Cannabistrichomen: waar de magie gebeurt

Je hebt vast wel eens zitten kijken naar die kleverige druppeltjes die CBD-wiet sieren, als prachtige dauwdruppels vol magische hars. Zoals je inmiddels wel weet, zijn die puntjes die je met het blote oog ziet de trichomen van cannabis.

In deze post leggen we je uit welke functies deze bijzondere structuren hebben, hoe ze werken, waarom kwekers hun kleurverandering nauwlettend volgen, en nog veel meer weetjes. Pak je vergrootglas en ga mee op deze boeiende ontdekkingstocht!

De 3 kernpunten

• Trichomen zijn paddenstoelvormige harsklieren die de toppen bedekken; daarin maakt de plant de cannabinoïden (THC, CBD) en de terpenen aan.
• Er zijn drie soorten glandulaire trichomen – bolvormige, capitaat-sessiele en capitaat-gesteelde –; alleen de capitaat-gesteelde, van 50-100 µm, zie je met het blote oog.
• Hun kleur geeft de rijpheid aan: doorschijnend (onrijp), melkwit (optimaal oogstmoment) en amber (meer ontspannend effect).

Wat zijn cannabistrichomen?

Cannabistrichomen zijn piepkleine, doorschijnende, kristalachtige structuren op het oppervlak van de cannabisplant. Ze bedekken de bladeren en de toppen als een laagje dauw. In deze structuren maakt de plant haar aromatische en psychoactieve stoffen aan: de terpenen en de cannabinoïden.

De etymologische oorsprong of betekenis van “trichoom” heeft met haar te maken. Het woord komt van het Griekse “tríchoma”, dat is afgeleid van “thrix, trichos”, wat “haar” betekent. Het achtervoegsel “-oma” verwijst naar een bepaalde structuur of formatie, in dit geval de draadvormige structuren die aan haartjes doen denken en op het oppervlak van allerlei planten voorkomen, waaronder cannabis.

Functie van trichomen in planten

Trichomen zijn gespecialiseerde structuren die planten (van allerlei soorten, niet alleen cannabis) hebben ontwikkeld om zich te beschermen tegen weer en wind en tegen belagers. Hun functies hebben dus direct te maken met overleven en aanpassing aan de omgeving.

Hoewel de hele cannabisplant met trichomen bedekt is, zitten de glandulaire trichomen vooral op de toppen of bloeiwijzen van de plant, inclusief de blaadjes van de toppen of schutbladen (bekend als suikerbladeren). Het is makkelijk te begrijpen waarom de trichomen die tijdens de voortplanting van de plant de bloemen en schutbladen van cannabis bedekken zo indrukwekkend zijn: het is een cruciaal moment in het leven van de plant.

Bij de vrouwelijke bloemen van de wietplant is deze overvloed aan trichomen veel groter dan bij mannelijke wietplanten, omdat alleen in de vrouwelijke bloemen de vruchtvorming of het zaad van de plant ontstaat (eigenlijk onderzoeken wetenschappers nog steeds hoe dit seksuele dimorfisme ontstaat).

In de trichomen worden honderden kleverige chemische verbindingen aangemaakt, en met hun puntige vormen maken ze het insecten en andere planteneters lastig om bij de bladeren, stengels, bloemen of andere delen van de plant te komen, zodat schade wordt voorkomen. Zo fungeren trichomen als “bewakers” van de vrouwelijke cannabisbloemen: ze beschermen ze, zodat ze in volle pracht kunnen uitgroeien.

Sterker nog, bij de cannabisplant zijn trichomen echte “chemische vallen”: ze werken als fysieke barrière en van veel cannabinoïden en terpenen is aangetoond dat ze insecticide eigenschappen hebben. Belagers raken vast, verzwakken en kunnen zich niet meer over de plant verplaatsen. De laag trichomen beschermt de plant en haar weefsels bovendien tegen schadelijke uv-straling.

Soorten cannabistrichomen

De cannabisplant heeft twee basisklassen trichomen. De eerste zijn de niet-glandulaire trichomen: ze hebben niet de typische bolvormige kop, scheiden geen stoffen af en zien eruit als haartjes. De tweede klasse zijn de glandulaire trichomen, die plantenliefhebbers erg interesseren, omdat daarin de fytocannabinoïden en terpenen worden aangemaakt.

Cannabisplanten hebben drie soorten glandulaire trichomen. Van klein naar groot zijn dat: de bolvormige trichomen, capitaat-sessiele trichomen en capitaat-gesteelde trichomen.

Capitaattrichomen

De capitaat-gesteelde trichomen van cannabis zijn het grootst en hebben een heel kenmerkende vorm, die doet denken aan miniatuurpaddenstoelen. Met een diameter van 50-100 micrometer zijn de capitaat-gesteelde trichomen de enige die groot genoeg zijn om met het blote oog gezien te worden.

Deze trichomen zitten vooral op de vrouwelijke bloemen en spelen een cruciale rol bij de productie van farmacologisch actieve stoffen in de cannabisplant. Ze zijn de meest geavanceerde en efficiënte producenten van cannabinoïden en terpenen van de plant.

Capitaat-sessiele trichomen

Sessiele trichomen hebben een bolvormige kop zoals die van gesteelde trichomen, maar zoals de naam al zegt hebben ze geen steel (ze zijn sessiel) of maar een heel korte. Op een vergrote foto zie je alleen “het hoedje” van de paddenstoel. Dit type trichoom wordt beschouwd als het voorstadium van onvolgroeide gesteelde trichomen.

Bolvormige trichomen

De kleinste zijn ten slotte de bolvormige trichomen. Ze kunnen tot 30 micron breed zijn en zijn dus niet met het blote oog te zien. Ze zijn minder actief dan de vorige en produceren een beperkte hoeveelheid cannabinoïden.

Hoe worden cannabinoïden en terpenen in de cannabistrichomen aangemaakt?

Op dit moment zijn er meer dan 110 soorten cannabinoïden en meer dan 120 terpenen van cannabis geïdentificeerd. En het meest verrassende is dat al deze chemische verbindingen van cannabis worden aangemaakt in die piepkleine structuren: de trichomen. De flavonoïden van cannabis worden weliswaar ook in de trichomen aangemaakt, maar komen meer voor in de bladeren van de plant.

In de trichomen vindt de synthese van cannabinoïden en terpenen plaats, in de cellen van de secretieschijf (disk cells), die de basis van de bolvormige kop van het trichoom bekleden. In deze cellen zitten de enzymen die de complexe biochemische processen voor de biosynthese van cannabinoïden en terpenen uitvoeren.

De afgescheiden stoffen worden opgeslagen in een subcuticulaire holte boven de cellen van de secretieschijf. Deze holte verandert van melkwit naar donkerbruin naarmate de bloemen rijpen, en dat volgen kwekers op de voet.

Synthese van cannabinoïden

Bij cannabinoïden is de belangrijkste voorloper cannabigerolzuur (CBGA), ook wel “de moeder van de cannabinoïden” genoemd (of “de vader van de cannabinoïden”, volgens anderen). Het ontstaat via de biosyntheseroute van methylerythritolfosfaat (MEP) en van olivetolzuur. Uit CBGA worden in de trichomen verschillende cannabinoïden in zure vorm gemaakt, zoals tetrahydrocannabinolzuur (THCA) en cannabidiolzuur (CBDA).

Deze zuren worden omgezet in de actievere vormen, zoals tetrahydrocannabinol (THC) en cannabidiol (CBD), via decarboxylatie, die meestal door verhitting gebeurt (zoals bij het verbranden van een joint). In mindere mate gebeurt dat ook tijdens het drogen en curen van cannabisbloemen.

Synthese van terpenen

Net als de cannabinoïden worden ook de terpenen aangemaakt in de cellen van de secretieschijf van de trichomen. Hun biosynthese lijkt op die van de cannabinoïden en verloopt via de mevalonaatroute en de methylerythritolfosfaatroute (MEP). Deze routes leveren isoprenoïde voorlopers op (zoals geranylpyrofosfaat en farnesylpyrofosfaat), die enzymen gebruiken om verschillende terpenen te maken.

Terpenen zijn verantwoordelijk voor de kenmerkende aroma's en smaken van de cannabissoorten en spelen een belangrijke rol in de organoleptische en medicinale eigenschappen van de plant. Er bestaan in de natuur veel soorten terpenen, maar in de cannabisplant vind je vooral monoterpenen (myrceen, limoneen, alfa- en bèta-pineen, linalool, terpinoleen) en sesquiterpenen (humuleen, bèta-caryofylleen, bisabolol).

Hoe trichomen werken: nog veel te ontdekken

Hoewel het allemaal onderzocht lijkt, staat het onderzoek naar de synthese van cannabisverbindingen in de trichomen pas in de kinderschoenen. De productie van stoffen zoals THC en terpenen in de trichomen van de cannabisplant wordt beïnvloed door verschillende factoren, zowel genetische als omgevingsfactoren. Daaronder vallen: de genetica van de plant, de rijping van de toppen, de hoeveelheid licht die de plant krijgt, en de temperatuur en luchtvochtigheid van de omgeving. Deze factoren bepalen hoe de genen van de plant tot expressie komen (epigenetica) en hoe de enzymen in de trichomen werken.

Ook is vastgesteld dat de toppen bovenaan de plant meer cannabinoïden en terpenen bevatten dan de bloemen lager aan de plant. Dat zou te verklaren zijn door verschillen in licht en in de rijpheid van de bloemen.

Interessant is ook de verdeling van de terpenoïden over de plant. Monoterpenen, zoals limoneen en alfa-pineen, houden insecten op afstand en komen in hogere concentraties voor in de bloemen, terwijl sesquiterpenen, die bitter zijn voor zoogdieren, meer geconcentreerd zijn in de onderste bladeren van de plant. De verhouding tussen monoterpenen en sesquiterpenen bepaalt ook de viscositeit van de hars.

Ontdekken hoe de productie van cannabinoïden en terpenen in de cannabistrichomen precies wordt geregeld, is wat kwekers het meest boeit en waar de veredeling (breeding) zich op richt. Als die onbekenden ontrafeld worden, zouden er wietsoorten met aroma- en cannabinoïdenprofielen “à la carte” kunnen worden gecreëerd.

Kleuren van de trichomen: hét teken voor het oogstmoment

De kleuren van de trichomen zijn een belangrijke aanwijzing om het juiste moment te bepalen om cannabisbloemen te oogsten. Naarmate de plant rijpt, gaat de aanmaak van stoffen in een paar dagen vooruit en veranderen de trichomen van doorschijnend naar melkwit, daarna naar ondoorzichtig wit en ten slotte naar een amberkleurige tint. Kwekers volgen deze veranderingen op de voet, omdat ze waardevolle informatie geven over het optimale oogstmoment.

*De praktische gids met foto's vind je in *zo herken je rijpe trichomen om te oogsten.

Transparante trichomen

In de vroege ontwikkelingsstadia zijn de trichomen meestal doorschijnend of licht van kleur. In dit stadium hebben cannabinoïden zoals THC en CBD hun maximale concentratie nog niet bereikt.

Witte of melkachtige trichomen

Naarmate de plant rijp wordt, worden de trichomen ondoorzichtig en krijgen ze een melkwitte kleur. Deze kleurverandering geeft aan dat de cannabinoïden hun maximale concentratie bereiken en dat de bloeiwijzen het hoogtepunt van hun ontwikkeling bereiken.

Het ideale moment om cannabisplanten te oogsten is wanneer de trichomen een melkwitte en ondoorzichtige kleur hebben, een evenwicht tussen ondoorzichtigheid en transparantie. Deze kleur geeft aan dat cannabinoïden en terpenen op hun optimale punt zijn om geoogst te worden, wat betreft kwaliteit en gewenste effecten.

Amberkleurige trichomen

Als de meeste trichomen van wit naar amber zijn gegaan, gaan veel oogsters zo snel mogelijk aan de slag.

Er wordt gezegd dat amberkleurige trichomen wijzen op een groter aandeel afgebroken cannabinoïden en een meer ontspannend en psychoactief effect, terwijl melkachtige trichomen wijzen op een hoger gehalte aan actieve cannabinoïden en een meer stimulerend effect. Bovendien verkleuren de stampers of haartjes op de toppen tijdens de veroudering (senescentie) vaak naar oranje of bruine tinten.

Omgaan met de toppen en zorg voor de trichomen na de oogst

Een van de mooiste beelden voor cannabisliefhebbers is een top vol kleverige, harsachtige trichomen. Maar om dit wonder in perfecte staat bij jou te laten aankomen, moet er tijdens en na de oogst uiterst voorzichtig met de toppen worden omgegaan.

Trichomen zijn kwetsbaar en kunnen breken tijdens het oogsten, drogen, curen en trimmen van de toppen. Raken ze beschadigd, dan verdampt hun fytochemische inhoud, de kostbare aroma's en cannabinoïden, beetje bij beetje, ten koste van de kwaliteit van de toppen. De trichomen in perfecte staat houden en de toppen goed bewaren is een van de grootste uitdagingen voor bedrijven die zich, net als wij, toeleggen op cannabis van hoge kwaliteit.

Invriezen om trichomen en hun fytochemische inhoud beter te bewaren

Ben je nieuwsgierig? Dan noemen we hier een van de meest geavanceerde technieken: invriezen, dat het oxidatie- en verdampingsproces van cannabinoïden en terpenen stopt en de stoffen van cannabis zo goed mogelijk bewaart tot het moment van verkoop.

De laatste tijd zijn er in de cannabissector technologieën opgekomen die invriezen gebruiken als methode om trichomen te scheiden en te bewaren. Een daarvan is Cryo Cure: door invriezen bij subkritische temperaturen en gecontroleerde sublimatie slaat het het traditionele drogen over en maakt het mogelijk om in minder tijd toppen van hoge kwaliteit aan te bieden. Deze technologie neemt het risico op fysieke schade weg dat inherent is aan knippen, curen en drogen, en maakt een snellere productie mogelijk. CryoMass is een andere machine met vergelijkbare technologie.

Kortom…

Trichomen en het leven dat zich daarbinnen afspeelt, zijn werkelijk fascinerend voor liefhebbers van cannabis en hennep. In die piepkleine, kleverige haartjes zit pure alchemie: de chemische verbindingen van cannabis die we zo waarderen. Hun aard kennen, hun kleur- en vormveranderingen volgen en ervoor zorgen dat ze bij het verwerken van de oogst niet beschadigd raken, is de sleutel om van cannabis te genieten.

Bij Cannactiva hebben we het werk voor je gedaan. Je vindt bij ons CBD-wiet van topkwaliteit en met krachtige trichomen: