Receptory kannabinoidowe: klucz do zrozumienia działania konopi

Receptory kannabinoidowe to białka błony komórkowej, z którymi wiążą się kannabinoidy, aby aktywować układ endokannabinoidowy, czyli sieć utrzymującą wewnętrzną równowagę organizmu (homeostazę). Istnieją dwa główne typy — CB1 i CB2 — i od nich zależy, czy CBD, THC oraz kannabinoidy wytwarzane przez nasz własny organizm mają jakikolwiek efekt. Uważa się, że są to najliczniejsze receptory w organizmie.

Czym są receptory kannabinoidowe?

Receptory kannabinoidowe to elementy ściany komórek, które wchodzą w interakcję z kannabinoidami. Receptory te biorą udział w przekazywaniu sygnałów i odgrywają kluczową rolę w działaniu i właściwościach terapeutycznych kannabinoidów, w tym kannabidiolu czyli CBD oraz tetrahydrokannabinolu, czyli THC. Wiążąc się z receptorami kannabinoidowymi, kannabinoidy mogą modulować różne funkcje fizjologiczne i biochemiczne w organizmie człowieka.

Receptory te są częścią układu endokannabinoidowego, razem z kannabinoidami i enzymami kannabinoidowymi.

Możliwe, że nigdy nie słyszałeś o receptorach komórkowych albo kojarzysz je mgliście z lekcji biologii w liceum. Mimo to zrozumienie receptorów kannabinoidowych jest kluczowe, by rozumieć niektóre wiadomości o konopiach i farmakologii kannabinoidów. Poniżej wyjaśnimy, czym są, jak działają i jakie skutki wywołują różne typy receptorów kannabinoidowych.

Definicja receptorów kannabinoidowych

Receptory kannabinoidowe to białka błony komórkowej, z którymi wiążą się kannabinoidy. Ich zadaniem jest aktywowanie układu endokannabinoidowego i wywoływanie wszystkich jego efektów.

Z biochemicznego punktu widzenia receptory CB1 i CB2 to receptory sprzężone z białkiem G (GPCR), największa rodzina receptorów komórkowych i cel wielu leków. To pomaga zrozumieć, dlaczego układ endokannabinoidowy wpływa na tak wiele procesów w organizmie.

Bez receptorów kannabinoidowych ani CBD, ani THC, ani żaden inny kannabinoid nie miałby żadnego działania w organizmie. Są więc zasadniczą częścią układu endokannabinoidowego.

Układ ten odgrywa zasadniczą rolę w licznych procesach fizjologicznych, takich jak modulacja uwalniania neuroprzekaźników, regulacja odczuwania bólu i czynność układu sercowo-naczyniowego. Receptory kannabinoidowe są kluczowe dla funkcjonowania tego układu.

Funkcje receptorów kannabinoidowych

Receptory kannabinoidowe mają specyficzną budowę, która pozwala im wiązać się z kannabinoidami. Możesz je sobie wyobrazić jako zamki w błonach komórek, które można otworzyć tylko odpowiednimi „kluczami”, czyli endokannabinoidami wytwarzanymi przez organizm.

Główne endokannabinoidy — „klucze”, które produkuje nasz własny organizm — to anandamid (AEA) i 2-AG (2-arachidonoiloglicerol). To cząsteczki, do których te receptory są naturalnie przystosowane.

Odkryto też, że kannabinoidy z konopi działają jak klucze, aktywując te receptory kannabinoidowe. Gdy receptory kannabinoidowe zostają aktywowane, w naszym organizmie zachodzą różne zmiany, które prowadzą do licznych efektów kannabinoidów.

Za pośrednictwem tych receptorów układ endokannabinoidowy pomaga regulować liczne funkcje organizmu, między innymi:

• Ból i stan zapalny
• Apetyt i trawienie
• Sen i odpoczynek
• Nastrój i reakcję na stres
• Pamięć i uczenie się
• Odpowiedź układu odpornościowego
• Czynność układu sercowo-naczyniowego

Znaczenie receptorów kannabinoidowych

Receptory kannabinoidowe mają ogromne znaczenie w badaniach nad działaniem kannabinoidów. W zależności od tego, który typ receptora zostanie aktywowany, kannabinoidy będą miały różne efekty. To właśnie odróżnia kannabinoid taki jak THC od innego, takiego jak CBD. Choć oba są psychoaktywne i wpływają na ośrodkowy układ nerwowy, tylko THC ma znaczące działanie psychoaktywne, podczas gdy CBD nie daje haju.

Ponadto coraz więcej wiadomo o substancjach, które zmieniają działanie kannabinoidów, oddziałując na receptory kannabinoidowe. Substancje te mogą wzmacniać lub blokować efekty kannabinoidów. Na przykład mówi się o synergii między terpenami a kannabinoidami — tak zwanym efekcie otoczenia (entourage) — w olejku CBD full spectrum. Innym ciekawym przykładem jest to, jak CBD zmniejsza toksyczność THC (1).

Oznacza to, że kannabinoidy nie działają samodzielnie: ich efekty są wynikiem złożonej interakcji między receptorami kannabinoidowymi, enzymami i samymi kannabinoidami. Receptory kannabinoidowe, zarówno CB1, jak i CB2, odgrywają ważną rolę w organizmie i odpowiadają za różne efekty kannabinoidów. Oto fascynujący świat receptorów kannabinoidowych i wszystko, co oznacza dla układu endokannabinoidowego!

Typy receptorów kannabinoidowych

Istnieją dwa główne typy receptorów kannabinoidowych: CB1 i CB2. Złożoność tematu receptorów kannabinoidowych polega na tym, że każdy typ receptora jest rozmieszczony w organizmie inaczej i odpowiada za inne funkcje (2).

Receptory kannabinoidowe CB1

Receptory kannabinoidowe CB1 znajdują się głównie w mózgu i są ściśle związane z psychoaktywnym działaniem THC.

Receptory kannabinoidowe typu CB1 są rozmieszczone głównie w mózgu, ale występują też w wielu innych częściach ciała.

Występują w różnych obszarach mózgu (takich jak hipokamp, jądra podstawy, kora mózgowa, móżdżek i inne obszary zarówno kresomózgowia, jak i międzymózgowia), a także w innych narządach i tkankach organizmu, takich jak adipocyty (komórki tłuszczowe), wątroba, płuca, mięśnie gładkie przewodu pokarmowego, komórki beta trzustki (odpowiedzialne za uwalnianie insuliny i regulację poziomu glukozy we krwi), śródbłonek naczyniowy (ten, który wyściela nasze tętnice i żyły), a także narządy rozrodcze, układ odpornościowy oraz obwodowe nerwy czuciowe i nerwy współczulne w innych częściach ciała.

Receptory kannabinoidowe CB1 wydają się zaangażowane w procesy biologiczne związane z układem sercowo-naczyniowym, pokarmowym i z wątrobą. Konkretnie w wątrobie wpływają na lipogenezę de novo (3). Ponadto wydają się odgrywać ważną rolę w odczuwaniu bólu, pamięci węchowej i reakcji na stres (4, 5, 6). Receptory te odpowiadają też za działanie euforyzujące i przeciwdrgawkowe konopi.

Obecność receptorów kannabinoidowych CB1 w układzie sercowo-naczyniowym wyjaśniałaby jeden z najlepiej znanych skutków ubocznych THC: lipotymię. Lipotymia to krótkotrwała utrata przytomności, do której dochodzi, gdy zmniejsza się dopływ krwi do mózgu, i może wystąpić po wypaleniu dużej ilości marihuany, ponieważ THC działa uspokajająco na ściany naczyń krwionośnych (z licznymi receptorami CB1).

Układ pokarmowy zawiera receptory kannabinoidowe CB1 i CB2, co wyjaśniałoby stosowanie medycznej marihuany w przypadkach anoreksji.

Z drugiej strony obecność receptorów kannabinoidowych CB1 i CB2 w narządach układu pokarmowego, które regulują wchłanianie składników odżywczych i równowagę energetyczną, wyjaśnia niektóre efekty terapeutyczne kannabinoidów. THC jest powszechnie uznawane w medycynie za substancję wywołującą wzrost apetytu i dlatego stosuje się je w leczeniu anoreksji oraz chorób wyniszczających, takich jak HIV i nowotwory.

Receptory kannabinoidowe CB2

Z kolei receptory kannabinoidowe CB2 znajdują się głównie w układzie odpornościowym i w tkankach obwodowych, w tym w układzie endokannabinoidowym skóry. Receptory te wiążą się z właściwościami przeciwzapalnymi i mogą odgrywać rolę w łagodzeniu bólu oraz modulowaniu odpowiedzi immunologicznej.

Receptory CB2 występują w tkankach obwodowych, przede wszystkim w układzie odpornościowym, i wykazano, że mają silną zdolność modulowania odpowiedzi komórek obronnych.

Konkretnie receptory CB2 są obecne w komórkach szpiku kostnego, grasicy, śledziony, migdałków, limfocytach T i B, monocytach, komórkach NK, PMN i komórkach tucznych; wszystkie to kluczowe elementy układu odpornościowego. Stymulacja receptorów CB2 wiąże się przede wszystkim z łagodzeniem bólu i działaniem przeciwzapalnym.

71% receptorów kannabinoidowych CB2 zlokalizowano w węzłach chłonnych.

W przeciwieństwie do CB1 receptory CB2 są prawie nieobecne w ośrodkowym układzie nerwowym (OUN). Choć wykryto CB2 w komórkach glejowych i astrocytach mózgu, ich obecność w neuronach nie jest jasna. Najnowsze badania sugerują, że receptor kannabinoidowy CB2 może modulować emocje i być powiązany ze schizofrenią, lękiem, depresją i pamięcią.

CBD i receptory kannabinoidowe

Jeśli chodzi o CBD, choć nie wiąże się bezpośrednio z receptorami kannabinoidowymi CB1 ani CB2, odkryto, że może modulować aktywność tych receptorów oraz innych powiązanych receptorów. To częściowo wyjaśnia, dlaczego CBD może mieć różnorodne działanie terapeutyczne i jak może wpływać na reakcję organizmu na kannabinoidy.

Jak substancje mogą oddziaływać na receptory kannabinoidowe

Istnieją różne substancje, które działają na receptory kannabinoidowe. Te interakcje mogą być różnego rodzaju:

• Agoniści naturalni: Endokannabinoidy są naturalnymi ligandami-agonistami receptorów kannabinoidowych, ponieważ to substancje fizjologiczne, czyli endogenne (wytwarzane przez nasz organizm), do których receptor komórkowy jest „zaprojektowany”.
• Agoniści: Kannabinoidy z konopi i kannabinoidy sztuczne są ligandami-agonistami receptorów kannabinoidowych. Agonista to substancja zdolna wiązać się z receptorem komórkowym i wywoływać w komórce określone działanie, zwykle podobne do tego, które wywołuje substancja fizjologiczna. Choć fitokannabinoidy strukturalnie bardzo różnią się od endokannabinoidów, mogą wiązać się z tymi samymi receptorami. To wiązanie może być pełne lub częściowe.
• Modulatory allosteryczne: Niektóre kannabinoidy (i inne substancje, jak terpeny) mogą wiązać się z receptorem częściowo, zmieniając kształt receptora i jego wiązanie z kannabinoidami. To tak zwane modulatory allosteryczne. Modulatory mogą być pozytywne (zwiększają powinowactwo kannabinoidów do receptora i wzmacniają ich działanie) lub negatywne (zmniejszają powinowactwo kannabinoidów do receptora i osłabiają ich działanie).
• Antagoniści: Wreszcie istnieją ligandy-antagoniści receptorów kannabinoidowych, czyli cząsteczki blokujące receptor i uniemożliwiające wiązanie się kannabinoidów. To naturalny system samoregulacji komórek, który ogranicza nadmierną aktywację tych receptorów, ale można go też wykorzystać na poziomie farmakologicznym, by złagodzić efekty kannabinoidów. Antagoniści mogą być kompetycyjni (konkurują z kannabinoidami o wiązanie z receptorami) lub niekompetycyjni. Mogą też być odwracalni lub nie…

CBD jest przykładem negatywnego modulatora allosterycznego receptora CB1. Oznacza to, że jego wiązanie nie aktywuje receptora, lecz zmniejsza jego aktywność. Dlatego CBD zmniejsza psychoaktywne działanie THC.

Podsumowując...

Receptory kannabinoidowe są kluczowymi elementami układu endokannabinoidowego i odgrywają zasadniczą rolę w modulowaniu funkcji fizjologicznych i biochemicznych w organizmie człowieka. Ich rozmieszczenie i specyficzne funkcje, zarówno w mózgu, jak i w układzie odpornościowym oraz innych tkankach, są kluczowe dla zrozumienia działania kannabinoidów i ich potencjału terapeutycznego.

Gdy ta równowaga zostaje zaburzona, niektórzy badacze zakładają istnienie klinicznego niedoboru endokannabinoidów, teorii łączącej nieprawidłowe funkcjonowanie układu endokannabinoidowego z określonymi dolegliwościami.

W Cannactiva wykorzystujemy synergię kannabinoidów i terpenów, która działa na te receptory. Poznaj nasze olejki CBD full spectrum albo odkryj całą gamę olejków CBD.

Najczęściej zadawane pytania o receptory kannabinoidowe (FAQ)

Dlaczego mamy receptory kannabinoidowe?

Nie wyewoluowały „dla” konopi. Występują u wszystkich kręgowców od ponad 600 milionów lat i istnieją, by reagować na endokannabinoidy wytwarzane przez sam organizm, takie jak anandamid. Ich rola polega na pomaganiu w utrzymaniu wewnętrznej równowagi organizmu — homeostazy — poprzez regulację procesów takich jak ból, nastrój, apetyt czy sen. To, że kannabinoidy z rośliny pasują do nich, jest biologiczną zbieżnością.

Czy receptory kannabinoidowe można odczulić?

Tak. Przewlekłe i wysokie spożycie THC może zmniejszać liczbę i wrażliwość receptorów CB1 (proces zwany regulacją w dół, czyli downregulation), co wiąże się z tolerancją. Zwykle jest to odwracalne po okresie abstynencji. CBD, ponieważ nie aktywuje bezpośrednio tych receptorów, nie wywołuje tego efektu.

Jaka jest różnica między receptorem kannabinoidowym a endokannabinoidem?

Receptor to „zamek” w błonie komórki; endokannabinoid (jak anandamid czy 2-AG) to „klucz”, który wytwarza organizm, by go aktywować. Fitokannabinoidy z konopi (THC, CBD) to zewnętrzne klucze, które również pasują do tych zamków.

Bibliografia

1. Boggs, D. L., et al. (2018). Clinical and Preclinical Evidence for Functional Interactions of Cannabidiol and Δ9-Tetrahydrocannabinol. Neuropsychopharmacology, 43(1), 142-154. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28875990/.
2. Pertwee, R. G. (1997). Pharmacology of cannabinoid CB1 and CB2 receptors. Pharmacology & Therapeutics, 74(2), 129-180. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/9336020/.
3. Shi, D., et al. (2014). Inhibiting CB1 receptors improves lipogenesis in an in vitro non-alcoholic fatty liver disease model. Lipids in Health and Disease, 13, 173. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/25406988/.
4. Woodhams, S. G., et al. (2015). The role of the endocannabinoid system in pain. Handbook of Experimental Pharmacology, 227, 119-143. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/25846617/.
5. Terral, G., et al. (2020). Cannabinoid Control of Olfactory Processes: The Where Matters. Genes (Basel), 11(4). https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC7230191/.
6. Hillard, C. J. (2014). Stress regulates endocannabinoid-CB1 receptor signaling. Seminars in Immunology, 26(5), 380-388. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4247817/.