Cannabinoïde receptoren: de sleutel tot het begrijpen van de effecten van cannabis

Cannabinoïde receptoren zijn eiwitten in het celmembraan waaraan cannabinoïden zich binden om het endocannabinoïde systeem te activeren, het netwerk dat het interne evenwicht van het lichaam (de homeostase) in stand houdt. Er bestaan twee hoofdtypen —CB1 en CB2— en van hen hangt af of CBD, THC en de cannabinoïden die ons eigen lichaam aanmaakt effect hebben. CB1 is een van de meest voorkomende receptoren in de hersenen.

Wat zijn cannabinoïde receptoren?

De cannabinoïde receptoren zijn componenten van de celwand die interactie aangaan met cannabinoïden. Deze receptoren zijn betrokken bij de signaaloverdracht en spelen een cruciale rol in de effecten en de therapeutische eigenschappen van cannabinoïden, waaronder cannabidiol of CBD en tetrahydrocannabinol of THC. Door zich aan de cannabinoïde receptoren te binden, kunnen cannabinoïden verschillende fysiologische en biochemische functies in het menselijk lichaam moduleren.

Deze receptoren maken deel uit van het endocannabinoïde systeem, samen met de cannabinoïden en de cannabinoïde enzymen.

Misschien heb je nog nooit gehoord van celreceptoren, of komen ze je vaag bekend voor uit de biologielessen op de middelbare school. Toch is het begrijpen van de cannabinoïde receptoren essentieel om bepaald nieuws over hennep en de cannabisfarmacologie te begrijpen. Hieronder leggen we je uit wat ze zijn, hoe ze werken en welke effecten de verschillende soorten cannabinoïde receptoren hebben.

Definitie van cannabinoïde receptoren

Cannabinoïde receptoren zijn eiwitten in het celmembraan waaraan cannabinoïden zich binden. Hun functie is om het endocannabinoïde systeem te activeren en al zijn effecten teweeg te brengen.

Vanuit biochemisch oogpunt zijn de CB1- en CB2-receptoren G-eiwitgekoppelde receptoren (GPCR), de grootste familie van celreceptoren en het doelwit van tal van geneesmiddelen. Dit helpt te begrijpen waarom het endocannabinoïde systeem invloed heeft op zoveel processen in het lichaam.

Zonder de cannabinoïde receptoren zouden noch CBD, noch THC, noch enige andere cannabinoïde effect hebben op het lichaam. Ze vormen dan ook een essentieel onderdeel van het endocannabinoïde systeem.

Dit systeem speelt een essentiële rol in talrijke fysiologische processen, zoals de modulatie van de afgifte van neurotransmitters, de regulatie van de pijnperceptie en de cardiovasculaire functie. De cannabinoïde receptoren zijn fundamenteel voor de werking van dit systeem.

Functies van cannabinoïde receptoren

De cannabinoïde receptoren hebben een specifieke structuur waardoor ze zich aan cannabinoïden kunnen binden. Je kunt ze zien als sloten in de celmembranen, die alleen geopend kunnen worden met de juiste “sleutels”, namelijk de endocannabinoïden die door het lichaam worden aangemaakt.

De belangrijkste endocannabinoïden —de “sleutels” die ons eigen lichaam aanmaakt— zijn anandamide (AEA) en 2-AG (2-arachidonoylglycerol). Dit zijn de moleculen waarvoor deze receptoren van nature zijn ontworpen.

Ook is ontdekt dat de cannabinoïden uit cannabis als sleutels werken, door deze cannabinoïde receptoren te activeren. Wanneer de cannabinoïde receptoren geactiveerd worden, treden er verschillende veranderingen op in ons lichaam die de vele effecten van cannabinoïden veroorzaken.

Via deze receptoren helpt het endocannabinoïde systeem talrijke functies van het lichaam te reguleren, waaronder:

• Pijn en ontsteking
• Eetlust en spijsvertering
• Slaap en rust
• Stemming en de reactie op stress
• Geheugen en leren
• De reactie van het immuunsysteem
• De cardiovasculaire functie

Het belang van cannabinoïde receptoren

Cannabinoïde receptoren zijn van groot belang in het onderzoek naar de effecten van cannabinoïden. Afhankelijk van het type receptor dat geactiveerd wordt, hebben cannabinoïden verschillende effecten. Dit bepaalt het verschil tussen een cannabinoïde als THC en een als CBD. Hoewel beide psychoactief zijn en het centrale zenuwstelsel beïnvloeden, heeft alleen THC significante psychoactieve effecten, terwijl CBD je niet high maakt.

Bovendien worden er steeds meer stoffen ontdekt die de effecten van cannabinoïden wijzigen door in te werken op de cannabinoïde receptoren. Deze stoffen kunnen de effecten van cannabinoïden versterken of blokkeren. Zo spreekt men over de synergie tussen terpenen en cannabinoïden —het zogenoemde entourage-effect— in de full spectrum CBD-olie. Een ander interessant voorbeeld is hoe CBD de toxiciteit van THC vermindert (1).

Met andere woorden: cannabinoïden werken niet alleen. Hun effecten zijn het resultaat van een complexe interactie tussen cannabinoïde receptoren, enzymen en de cannabinoïden zelf. De cannabinoïde receptoren, zowel CB1 als CB2, spelen een belangrijke rol in het lichaam en zijn verantwoordelijk voor de verschillende effecten van cannabinoïden. Dit is de fascinerende wereld van de cannabinoïde receptoren en alles wat die inhoudt voor het endocannabinoïde systeem!

Soorten cannabinoïde receptoren

Er bestaan twee hoofdtypen cannabinoïde receptoren: CB1 en CB2. De complexiteit van het onderwerp cannabinoïde receptoren zit hem erin dat elk type receptor op een andere manier over het lichaam verdeeld is, en dat elk voor verschillende functies verantwoordelijk is (2).

Cannabinoïde receptoren CB1

De cannabinoïde receptoren CB1 bevinden zich voornamelijk in de hersenen en zijn nauw verbonden met de psychoactieve effecten van THC.

De cannabinoïde receptoren van het type CB1 zijn voornamelijk verdeeld over de hersenen, maar ook over veel andere delen van het lichaam.

Ze zijn verdeeld over verschillende hersengebieden (zoals de hippocampus, de basale ganglia, de cortex, het cerebellum en andere gebieden van zowel het telencephalon als het diencephalon), en komen ook voor in andere organen en weefsels van het lichaam, zoals adipocyten (vetcellen), de lever, de longen, het gladde spierweefsel van het spijsverteringskanaal, de bètacellen van de pancreas (verantwoordelijk voor de afgifte van insuline en de regulatie van de bloedglucose), het vasculaire endotheel (dat onze slagaders en aderen bekleedt), evenals de voortplantingsorganen, het immuunsysteem en de perifere sensorische zenuwen en de sympathische zenuwen van andere delen van het lichaam.

De cannabinoïde receptoren CB1 lijken betrokken bij biologische activiteiten die verband houden met het cardiovasculaire en gastro-intestinale stelsel en met de lever. In de lever beïnvloeden ze specifiek de de-novolipogenese (3). Daarnaast lijken ze een belangrijke rol te spelen bij de pijngewaarwording, het reukgeheugen en de reactie op stress (4, 5, 6). Deze receptoren zijn ook verantwoordelijk voor de euforiserende en anticonvulsieve effecten van cannabis.

De aanwezigheid van cannabinoïde receptoren CB1 in het cardiovasculaire stelsel zou een van de bekendste bijwerkingen van THC verklaren: de flauwte (lipothymie). Lipothymie is een kortdurend bewustzijnsverlies dat optreedt wanneer de bloedtoevoer naar de hersenen afneemt, en kan worden veroorzaakt door veel wiet te roken, doordat THC een sedatief effect uitoefent op de wanden van de bloedvaten (met veel CB1-receptoren).

Het spijsverteringsstelsel bevat cannabinoïde receptoren CB1 en CB2, wat het gebruik van medicinale cannabis bij anorexie zou verklaren.

Anderzijds verklaart de aanwezigheid van cannabinoïde receptoren CB1 en CB2 in de spijsverteringsorganen, die de opname van voedingsstoffen en het energie-evenwicht reguleren, enkele van de therapeutische effecten van cannabinoïden. THC staat in de geneeskunde algemeen bekend om het opwekken van een toename van de eetlust en wordt daarom gebruikt in behandelingen om anorexie en slopende ziekten zoals hiv en kanker te bestrijden.

Cannabinoïde receptoren CB2

Anderzijds bevinden de cannabinoïde receptoren CB2 zich voornamelijk in het immuunsysteem en in perifere weefsels, waaronder het endocannabinoïde systeem van de huid. Deze receptoren worden geassocieerd met ontstekingsremmende eigenschappen en kunnen een rol spelen bij pijnverlichting en de modulatie van de immuunrespons.

De CB2-receptoren komen voor in perifere weefsels, vooral in het immuunsysteem, en men heeft gezien dat ze een sterk vermogen hebben om de reactie van de afweercellen te moduleren.

Concreet zijn de CB2-receptoren aanwezig in de cellen van het beenmerg, de thymus, de milt, de amandelen, de T- en B-lymfocyten, de monocyten, de NK-cellen, de PMN's en de mestcellen; allemaal fundamentele onderdelen van het immuunsysteem. De stimulatie van de CB2-receptoren is vooral in verband gebracht met pijnverlichting en ontstekingsremmende effecten.

71% van de cannabinoïde receptoren CB2 is gelokaliseerd in de lymfeklieren.

In tegenstelling tot de CB1 zijn de CB2-receptoren vrijwel afwezig in het centrale zenuwstelsel (CZS). Hoewel CB2 is aangetroffen in de gliacellen en de astrocyten van de hersenen, is hun aanwezigheid in de neuronen niet duidelijk. Recent onderzoek suggereert dat de cannabinoïde receptor CB2 de emoties kan moduleren en in verband kan staan met schizofrenie, angst, depressie en het geheugen.

CBD en cannabinoïde receptoren

Wat CBD betreft: hoewel het zich nauwelijks rechtstreeks bindt aan de cannabinoïde receptoren CB1 of CB2, is ontdekt dat het de activiteit van deze receptoren en van andere verwante receptoren kan moduleren. Dit verklaart deels waarom CBD uiteenlopende therapeutische effecten kan hebben en hoe het de reactie van het lichaam op cannabinoïden kan beïnvloeden.

Hoe stoffen met de cannabinoïde receptoren kunnen interageren

Er zijn verschillende stoffen die op de cannabinoïde receptoren inwerken. Deze interacties kunnen van verschillende aard zijn:

• Natuurlijke agonisten: De endocannabinoïden zijn de natuurlijke agonistische liganden van de cannabinoïde receptoren, omdat het de fysiologische of endogene stoffen zijn (die ons lichaam aanmaakt) waarvoor de celreceptor is “ontworpen”.
• Agonisten: De cannabinoïden uit cannabis en synthetische cannabinoïden zijn agonistische liganden van de cannabinoïde receptoren. Een agonist is een stof die zich aan een celreceptor kan binden en een bepaalde actie in de cel kan uitlokken, meestal vergelijkbaar met die van een fysiologische stof. Hoewel fytocannabinoïden structureel sterk verschillen van endocannabinoïden, kunnen ze zich aan dezelfde receptoren binden. Deze binding kan volledig of gedeeltelijk zijn.
• Allosterische modulatoren: Sommige cannabinoïden (en andere stoffen, zoals terpenen) kunnen zich gedeeltelijk aan een receptor binden en zo de vorm van de receptor en de binding met de cannabinoïden wijzigen. Dat is wat men allosterische modulatoren noemt. De modulatoren kunnen positief zijn (ze verhogen de affiniteit van de cannabinoïden voor de receptor en versterken hun effecten) of negatief (ze verlagen de affiniteit van de cannabinoïden voor de receptor en verzwakken hun effecten).
• Antagonisten: Ten slotte zijn er de antagonistische liganden van de cannabinoïde receptoren, dat zijn moleculen die de receptor blokkeren en zo verhinderen dat de cannabinoïden zich binden. Het gaat om een natuurlijk zelfregulerend systeem van de cellen om overmatige activering van deze receptoren te beperken, maar het kan ook farmacologisch worden gebruikt om de effecten van cannabinoïden af te zwakken. De antagonisten kunnen competitief zijn (ze concurreren met de cannabinoïden om zich aan de receptoren te binden) of niet-competitief. Ze kunnen ook reversibel zijn of niet…

CBD is een voorbeeld van een negatieve allosterische modulator van de CB1-receptor. Dat betekent dat de binding ervan de receptor niet activeert, maar de activiteit ervan verlaagt. Daarom vermindert CBD de psychoactieve effecten van THC.

Tot zover de belangrijkste interacties met de cannabinoïde receptoren. Vergelijkbare interacties treden ook op met de cannabinoïden en met de enzymen die ze afbreken. Je kunt je nu wel voorstellen hoe complex het onderzoek naar nieuwe cannabinoïde stoffen is…

Tot slot...

Cannabinoïde receptoren zijn sleutelcomponenten in het endocannabinoïde systeem en spelen een cruciale rol in de modulatie van fysiologische en biochemische functies in het menselijk lichaam. Hun specifieke verdeling en functies, zowel in de hersenen als in het immuunsysteem en andere weefsels, zijn fundamenteel om de effecten van cannabinoïden en hun therapeutische potentieel te begrijpen.

Wanneer dit evenwicht verstoord raakt, opperen sommige onderzoekers het bestaan van een klinisch endocannabinoïde tekort, een theorie die de slechte werking van het endocannabinoïde systeem in verband brengt met bepaalde aandoeningen.

Bij Cannactiva benutten we de synergie tussen cannabinoïden en terpenen die op deze receptoren inwerkt. Ontdek onze full spectrum CBD-oliën of verken het volledige assortiment CBD-olie.

Veelgestelde vragen over cannabinoïde receptoren (FAQ)

Waarom hebben we cannabinoïde receptoren?

Ze zijn niet “voor” cannabis geëvolueerd. Ze zijn al meer dan 600 miljoen jaar aanwezig in alle gewervelde dieren en bestaan om te reageren op de endocannabinoïden die het lichaam zelf aanmaakt, zoals anandamide. Hun rol is om het interne evenwicht van het lichaam —de homeostase— te helpen bewaren, door processen als pijn, stemming, eetlust of slaap te reguleren. Dat de cannabinoïden van de plant erin passen, is een biologisch toeval.

Kunnen cannabinoïde receptoren ongevoelig worden?

Ja. Chronisch en hoog THC-gebruik kan het aantal en de gevoeligheid van de CB1-receptoren verlagen (een proces dat neerwaartse regulatie of downregulation heet), wat wordt geassocieerd met tolerantie. Dit is meestal omkeerbaar na een periode van abstinentie. Doordat CBD deze receptoren niet rechtstreeks activeert, veroorzaakt het dit effect niet.

Wat is het verschil tussen een cannabinoïde receptor en een endocannabinoïde?

De receptor is het “slot” in het celmembraan; de endocannabinoïde (zoals anandamide of 2-AG) is de “sleutel” die het lichaam aanmaakt om het te activeren. De fytocannabinoïden van cannabis (THC, CBD) zijn externe sleutels die eveneens in die sloten passen.