CBD bij schizofrenie: actueel onderzoek

Ter gelegenheid van Wereldschizofreniedag zetten we het huidige onderzoek naar CBD bij deze ziekte op een rij. Het eerste wat je moet weten, is dat CBD op dit moment geen goedgekeurd geneesmiddel tegen schizofrenie is en dat het gebruik ervan voorlopig niet geïndiceerd is.

CBD of cannabidiol is een niet-psychoactieve stof die in cannabisplanten voorkomt. De afgelopen jaren is dit bestanddeel naar voren gebracht als een mogelijke therapie voor schizofrenie. Het is echter belangrijk te benadrukken dat het gebruik van CBD bij schizofrenie zich nog in de onderzoeksfase bevindt, en dat het gebruik ervan daarom gecontra-indiceerd is. In dit artikel zetten we het onderzoek hierover op een rij.

Wat is schizofrenie?

Schizofrenie is een ernstige psychische aandoening die invloed heeft op hoe iemand denkt, voelt en zich gedraagt. Symptomen kunnen bestaan uit hallucinaties, wanen, gedesorganiseerde spraak, grillig gedrag en sociaal isolement. Het is een chronische ziekte die meestal een langdurige behandeling vereist.

Hoe wordt schizofrenie behandeld?

De behandeling kan bestaan uit antipsychotica en therapie. Schizofrenie is de meest voorkomende ziekte binnen de groep van de “psychosen”, een term die in de psychiatrie wordt gebruikt voor ziekten waarbij er sprake is van verlies van contact met de werkelijkheid.

Wat is het verband tussen cannabis en schizofrenie?

Schizofrenie heeft niet één oorzaak, maar wordt verklaard door een optelsom van genetische factoren en omgevingsfactoren. Er bestaat een statistisch verband tussen bepaalde patronen van cannabisgebruik en het later ontwikkelen van schizofrenie (1), wat niet betekent dat cannabisgebruik een noodzakelijke of voldoende oorzaak is.

Ook is bekend dat bij mensen met de diagnose schizofrenie wietgebruik de symptomen van de ziekte verergert, het aantal ziekenhuisopnames verhoogt en de prognose verslechtert.

Is medicinale cannabis een optie bij schizofrenie?

Dankzij de toegenomen kennis over cannabinoïden weten we inmiddels dat het bestanddeel van cannabis dat schizofrenie verhevigt of verergert tetrahydrocannabinol (THC) is, dezelfde stof die verantwoordelijk is voor de psychotrope en psychoactieve effecten van wiet. Hoge doses THC kunnen bij gevoelige personen psychotische symptomen veroorzaken (zoals die bij schizofrenie optreden).

In 1982 werd voor het eerst bij mensen aangetoond dat cannabidiol (CBD) deze door THC veroorzaakte effecten kon omkeren (2). Daarom richt het onderzoek naar medicinale cannabis bij schizofrenie zich op dit moment uitsluitend op cannabidiol.

Zijn er studies die suggereren dat CBD nuttig kan zijn bij schizofrenie?

CBD is getest in verschillende diermodellen die gewoonlijk worden gebruikt om antipsychotica in de preklinische fase te beoordelen. Er zijn studies met genetisch gemodificeerde muizen die hiervoor worden gebruikt, waarin wordt gesuggereerd dat toediening van CBD antipsychotische eigenschappen heeft (3). Ook is in diermodellen aangetoond dat cannabidiol de signalering van anandamide in de hersenen verbetert, een proces dat verband houdt met het ontstaan van schizofrenie (4). Kortom: alle onderzoeksgegevens bij dieren samen suggereren dat CBD een goed antipsychoticum kan zijn (5).

Zijn er gevallen bij mensen waarin het effect van cannabidiol op schizofrenie is getest?

Anekdotische meldingen van patiënten met schizofrenie die aanzienlijk verbeterden door CBD als onderdeel van hun medische behandeling te gebruiken, worden al sinds minstens 1995 vastgelegd (6, 7, 8). Deze gevallen zijn gepubliceerd in gerenommeerde wetenschappelijke tijdschriften die door de medische gemeenschap worden erkend. Maar casusbeschrijvingen kunnen nooit worden beschouwd als bewijs voor de werkzaamheid van een geneesmiddel. Ze zijn een aanwijzing die wordt gebruikt om aan de volgende fase te beginnen: klinische studies.

Klinische studies naar de werkzaamheid van CBD bij patiënten met schizofrenie

De resultaten van de enige twee kwalitatief goede klinische studies naar cannabidiol en schizofrenie werden in 2018 gepubliceerd. Een studie bij 88 patiënten in het Verenigd Koninkrijk vond verbetering wanneer CBD werd toegevoegd aan de gebruikelijke behandeling van de patiënten, gedurende 6 weken (9). Een andere, Amerikaanse studie met een vergelijkbare opzet bij 36 patiënten vond geen enkel gunstig effect (10).

Welke doses CBD zijn gebruikt in de klinische studies naar cannabidiol en schizofrenie?

In de klinische studies bij mensen die we zojuist noemden, gebruikte het Britse team een dosis van 1.000 mg CBD per dag, oraal ingenomen, en het Amerikaanse team 600 mg cannabidiol per dag. Waarschijnlijk kan het verschil in resultaten, in elk geval gedeeltelijk, worden verklaard door de verschillende dosering.

Lopen er op dit moment nog meer klinische studies?

Ja. Er lopen klinische studies naar het gebruik van CBD bij schizofrenie, met grote aantallen patiënten, aan gerenommeerde instellingen zoals het Instituut voor Geestelijke Gezondheid in Mannheim (Duitsland) (11), de Universiteit van Kopenhagen (12), het Centrum voor Cannabisonderzoek van de Universiteit van Californië (13) of King’s College London (14).

De meeste van deze klinische studies zijn bezig met het werven van patiënten of zijn al gestart, en de resultaten worden tussen 2023 en 2024 verwacht. Deze studies gebruiken doses van 1000 mg CBD per dag, hoewel sommige studies die specifieke aspecten onderzoeken doses van 300 mg - 400 mg CBD per dag gebruiken.

Hoe werkt CBD bij schizofrenie?

De antipsychotica die op de markt zijn, zijn zeer werkzame geneesmiddelen voor sommige symptomen van schizofrenie, zoals wanen en hallucinaties. Maar hun grootste nadeel zijn de bijwerkingen: sedatie, slaperigheid, concentratieproblemen, obesitas en diabetes, spierproblemen, seksuele problemen…

Veel patiënten met schizofrenie kunnen een redelijk normaal leven leiden zolang ze de voorgeschreven medicatie innemen. Maar bijwerkingen zijn de meest voorkomende reden om met medicatie te stoppen, dus het is een prioriteit om over antipsychotica met minder bijwerkingen te beschikken. Doordat CBD weinig bijwerkingen heeft, is het mogelijke gebruik ervan als antipsychoticum bijzonder interessant.

CBD en geneesmiddelen tegen schizofrenie

Kan CBD andere antipsychotica vervangen?

Het is heel belangrijk te benadrukken dat CBD in alle klinische studies die tot nu toe beschikbaar zijn, werd toegevoegd aan de gangbare medicatie. Het gaat dus om studies die het effect vergelijken van het toevoegen van CBD of een placebo aan de behandeling die een patiënt al volgt.

Het antipsychotische effect van CBD zou het wel mogelijk maken om, op medisch voorschrift, de dosis van het gangbare antipsychoticum te verlagen, waardoor de bijwerkingen minder vaak en minder ernstig optreden. Zoals we al aangaven, zijn die bijwerkingen het grootste probleem van de beschikbare geneesmiddelen.

Er zijn geen gegevens die erop wijzen dat CBD op zichzelf als antipsychoticum kan worden gebruikt. In die zin is het vervangen van een antipsychoticum door cannabidiol bij een patiënt met schizofrenie absoluut gecontra-indiceerd.

Zijn er interacties tussen CBD en antipsychotica?

Er zijn theoretische en laboratoriumgegevens die erop wijzen dat CBD de bloedspiegels kan veranderen van de twee meest gebruikte antipsychotica: risperidon en olanzapine (15). Er zijn echter geen gegevens die erop wijzen dat deze voorlopige gegevens gevolgen hebben bij mensen. Sterker nog, we gaven al aan dat in alle uitgevoerde klinische studies cannabidiol aan de gebruikelijke medicatie werd toegevoegd, zonder dat er in dit opzicht problemen werden gemeld.

Zijn er andere onderzoekslijnen naar CBD en psychotische stoornissen?

We gaven eerder al aan dat wietgebruik in het algemeen de toestand van mensen met de diagnose schizofrenie verslechtert. Toch blijven sommige patiënten cannabis op een compulsieve en ongecontroleerde manier gebruiken. Het samengaan van twee stoornissen (schizofrenie + stoornis in cannabisgebruik) staat bekend als “dubbele diagnose”, en CBD is een interessante behandeloptie waarmee al wordt gestart (16), hoewel de effectiviteit ervan nog niet bewezen is en het daarom niet aan te raden is.

Samengevat: CBD of cannabidiol tekent zich af als een mogelijke behandeloptie voor schizofrenie, maar er is meer onderzoek nodig voordat dit met zekerheid kan worden gesteld.

Uiteindelijk is het absoluut noodzakelijk dat patiënten met schizofrenie advies vragen aan hun medisch specialist voordat ze CBD en andere van cannabis afgeleide producten gebruiken.

Dit artikel is bedoeld ter informatie en de inhoud ervan is niet bedoeld om een ziekte of symptoom te voorkomen, te diagnosticeren of te behandelen. De inhoud kan een professionele diagnose of behandeling aanvullen, maar nooit vervangen. CBD is geen goedgekeurd geneesmiddel tegen schizofrenie. De producten van Cannactiva zijn geen geneesmiddelen. Raadpleeg je arts als je vragen hebt over schizofrenie en voordat je CBD gebruikt.