wszystkimi związkami konopi, mogą dać efekt holistyczny, czyli wielowymiarowy.
• Zmniejszenie tolerancji: terpeny mogą sprzyjać spójnemu działaniu fitokannabinoidów.

Składniki konopi, które przyczyniają się do efektu otoczenia

Efekt otoczenia obejmuje interakcję wszystkich substancji składowych konopi. Roślina Cannabis sativa zawiera, jak dotąd, ponad 500 zgłoszonych składników (1). Spośród nich tylko 125 to kannabinoidy, a reszta to związki niekannabinoidowe, wśród których są między innymi terpeny i flawonoidy.

W badaniach nad efektem otoczenia tetrahydrokannabinol (THC) i kannabidiol (CBD) były najczęściej badanymi w laboratorium kannabinoidami, a wśród tych opisanych w mniejszym stopniu są kannabigerol (CBG) i CBN (kannabinol).

Z kolei związki niekannabinoidowe rośliny konopi dzielą się na fenole, flawonoidy, terpeny i alkaloidy (1). Nie występują one wyłącznie w konopiach — są także podstawowymi składnikami różnych pokarmów roślinnych, nadając im cechy organoleptyczne, to znaczy zapach, kolor i smak.

Spośród wszystkich tych związków niekannabinoidowych zbadano jedynie rolę terpenów w efekcie otoczenia. Do najbardziej znanych terpenów rośliny konopi należą limonen, mircen, pinen i linalol (2).

Jak działa efekt otoczenia?

Mechanizmy efektu otoczenia są bardzo zróżnicowane. Każda substancja wchodząca w skład konopi ma własne mechanizmy działania, a działając razem, mogą dawać efekty addytywne. Możliwości interakcji są tak szerokie, jak możliwości połączeń kannabinoidów, terpenów i flawonoidów.

Różne grupy badawcze skupiły się na badaniu kannabinoidów i terpenów oraz ich dynamiki w ramach efektu otoczenia. Flawonoidów natomiast, ze względu na ich bardzo niskie ilości, nie analizowano w warunkach eksperymentalnych, jednak nie wyklucza się ich udziału w efekcie otoczenia.

Korzyści z efektu otoczenia

Interakcje między kannabinoidami

Choć efekt otoczenia obejmuje różne związki rośliny konopi, większość badań analizowała interakcję między THC a CBD.

Działanie przeciwbólowe

Preparaty THC i CBD porównano z podawaniem czystego THC, aby sprawdzić ich skuteczność w leczeniu bólu wywołanego chorobą nowotworową. W rezultacie zaobserwowano, że połączenie THC i CBD zapewnia większą ulgę w porównaniu z podawaniem samego THC (3).

Z kolei badanie dotyczące bólu neuropatycznego oceniające różne dawki połączenia THC z CBD wykazało, że choć razem mogą one wzmacniać działanie przeciwbólowe w organizmie, efekt ten zależy również od dawki. Kannabinoidy mogą wykazywać efekt dzwonowy, w którym wyższe dawki nie przekładają się na lepsze rezultaty, a wręcz przeciwnie. Tak więc w tym badaniu stwierdzono, że niskie dawki THC z CBD są skuteczniejsze w leczeniu bólu neuropatycznego niż wysokie dawki THC z CBD (4).

CBD na ból stawów

Zmniejszenie szkodliwego działania THC

CBD pomaga łagodzić skutki uboczne wynikające z przewlekłego i ostrego używania marihuany z THC (5). W badaniu, w którym analizowano pozostałości THC i CBD we włosach 140 osób używających konopi z objawami schizoidalnymi, stwierdzono, że pacjenci z największą liczbą halucynacji i urojeń to ci, u których wykryto wyłącznie ślady THC, natomiast pacjenci, którzy używali także CBD (i dlatego znaleziono jego ślady we włosach), mieli niższy poziom tych objawów psychotycznych (6).

Leczenie uzależnień

Eksperymentalny model paradygmatu warunkowania na zwierzętach laboratoryjnych, stosowany do oceny preferencji i uzależnienia od kokainy i amfetaminy, wykazał, że leczenie połączeniem THC i CBD pomogło zmniejszyć preferencję wobec tych substancji, podczas gdy samo CBD tego nie zrobiło (7).

Prowadzi to do wniosku, że interakcja kannabinoid-kannabinoid między THC a CBD może przynosić pozytywne efekty w leczeniu uzależnień. Stanowi to podstawę badań klinicznych przeprowadzonych na Jamajce i w Brazylii (8, 9), w których konopi użyto do wspomagania leczenia uzależnienia od kokainy.

CBD na rzucenie palenia

Interakcje między kannabinoidami a terpenami

Leczenie raka

W badaniu na komórkach nowotworowych raka piersi porównano działanie izolowanego THC i preparatu przygotowanego na bazie marihuany, aby ocenić ich skuteczność jako leczenia przeciwnowotworowego. Wyniki pokazały dużą różnicę, która wskazuje na efekt otoczenia między THC a terpenami, ponieważ preparat z marihuany zawierający terpeny miał silniejsze działanie przeciwnowotworowe niż samo THC. Wśród terpenów preparatu znalazły się beta-kariofilen, linalol, nerolidol i beta-pinen, które pomogły wzmocnić działanie przeciwnowotworowe THC (10).

Wiele innych badań in vitro (badań prowadzonych na komórkach) potwierdziło działanie przeciwnowotworowe preparatów z konopi zawierających terpeny i kannabinoidy. Jedno z tych badań wykazało efekt otoczenia szyszek marihuany, zawierających głównie dużo THC i CBG, w eliminowaniu komórek nowotworowych raka jelita grubego (11).

CBD i rak: aktualne badania

Działanie przeciwbólowe

Wykazano, że działanie przeciwbólowe niektórych ekstraktów z konopi bogatych w CBD wynika z efektu otoczenia CBD z terpenami. W badaniu na zwierzętach laboratoryjnych porównano działanie przeciwbólowe ekstraktu z konopi bogatego w CBD z preparatem czystego CBD i THC, co wykazało, że produkt z konopi zawierający wszystkie składniki rośliny był skuteczniejszy niż preparat syntetyczny, mimo że zarówno produkt naturalny, jak i syntetyczny zawierały podobne proporcje CBD i THC. Badanie to potwierdza, że terpeny zawarte w roślinie wzmacniają działanie CBD, dając efekt przeciwbólowy (12).

Z kolei w ramach efektu otoczenia THC i jego interakcji z terpenami zaobserwowano, że może on również wywoływać działanie przeciwbólowe w modelach zwierzęcych (13).

Działanie przeciwpadaczkowe

Efekt otoczenia CBD w leczeniu padaczki został postawiony jako teoria wynikająca z metaanalizy przeprowadzonej przez jedną z grup badawczych (14). W badaniu przeanalizowano różne badania kliniczne oparte na obserwacji, w których stosowano produkty z CBD w leczeniu padaczki lekoopornej. Grupa ta proponuje, że ekstrakty z konopi bogate w CBD dają lepsze rezultaty terapeutyczne niż przypadki, w których stosowano samo lub izolowane CBD. Z tego wynika, że efekt otoczenia między CBD a terpenami odpowiada za korzystniejsze wyniki w leczeniu padaczki lekoopornej.

Co ciekawe, mechanizmy molekularne wskazują, że interakcja kannabinoid-terpen nie jest pośredniczona przez receptory endokannabinoidowe CB1 i CB2 (15), co wskazuje, że pomagają one wywoływać efekt otoczenia poprzez skomplikowane szlaki sygnałowe, które wzmacniają działanie fitokannabinoidów.

CBD i padaczka: aktualne badania

Interakcje między terpenami

Same terpeny uważane są za działające przeciwlękowo (16), przeciwzapalnie (17) i przeciwnowotworowo (18). W roślinie konopi terpeny uczestniczą w efekcie otoczenia jako wzmacniacze lub stymulatory działania kannabinoidów rośliny konopi (19).

Badanie terpenów z rośliny konopi jest trudne, ponieważ te związki aromatyczne występują w bardzo niskich stężeniach. Ponadto duże zróżnicowanie profili terpenowych każdej odmiany konopi jeszcze bardziej utrudnia ich szczegółowe badanie.

Niektóre przykłady interakcji terpen-terpen opisane w warunkach eksperymentalnych, zazwyczaj na podstawie olejków eterycznych, to:

• Limonen i alfa-pinen: wykazują działanie synergiczne jako środki przeciwbakteryjne (20, 21).
• Mircen i limonen: zwiększają działanie uspokajające THC (22).
• Alfa-pinen i beta-pinen: mogą działać synergicznie, aby zmniejszać stan zapalny (23).

Możliwe wady efektu otoczenia

Mogłoby się wydawać, że efekt otoczenia niesie wyłącznie korzyści. Istnieją jednak pewne aspekty, które należy wziąć pod uwagę:

• Brak standaryzacji produktów z konopi: Ponieważ stężenie kannabinoidów i terpenów może się różnić nawet między dwiema roślinami tej samej odmiany, uzyskanie spójnych wyników między partiami i odmianami jest prawie niemożliwe. Choć istnieją szacunki profili, nie da się osiągnąć precyzji na poziomie farmaceutycznym w przypadku naturalnych produktów z konopi, co utrudnia ich badanie w laboratorium.
• Nieznane skutki uboczne: Ze względu na złożoność i różnorodność profili terpenowych rośliny konopi bardzo trudno jest poznać absolutnie wszystkie możliwe zdarzenia niepożądane, jakich mogłaby doświadczyć dana osoba w wyniku konkretnej kombinacji terpenów zawartych w roślinie konopi.
• Nasilenie działania psychoaktywnego THC: Stosowanie medycznej marihuany wiąże się z występowaniem niepożądanych skutków ubocznych. Niektóre odmiany konopi mogą zawierać terpeny, które wzmacniają psychoaktywne działanie THC.

Zastosowania kliniczne efektu otoczenia

Efekt otoczenia mógłby obejmować różne zastosowania kliniczne, sprzyjając stosowaniu bardziej efektywnych dawek kannabinoidów. Choć efekt otoczenia trudno scharakteryzować, ponieważ odmiany konopi mają tak różne profile kannabinoidów i terpenów, efekt synergiczny mógłby przyczynić się do leczenia niektórych schorzeń.

Zastosowania kliniczne efektu otoczenia THC byłyby bardziej skoncentrowane na minimalizowaniu dawki potrzebnej medycznej marihuany, a tym samym na zmniejszaniu skutków ubocznych i zwiększaniu jej profilu bezpieczeństwa.

Efekt otoczenia CBD, czyli to synergiczne zjawisko, które występuje przy stosowaniu odmian konopi bogatych w CBD, może mieć przydatne implikacje terapeutyczne w bardzo szczególnych przypadkach. Padaczka lekooporna będąca następstwem encefalopatii, takich jak zespół Lennoxa-Gastauta i zespół Dravet, wydaje się dawać korzystne wyniki przy stosowaniu farmaceutycznego CBD (Epidiolex) oraz ekstraktów CBD full spectrum (pełne spektrum) (24).

Z myślą o przyszłości

Efekt otoczenia daje bardziej zrównoważony i skuteczny efekt niż podawanie kannabinoidów lub terpenów w formie izolowanej. Otwiera to drzwi do niezliczonych możliwości, jeśli stosuje się wyizolowane kombinacje niektórych związków konopi.

Badania naukowe pomagają zrozumieć mechanizmy efektu otoczenia, aby znaleźć cechy szczególne, które dałyby początek bardziej ukierunkowanym i skutecznym terapiom.

Innym tematem, o którym w publikacjach naukowych mówi się niewiele, jest imponująca złożoność świata roślin. Roślina konopi jest tak złożona, że żadne laboratorium nie mogłoby jej dokładnie odtworzyć syntetycznie, i właśnie w tym tkwi potencjał efektu otoczenia w konopiach. Synergia składników rośliny konopi jest przykładem tego, jak rośliny mogą być lepszymi lekami niż produkty z nich wyizolowane. Mimo to można badać różne kombinacje i interakcje kannabinoid-kannabinoid, kannabinoid-terpen i terpen-terpen, jednak laboratoriów zainteresowanych badaniem produktów naturalnych jest niewiele.

Mamy nadzieję, że w nadchodzących latach pojawi się więcej informacji o efekcie otoczenia i jego potencjalnych zastosowaniach, które uzasadnią skuteczniejsze i bezpieczniejsze stosowanie konopi.