Entourage-effect in cannabis: de voordelen van cannabinoïden versterken

Cannabis is een plant met een lange gebruiksgeschiedenis in verschillende culturen, zowel als voedsel, textielvezel als medicijn. Hoewel het al duizenden jaren gebruikt wordt, zijn sommige eigenschappen niet 100% bekend en nog steeds onderwerp van onderzoek.

Een van de gebieden die de meeste interesse wekken is het entourage-effect van cannabis, de synergetische interactie tussen de cannabinoïden, terpenen en flavonoïden in de plant. Net als een team superhelden dat samenwerkt om hun krachten te versterken, worden aan deze interactie enkele effecten toegeschreven die interessant kunnen zijn om de effecten van de plant op het lichaam te verklaren. Wie deze synergie begrijpt, kan de voordelen van CBD voor het welzijn beter verklaren en versterken. In dit artikel leggen we je precies uit wat het entourage-effect van cannabis is en hoe het werkt.

Het entourage-effect is precies de reden waarom full spectrum CBD-olie als beter wordt beschouwd dan CBD-isolaat: doordat alle cannabinoïden, terpenen en flavonoïden van de plant behouden blijven, benutten ze deze natuurlijke synergie. Daarom is niet alle CBD-olie hetzelfde. Er zijn veel soorten op de markt en de prijs verschilt sterk afhankelijk van het extract, de concentratie en de kwaliteit, dus is het goed om te weten waar je op moet letten voordat je koopt. We leggen alles uit in onze gids om CBD-olie te kopen.

Wat is het entourage-effect?

Het entourage-effect (in het Engels entourage effect) is het fenomeen dat optreedt wanneer twee of meer bestanddelen van de cannabisplant synergetisch samenwerken om een effect te moduleren of een groter effect te geven dan ze elk afzonderlijk zouden hebben.

Synergie verwijst naar het gezamenlijke voordeel van cannabinoïden, terpenen en flavonoïden dat tot een versterkt effect leidt. Zulke coöperatieve interacties kunnen optreden tussen cannabinoïde en cannabinoïde, cannabinoïde en terpeen of terpeen en terpeen, plus hun respectievelijke combinaties met flavonoïden.

Belang van het entourage-effect: therapeutisch gebruik

Het entourage-effect in cannabis is een interessant fenomeen vanwege het vermogen om de therapeutische werking van cannabis te verbeteren door cannabinoïden, terpenen en flavonoïden te combineren.

Dit is vrij nuttig voor medische doeleinden, omdat ongewenste effecten beperkt zouden kunnen worden door de gebruikte therapeutische dosis te optimaliseren. In deze theorie van het entourage-effect ligt besloten dat het niet hetzelfde is om geïsoleerde cannabinoïden te gebruiken als cannabisextracten. Zoals al meerdere keren op de blog is genoemd, is bijvoorbeeld in bepaalde gevallen aangetoond dat full spectrum CBD betere resultaten geeft dan pure CBD.

CBD-olie kopen

Verschillen tussen entourage-effect en synergetisch effect: zijn ze hetzelfde?

Het entourage-effect is een synergetisch effect, maar niet omgekeerd. Het entourage-effect verwijst alleen naar de synergie die optreedt met de bestanddelen van de cannabisplant.

De begrippen entourage-effect en synergie lijken hetzelfde, maar in werkelijkheid zijn het alleen verwante begrippen. Het verschil tussen het entourage-effect en het synergetische effect is dat het eerste verwijst naar de interactie tussen de bestanddelen van cannabis, om hun effecten te moduleren of te versterken, terwijl synergie zelf verwijst naar de samenwerking van deze bestanddelen.

Effecten van terpenen in cannabis

Voordelen van het entourage-effect

Het entourage-effect kan therapeutische voordelen bieden door verschillende bestanddelen in de cannabisplant te laten samenwerken. Hier volgt een overzicht van de voordelen van het entourage-effect:

• Versterkt therapeutisch effect: grotere effectiviteit bij lagere doses.
• Minimalisering van bijwerkingen: Een lagere benodigde dosis THC vermindert ongewenste psychoactieve effecten.
• Evenwichtige effecten: De complexe combinaties die kunnen optreden met alle cannabisbestanddelen kunnen een holistisch of multidimensionaal effect veroorzaken.
• Tolerantiereductie: Terpenen kunnen een consistent effect van fytocannabinoïden bevorderen.

Cannabisbestanddelen die bijdragen aan het entourage-effect

Bij het entourage-effect gaat het om de interactie van alle stoffen waaruit cannabis bestaat. Van de Cannabis sativa-plant zijn tot nu toe meer dan 500 bestanddelen beschreven (1). Daarvan zijn er maar 125 cannabinoïden; de rest zijn niet-cannabinoïde verbindingen, waaronder terpenen en flavonoïden, naast andere verbindingen.

In het onderzoek naar het entourage-effect zijn tetrahydrocannabinol (THC) en cannabidiol (CBD) de cannabinoïden die het meest in het laboratorium zijn onderzocht; minder beschreven zijn onder meer cannabigerol (CBG) en CBN (cannabinol).

Aan de andere kant worden de niet-cannabinoïde bestanddelen van de cannabisplant geclassificeerd in fenolen, flavonoïden, terpenen en alkaloïden (1), die niet alleen in cannabis worden gevonden; ze zijn ook essentiële bestanddelen van verschillende plantaardige voedingsmiddelen die organoleptische kenmerken leveren, d.w.z. ze zorgen voor de geur, kleur en smaak.

Van al deze niet-cannabinoïde verbindingen is alleen de relatie tussen terpenen en het entourage-effect bestudeerd. Van de terpenen in de cannabisplant zijn limoneen, myrceen, pineen en linalool de bekendste (2).

Hoe werkt het entourage-effect?

De mechanismen van het entourage-effect zijn zeer gevarieerd. Elke stof waaruit cannabis bestaat, heeft zijn eigen werkingsmechanismen, en wanneer ze samenwerken, kan dat tot additieve effecten leiden. De mogelijke interacties zijn net zo talrijk als de mogelijke combinaties van cannabinoïden, terpenen en flavonoïden.

Verschillende onderzoeksgroepen hebben zich gericht op de studie van cannabinoïden en terpenen en hun dynamiek binnen het entourage-effect. Flavonoïden daarentegen zijn, omdat ze in zulke kleine hoeveelheden worden gevonden, niet geanalyseerd onder experimentele omstandigheden, maar hun toevoeging aan het entourage-effect wordt niet uitgesloten.

Voordelen van het entourage-effect

Interacties tussen cannabinoïden

Hoewel bij het entourage-effect verschillende verbindingen in de cannabisplant betrokken zijn, hebben de meeste onderzoeken gekeken naar de interactie tussen THC en CBD.

Analgesie

Preparaten met THC en CBD zijn vergeleken met de toediening van pure THC om hun effectiviteit bij de behandeling van pijn door kanker te onderzoeken. Daaruit bleek dat de combinatie van THC en CBD meer verlichting geeft dan de toediening van alleen THC (3).

Daarnaast toonde een onderzoek naar neuropathische pijn, waarin verschillende doses van de combinatie van THC en CBD werden geëvalueerd, aan dat ze samen het pijnstillende effect in het lichaam kunnen versterken, maar dat dit effect ook dosisafhankelijk is. Cannabinoïden kunnen een klokvormig effect hebben, waarbij hogere doses niet tot betere resultaten leiden, maar juist tot het tegenovergestelde. Zo bleek in dit onderzoek dat lage doses THC met CBD sterker werken bij de behandeling van neuropathische pijn dan hoge doses THC met CBD (4).

CBD voor gewrichtspijn

De schadelijke effecten van THC verminderen

CBD helpt de bijwerkingen te verminderen van chronisch en acuut gebruik van wiet met THC (5). In een onderzoek waarin het achtergebleven THC- en CBD-gehalte in het haar van 140 cannabisgebruikers met schizoïde symptomen werd geanalyseerd, bleek dat de patiënten met meer hallucinaties en wanen degenen waren bij wie alleen sporen van THC werden gevonden, terwijl de patiënten die ook CBD hadden gebruikt (en bij wie daarom ook daarvan sporen in het haar werden gevonden) lagere niveaus van deze psychotische symptomen hadden (6).

Verslavingsbehandeling

Een experimenteel model van het conditioneringsparadigma bij proefdieren, dat wordt gebruikt om de voorkeur voor en verslaving aan cocaïne en amfetamine te beoordelen, liet zien dat zowel THC als CBD, elk afzonderlijk toegediend, de voorkeur voor deze middelen hielpen verminderen (7).

Dit doet vermoeden dat THC en CBD positieve effecten kunnen hebben bij de behandeling van verslavingen. Dat vormt de basis voor de klinische onderzoeken in Jamaica en Brazilië (8, 9), waarin cannabis is gebruikt als hulp bij de behandeling van cocaïneverslaving.

CBD voor stoppen met roken

Interacties tussen cannabinoïden en terpenen

Behandeling van kanker

In een onderzoek met tumorcellen van borstkanker werd het effect van geïsoleerde THC vergeleken met dat van een preparaat op basis van wiet, om de effectiviteit als antitumorbehandeling te beoordelen. De resultaten lieten een groot verschil zien dat op het entourage-effect wijst, want het wietpreparaat met terpenen had een sterkere antitumorwerking dan THC alleen. Onder de terpenen in het preparaat waren bèta-caryofylleen, linalool, nerolidol en bèta-pineen, al stelden de auteurs vast dat de grotere werkzaamheid van het preparaat niet aan de meest voorkomende terpenen te danken was (10).

Veel andere in-vitro-onderzoeken (onderzoeken op cellen) hebben het antikankereffect aangetoond van cannabispreparaten die terpenen en cannabinoïden bevatten. Een van deze onderzoeken toonde het entourage-effect aan van wiettoppen met vooral veel THC en CBG bij het doden van tumorcellen van darmkanker (11).

CBD en kanker: huidig onderzoek

Pijnstillend effect

Er is aangetoond dat het pijnstillende effect van sommige CBD-rijke cannabisextracten te danken is aan het entourage-effect van CBD met terpenen. In een onderzoek bij proefdieren werd het pijnstillende effect van een CBD-rijk cannabisextract vergeleken met een preparaat van pure CBD en THC. Daaruit bleek dat het cannabisproduct met alle bestanddelen van de plant effectiever was dan het synthetische preparaat, hoewel het natuurlijke en het synthetische product vergelijkbare verhoudingen CBD en THC bevatten. Volgens dit onderzoek is het niet uitgesloten dat de terpenen in de plant het effect van CBD versterken en zo voor een pijnstillend effect zorgen (12).

Daarnaast gaf in een onderzoek in diermodellen naar het entourage-effect van THC en de interactie ervan met terpenen THC alleen een pijnstillend effect dat even groot was als dat van het volledige extract, terwijl terpenen alleen dat effect niet gaven en ook de pijnstilling door cannabis niet veranderden (13).

Anti-epileptisch

Het entourage-effect van CBD bij de behandeling van epilepsie is als theorie naar voren gebracht op basis van een meta-analyse van een onderzoeksgroep (14). In die studie werden verschillende observationele klinische onderzoeken geanalyseerd waarin CBD-producten werden gebruikt voor de behandeling van refractaire epilepsie. Deze onderzoeksgroep stelt dat CBD-rijke cannabisextracten betere therapeutische resultaten geven dan in de gevallen waarin alleen CBD of CBD-isolaat werd gebruikt. Daaruit wordt afgeleid dat het entourage-effect tussen CBD en terpenen verantwoordelijk is voor de gunstigere resultaten bij de behandeling van refractaire epilepsie.

Interessant genoeg geven de moleculaire mechanismen aan dat de interactie tussen cannabinoïden en terpenen niet via de endocannabinoïdereceptoren CB1 en CB2 verloopt (15), wat erop wijst dat ze het entourage-effect helpen opwekken via ingewikkelde signaalwegen die het effect van fytocannabinoïden versterken.

CBD en epilepsie: huidig onderzoek

Interacties tussen terpenen

Terpenen worden op zichzelf al als angstremmend (16), ontstekingsremmend (17) en kankerremmend (18) beschouwd. In de cannabisplant zijn terpenen bij het entourage-effect betrokken als versterkers of bevorderaars van de werking van de cannabinoïden van de cannabisplant (19).

Het onderzoek naar terpenen uit de cannabisplant is moeilijk, omdat deze aromatische verbindingen in zeer lage concentraties voorkomen. Bovendien maakt de grote variatie in terpeenprofielen van elke cannabissoort het gerichte onderzoek ernaar nog ingewikkelder.

Enkele voorbeelden van terpeen-terpeeninteracties die in experimentele situaties zijn beschreven, meestal op basis van etherische oliën, zijn:

• Limoneen en alfa-pineen: hebben een synergetisch antibacterieel effect (20, 21).
• Myrceen en limoneen: versterken de kalmerende effecten van THC (22).
• Alfa-pineen en bèta-pineen: kunnen synergetisch werken om ontstekingen te verminderen (23).

Mogelijke nadelen van het entourage-effect

Het lijkt misschien alsof het entourage-effect alleen voordelen heeft. Er zijn echter enkele aspecten waarmee rekening moet worden gehouden:

• Gebrek aan standaardisatie van cannabisproducten: omdat de concentratie cannabinoïden en terpenen zelfs tussen twee planten van dezelfde soort kan variëren, is het bijna onmogelijk om consistente resultaten te krijgen tussen batches en soorten. Hoewel er schattingen van profielen beschikbaar zijn, kan er geen nauwkeurigheid van farmaceutische kwaliteit worden bereikt met natuurlijke cannabisproducten, waardoor ze moeilijk te bestuderen zijn in het laboratorium.
• Onbekende bijwerkingen: Vanwege de complexiteit en variëteit van de terpeenprofielen van de cannabisplant, is het erg moeilijk om absoluut alle mogelijke bijwerkingen te kennen die iemand zou kunnen ondervinden van een bepaalde combinatie van terpenen in de cannabisplant.
• Versterking van het psychoactieve effect van THC: Het gebruik van medicinale cannabis gaat gepaard met ongewenste bijwerkingen. Sommige cannabissoorten kunnen terpenen bevatten die het psychoactieve effect van THC versterken.

Klinische toepassingen van het entourage-effect

Het entourage-effect zou betrekking kunnen hebben op een verscheidenheid aan klinische toepassingen, waardoor het gebruik van efficiëntere doses cannabinoïden wordt bevorderd. Hoewel het entourage-effect moeilijk te karakteriseren is omdat cannabissoorten zulke verschillende cannabinoïde- en terpeenprofielen hebben, zou het synergetische effect kunnen bijdragen aan de behandeling van sommige medische aandoeningen.

De klinische toepassingen van het entourage-effect van THC zouden vooral gericht zijn op het verlagen van de benodigde dosis medicinale cannabis, waardoor de bijwerkingen afnemen en het veiligheidsprofiel verbetert.

Het entourage-effect van CBD, dus het synergetische fenomeen dat optreedt bij het gebruik van CBD-rijke cannabissoorten, kan nuttige therapeutische gevolgen hebben in zeer specifieke gevallen. Refractaire epilepsie als gevolg van encefalopathieën zoals het syndroom van Lennox-Gastaut en het syndroom van Dravet lijkt gunstige resultaten te geven met farmaceutische CBD (Epidiolex) en met extracten van full spectrum CBD (24).

Blik op de toekomst

Het entourage-effect biedt een evenwichtiger en effectiever effect dan de geïsoleerde toediening van cannabinoïden of terpenen. Dit opent de deur naar eindeloze mogelijkheden als geïsoleerde combinaties van sommige cannabisverbindingen worden gebruikt.

Wetenschappelijk onderzoek helpt de mechanismen van het entourage-effect te begrijpen met de bedoeling bijzonderheden te vinden die zouden leiden tot meer gerichte en effectieve behandelingen.

Een ander onderwerp waarover in wetenschappelijke publicaties weinig wordt gesproken, is de indrukwekkende complexiteit van de plantenwereld. De cannabisplant is zo complex dat geen enkel laboratorium haar exact synthetisch zou kunnen nabootsen, en daarin schuilt het potentieel van het entourage-effect van cannabis. De synergie van de bestanddelen van de cannabisplant is een voorbeeld van hoe planten betere geneesmiddelen kunnen zijn dan de producten die eruit worden geïsoleerd. Toch kunnen verschillende combinaties en interacties tussen cannabinoïde en cannabinoïde, cannabinoïde en terpeen en terpeen en terpeen worden onderzocht, maar het aantal laboratoria dat natuurlijke producten wil bestuderen is beperkt.

We hopen dat er in de komende jaren meer informatie komt over het entourage-effect en de mogelijke toepassingen ervan, die een effectiever en veiliger gebruik van cannabis zullen ondersteunen.