Het terpeen van dit artikel is een van de grote hoofdrolspelers in elk dennenbos. Pineen is een vluchtige verbinding die in grote hoeveelheden wordt aangemaakt door dennen en andere naaldbomen, en die ook volop in cannabis aanwezig is.
Pineen bestaat eigenlijk uit twee terpenen: alfa-pineen en bèta-pineen, elk met hun eigen unieke eigenschappen en effecten. In dit artikel nodigen we je uit om de wetenswaardigheden van dit wietaroma te leren kennen.
Pineen: wat is het en welk effect heeft dit terpeen in cannabis?
Inleiding tot het terpeen pineen en zijn aroma's
Om het aroma van pineen te ontdekken, trekken we een weelderig bos in. Na een lange zomerdag gaan we wandelen om te genieten van de laatste uren daglicht en van de aangename temperatuur aan het eind van de middag. Je voelt een zacht briesje dat de takken en de bladeren laat bewegen.
De dennen rijzen majestueus op en strekken hun takken uit naar de hemel. Hun stekelige naalden en groene dennenappels sieren elke tak en brengen frisheid in het landschap. Op de stammen onthult zich in elke groef een schat: de hars die eruit vloeit, als amberkleurige tranen. In het zachte licht van de zonsondergang vermengt de gouden gloed van de glinsterende hars zich met het spel van schaduwen tussen de bomen.
De lucht is doordrongen van een kenmerkende geur: het frisse, bedwelmende parfum van de hars en het groene hout. Het hele bos fluistert in stilte en we dompelen ons onder in zijn sereniteit. We ademen diep in om ons te vullen met die aangename geur. Het is als een balsem voor de ziel die ons met kalmte vervult. We zijn hier en nu, verder niets. Aandachtig en rustig.
We komen thuis, openen een zak Gorilla Glue CBD-wiet en worden verrast door hetzelfde frisse, houtige en harsige aroma... Pineen, we zien je niet maar we voelen je: leg ons in dit artikel uit waarom je tot zoveel goeds in staat bent.
Wat is pineen?
Pineen is een terpeen dat vooral voorkomt in dennen, waaraan het zijn naam dankt. Het zit ook in bepaalde soorten cannabis en hoewel het niet het overheersende terpeen van een soort is, zorgt het voor houtige, harsige en frisse ondertonen.
Eigenlijk is pineen twee verschillende terpenen: alfa- en bèta-pineen. Hoewel ze erg op elkaar lijken, zijn er subtiele verschillen in hun geurindruk.
Pineen heeft een fris en houtig aroma, met tonen van groene hars en den. Daarnaast zijn er subtiele verschillen tussen het aroma van alfa-pineen en bèta-pineen.
Scheikunde
Pineen is een bicyclisch monoterpeen en daarmee een van de lichtste klassen terpenen, het vluchtigst en het snelst om onze neus te bereiken. Daarom is het een van de eerste aroma's die we opmerken.
Alfa- en bèta-pineen hebben dezelfde molecuulformule (hun aantal atomen is identiek), maar een verschillende structuur: in de scheikunde heten ze isomeren. Wat ons interesseert, is dat dit bicyclische monoterpeen, afhankelijk van zijn structuur, net iets andere eigenschappen heeft.
Deze variaties zijn ook merkbaar in hun geur. Hoewel beide een vergelijkbaar aroma hebben, zijn er subtiele nuanceverschillen.
Aroma
Pineen ruikt in de eerste plaats naar den. Niet voor niets zijn de naaldbomen, de botanische familie van bomen die kegels dragen, zoals dennen, ceders en sparren, bij uitstek de grootste pineenproducenten van het plantenrijk.
Denk aan een wandeling door een dennenbos, aan dat frisse aroma van groen dennenhout, aards en met harsige tonen. Stel je de dennenappels voor, de kleverige amberkleurige hars die langzaam langs de stam omlaag glijdt, en het groen van de naalden aan de takken. Kun je je de geur van dat beeld voorstellen? Kun je hem ruiken? Dat is nu het overheersende aroma van pineen.
Verschillen tussen alfa- en bèta-pineen
Alfa-pineen, ook bekend als α-pineen, zit vooral in de hars van dennen (*Pinus *spp.), maar ook in eucalyptus, in wierook (Boswellia frereana), in de teer van jeneverbes en in de etherische olie van rozemarijn.
Maar het valt vooral op als hoofdbestanddeel van terpentijn (het destillaat van dennenhars), waaraan het dat kenmerkende frisse en doordringende aroma van vers gekapt groen hout, hars en den geeft, met duidelijkere balsemachtige tonen dan bèta-pineen. Het is ook de belangrijkste verbinding achter de geur van het bos. In cannabis komt dit isomeer meestal meer voor dan bèta-pineen.
Alfa-pineen heeft een fris en aards aroma van groen hout, hars en den, met uitgesproken balsemachtige tonen.
Bèta-pineen daarentegen, ook wel β-pineen genoemd, komt ook volop in dennen voor, maar zit ook veel in de etherische olie van sommige kruiden en specerijen, zoals peterselie, koriander, selderij, laurier en nootmuskaat, en in een heel kenmerkende vrucht: de zwarte bes.
Het aroma van bèta-pineen is fris en houtig, met tonen van den en hars, maar anders dan alfa-pineen is het aromatischer, kruidiger en aardser, met een specerijachtige zweem van peper en nootmuskaat.
Bèta-pineen heeft een fris en houtig aroma, met kruidige accenten en specerijachtige tonen van zwarte peper en nootmuskaat.
Waar komen alfa- en bèta-pineen voor?
Alle bomen uit de familie van de naaldbomen maken zowel alfa- als bèta-pineen aan in hun bladeren (naalden) en in hun sap of hars. Kun je je de geur van vers gekapt dennenhout voorstellen, met de harsdruppels er nog vers op? Dat is precies het zuiverste aroma van pineen.
Sterker nog: het woord terpeen gaat etymologisch terug op het Griekse woord terebint, de oude naam voor terpentijn, die vooral uit alfa- en bèta-pineen bestaat (alfa-pineen komt meestal meer voor dan zijn isomeer bèta). Chemotypen van planten waarin bèta-pineen overheerst, zijn zeldzaam.
Bij andere planten, zoals cannabis, is het net zo: de alfavorm komt vaker voor, en de meeste geanalyseerde soorten die rijk zijn aan bèta-pineen bevatten ook veel alfa-pineen.
Welke CBD-wiet is rijk aan pineen?
Zoals alle andere terpenen wordt pineen in cannabis aangemaakt in dat deel van de plant waar de magie gebeurt: de trichomen van cannabis, de harsklieren op de bloemen van vrouwelijke planten, die cannabinoïden en terpenen afscheiden, waaronder alfa- en bèta-pineen.
De soorten CBD-wiet van Cannactiva die het rijkst zijn aan pineen, zijn:
De soorten met het meeste alfa-pineen zijn Gorilla Glue CBD-wiet, Sweet Spot (Watermelon CBD x Zkittlez) en The Elder (Space Queen). De soorten met het meeste bèta-pineen zijn opnieuw Gorilla Glue (Funky Monkey) en The Elder (Space Queen).
Bekijk onze categorie CBD-wiet voor het hele assortiment
Wietsoorten die rijk zijn aan pineen
Er is veel geschreven door *connaisseurs *van cannabistoppen, wier geoefende neus van proever feilloos de weg wijst naar toppen die rijk zijn aan pineen. En al die empirische tests zijn het over één ding eens: soorten met pineen als overheersend terpeen zijn schaars: pineen laat zich niet makkelijk vinden, maar als het er is, is zijn aanwezigheid onmiskenbaar.
Als we aan een cannabistop ruiken en op de achtergrond een aroma van hout en hars opmerken dat we meteen met hout associëren, hebben we te maken met een soort die pineen bevat. Als je de legendarische Moby Dick al eens hebt geroken, weet je waar we het over hebben. Een andere legendarische genetica die steeds weer opduikt in lijstjes van soorten die rijk zijn aan pineen, is Critical. Deze soort, die in Europa zo gewaardeerd wordt en als oorsprongsbenaming Made in Spain heeft, dankt een deel van haar succes aan die harsige ondertonen.
Hoe bewaar je pineen in cannabis?
Omdat pineen een monoterpeen is, is het vluchtiger en lichter dan andere aromatische verbindingen in cannabis. Vluchtiger en lichter dus, en daarom is het geen eenvoudige opgave om het intact te houden. Zoals altijd kunnen vocht, warmte en licht roet in het eten gooien. Ter info: α-pineen verdampt bij 156 graden (°C) en β-pineen bij 163 graden (°C). Bij een hogere temperatuur worden ze afgebroken.
Welk effect heeft pineen in cannabis?
Het zogeheten entourage-effect, de synergie tussen de verschillende verbindingen in cannabis, verklaart hoe pineen de werking van andere terpenen en van de cannabinoïden zelf kan versterken.
Het is bekend dat alfa-pineen en bèta-pineen synergetisch kunnen werken om ontstekingen te verminderen (5), en dat ze samen met limoneen een synergetisch antibacterieel effect kunnen hebben (7, 8).
Je zou ook kunnen veronderstellen dat, omdat veel effecten van pineen lijken op de toepassingen van cannabidiol (CBD), beide samen een synergie kunnen vormen in hun ontstekingsremmende en neuroprotectieve eigenschappen. Maar er zijn nog meer wetenschappelijke studies nodig om deze mogelijke toepassingen van pineen te onderbouwen.
Mogelijke effecten op stemming en energie
Hoewel er nog geen sluitende wetenschappelijke literatuur of klinische studies zijn, hoor je vaak dat soorten met veel pineen helpen om de aandacht te richten.
Eigenschappen en voordelen van pineen
Het mysterie van pineen: de effecten op de hersenen
De frisse, aardse geur van pineen heeft een aromatherapeutisch effect: het helpt de geest en het lichaam te ontspannen en verbetert onze stemming. Dit terpeen met dennengeur is een van de stoffen achter de voordelen van bosbaden, waarvan is aangetoond dat ze een staat van rust bevorderen en stress en angst verminderen bij mensen (1, 2).
Pineen heeft een ontspannend en kalmerend effect. Er worden eigenschappen aan toegeschreven om stress te verminderen en de stemming en de slaapkwaliteit te verbeteren.
Het is niet precies bekend via welke mechanismen pineen zijn effecten op de stemming uitoefent. Alfa- en bèta-pineen lijken geen interactie aan te gaan met de cannabinoïdereceptoren CB1 en CB2, maar er is wel waargenomen dat beide isomeren in de hersenen kunnen inwerken. Net als andere monoterpenen is pineen een piepklein molecuul dat snel wordt opgenomen, zowel via inademing als via inname of plaatselijke toepassing op de huid. Het komt in het bloed terecht en reist van daaruit naar de hersenen, waar het gemakkelijk de bloed-hersenbarrière passeert en inwerkt op verschillende receptoren van het centrale zenuwstelsel.
Alfa-pineen kan de GABA-receptoren in de hersenen positief beïnvloeden. Het werkt als een positieve modulator, wat betekent dat het het effect van de remmende neurotransmitter GABA kan versterken (die de activiteit van neuronen vermindert en ontspanning en rust bevordert). In een dierstudie werd waargenomen dat dit terpeen bijdroeg aan een betere slaap, wat erop wijst dat het gunstige effecten op de kwaliteit van de nachtrust kan hebben. Bèta-pineen lijkt op zijn beurt in te werken op serotonine- en β-adrenerge receptoren, wat in voorlopige studies een antidepressief effect heeft laten zien.
Bovendien lijken alfa- en bèta-pineen allebei de concentratie dopamine te kunnen verhogen in het striatum, het deel van de hersenen dat betrokken is bij de regulatie van stemming, motivatie en plezier.
Andere studies hebben aangetoond dat pineen neuroprotectieve, ontstekingsremmende en antioxiderende eigenschappen heeft, wat zou wijzen op mogelijke voordelen voor het zenuwstelsel. In diermodellen verminderde alfa-pineen de schade aan neuronen bij ischemie en beroerte.
Al deze effecten op de hersenreceptoren en hun neurotransmitters wijzen op het potentieel van pineen wat betreft mogelijke angstremmende, antidepressieve, ontstekingsremmende, pijnstillende en neuroprotectieve eigenschappen (2).
Kan pineen het geheugen verbeteren?
Een van de bekendste eigenschappen die aan dit terpeen uit cannabis worden toegeschreven, is dat het helpt het geheugen te verbeteren, en er wordt zelfs gezegd dat het de effecten van THC op het kortetermijngeheugen zou kunnen tegengaan.
Hoe verrassend het ook lijkt, er zijn bevindingen over het positieve effect van alfa-pineen op het geheugen, en zelfs op beter leren, bij proefdieren (3). Dit effect lijkt te worden veroorzaakt door meer acetylcholine in de hersenen, een stof die een belangrijke rol speelt bij het geheugen en de cognitieve vermogens. Het werkingsmechanisme zou zijn dat dit terpeen de activiteit verhoogt van het enzym choline-acetyltransferase (ChAT), dat acetylcholine aanmaakt in de hersenen.
Op deze resultaten baseert de bekende cannabisonderzoeker Ethan Russo zich om de theorie op te stellen dat het pineen in cannabis zou kunnen helpen de effecten op het kortetermijngeheugen te verzachten van tetrahydrocannabinol (THC). Hij baseert zijn theorie bovendien op een oud tegengif tegen wietintoxicatie op basis van kalmoeswortel (Acorus calamus), een geneeskrachtige plant waarvan de werkzame stof (bèta-asaron, al bevat dezelfde plant ook veel alfa-pineen) hetzelfde effect op acetylcholine heeft (4).
Alfa-pineen heeft eigenschappen die het geheugen verbeteren, en er wordt gezegd dat het de door THC veroorzaakte tekorten in het kortetermijngeheugen zou kunnen tegengaan.
Pineen en slapeloosheid
Via zijn effecten op de neurotransmitter GABA zou alfa-pineen nuttig kunnen zijn bij slapeloosheid en om de slaapkwaliteit te verbeteren. In dierstudies is waargenomen dat α-pineen de duur van de non-REM-slaap verlengt en de tijd verkort die nodig is om in slaap te vallen (2).
* Dit vind je misschien ook interessant: CBD bij slapeloosheid
Pijnstilling en pijn
In dierstudies zijn pijnstillende eigenschappen van alfa-pineen waargenomen. Dit terpeen lijkt ontstekingen te verminderen en wordt onderzocht vanwege een mogelijk gebruik bij migraine en neuropathische pijn. Hoewel de eerste resultaten zeer positief zijn, is er meer onderzoek nodig (2).
Pineen en het ademhalingsstelsel
We hebben allemaal wel eens gevoeld hoe ademhalen in het bos de longen opent. Pineen, en vooral alfa-pineen, heeft ontstekingsremmende en luchtwegverwijdende eigenschappen (5) die bijdragen aan dat gevoel dat je beter ademt in de natuur.
En hiermee sluiten we deze kennismaking met pineen af. Om het een waardig afscheid te geven, stellen we je een Shinrin-yoku voor, of zoals het in het Japans heet: een “bosbad”. Trek je sneakers aan en wandel naar het dichtstbijzijnde bosje bij je huis. Terwijl je je concentreert op het geluid van de bladeren die door de wind bewegen, adem je de geur van het bos en zijn aroma's diep in. Nu weet je dat je ze ook in je cannabistoppen kunt vinden.
Bronnen
- Li Q. Effect of forest bathing trips on human immune function. Environ Health Prev Med. 2010 Jan;15(1):9-17. doi: 10.1007/s12199-008-0068-3. PMID: 19568839; PMCID: PMC2793341.
- Weston-Green K, Clunas H, Jimenez Naranjo C. A Review of the Potential Use of Pinene and Linalool as Terpene-Based Medicines for Brain Health: Discovering Novel Therapeutics in the Flavours and Fragrances of Cannabis. Front Psychiatry. 2021 Aug 26;12:583211. doi: 10.3389/fpsyt.2021.583211. PMID: 34512404; PMCID: PMC8426550.
- Lee GY, Lee C, Park GH, Jang JH. Amelioration of Scopolamine-Induced Learning and Memory Impairment by α-Pinene in C57BL/6 Mice. Evid Based Complement Alternat Med. 2017;2017:4926815. doi: 10.1155/2017/4926815. Epub 2017 Nov 1. PMID: 29234406; PMCID: PMC5687139.
- Russo EB. Taming THC: potential cannabis synergy and phytocannabinoid-terpenoid entourage effects. Br J Pharmacol. 2011 Aug;163(7):1344-64. doi: 10.1111/j.1476-5381.2011.01238.x. PMID: 21749363; PMCID: PMC3165946.
- Salehi B, Upadhyay S, Erdogan Orhan I, Kumar Jugran A, L D Jayaweera S, A Dias D, Sharopov F, Taheri Y, Martins N, Baghalpour N, Cho WC, Sharifi-Rad J. Therapeutic Potential of α- and β-Pinene: A Miracle Gift of Nature. Biomolecules. 2019 Nov 14;9(11):738. doi: 10.3390/biom9110738. PMID: 31739596; PMCID: PMC6920849.
- Amagai Y, Katsuta C, Nomura Y, Oida K, Matsuda K, Jang H, Ahn G, Hamasaki T, Matsuda H, Tanaka A. Amelioration of atopic-like skin conditions in NC/Tnd mice by topical application with distilled Alpinia intermedia Gagnep extracts. J Dermatol. 2017 Nov;44(11):1238-1247. doi: 10.1111/1346-8138.13995. Epub 2017 Aug 16. PMID: 28815692; PMCID: PMC5697676.
- Alma, M. H., Nitz, S., Kollmannsberger, H., Digrak, M., Efe, F. T., & Yilmaz, N. (2004). Chemical composition and antimicrobial activity of the essential oils from the gum of Turkish pistachio (Pistacia vera L.). Journal of agricultural and food chemistry, 52(12), 3911–3914. https://doi.org/10.1021/jf040014e
- Dai, J., Zhu, L., Yang, L., & Qiu, J. (2013). Chemical composition, antioxidant and antimicrobial activities of essential oil from Wedelia prostrata. EXCLI journal, 12, 479–490. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26648809/
- US Department of Agriculture. Dr. Duke's Phytochemical and Ethnobotanical Databases. https://phytochem.nal.usda.gov/
