*Cannabis sativa, *de coole plant
Cannabis sativa is de wetenschappelijke naam van een veelzijdige en wereldberoemde plant. Sommigen kennen haar omdat de wietplant ervan afkomstig is, anderen vanwege de hennepbloemen. De plant Cannabis sativa kan worden gebruikt als roesmiddel of voedsel, medicijn of bouwmateriaal, en kan legaal of illegaal zijn. En als je op zoek bent naar bloemen van topkwaliteit, ontdek dan onze gids met de beste CBD-toppen geselecteerd door Cannactiva.
In dit artikel vind je een echte handleiding over de plant Cannabis sativa en alle geheimen van deze intrigerende plant. Ontdek waarom ze zo bijzonder is!
Wat is de plant Cannabis sativa?
Cannabis sativa is een plantensoort die hoort bij de angiospermen – de planten die bloemen voortbrengen – en wel bij de familie Cannabaceae [1]. Tot deze familie behoort ook de hopplant (Humulus lupulus), een essentieel ingrediënt van bier en het geslacht dat het nauwst verwant is aan Cannabis sativa: ze delen een voorouder waarvan ze zich ongeveer 27 miljoen jaar geleden hebben afgesplitst [2, 3].
Wat is de oorsprong van de plant Cannabis sativa?
Alles wijst erop dat de plant *Cannabis sativa *haar oorsprong heeft in Centraal-Azië en meer dan 10.000 jaar geleden werd gedomesticeerd [2, 3]. In China had men talloze toepassingen voor alle bestanddelen van de plant, waaronder de vezels voor weefsels, de zaden om olie uit te winnen, als voedsel en voor medisch gebruik, bijvoorbeeld als verdovingsmiddel [4]. De Egyptenaren gebruikten de plant voor oogbehandelingen, en de Indiërs om diarree te behandelen en bij spirituele ceremonies [5]. Met andere woorden: deze oude culturen gebruikten de hennepplant voor de vezels en het zaad, en de wietplant om de psychoactieve effecten.
Wil je meer weten over het historische gebruik van cannabis? Lees dan ons artikel over de geschiedenis van cannabis.
Zijn hennep en wiet dezelfde plant, Cannabis sativa?
Ja, hennep en wiet zijn dezelfde plant. Daarom zijn veel mensen nog steeds in de war: ze begrijpen niet goed wat het verschil is tussen de wietplant en hennep, tussen een illegale drug en een legale plant. De kern van de zaak is dat de plant Cannabis sativa heel veelzijdig is: ze vertoont een enorme genetische en fenotypische variatie, waardoor er zulke verschillende exemplaren uit voortkomen als hennep en wiet.
De plant Cannabis sativa vertoont een buitengewone genetische en fenotypische variabiliteit, waardoor er zulke verschillende exemplaren uit voortkomen als hennep en de wietplant.
Hennep en wiet zijn namen voor groepen binnen de plant Cannabis sativa, en tussen die groepen bestaan verschillen. Zo worden industriële hennepplanten gebruikt voor hun vezels en zaad [6], die onder meer kunnen dienen voor textiel, bouwmateriaal, voeding, kleding of touw. Daarom zijn deze planten meestal hoog, met lange, dunne stengels [7], en produceren ze zaden, zodat bestuiving essentieel is.
Je kunt hier meer over lezen in het artikel over de voordelen van hennep voor het milieu en het gebruik ervan in ecologische materialen.
Daarentegen zijn wietplanten lager, hebben ze brede stengels [7] en worden ze geteeld voor de wietbloem die de vrouwelijke plant produceert, de top, waar trichomen in overvloed te vinden zijn [8, 9]. Trichomen, van het Griekse woord voor “haar”, zijn kleine filamenten waarin de plant stoffen produceert zoals cannabinoïden en terpenen [10].
Verschillen tussen hennep en wiet
Een van de belangrijkste verschillen tussen wiet en hennep is dat de eerste wordt geteeld vanwege de aanwezigheid en hoeveelheid van bepaalde stoffen, met name de cannabinoïde THC, terwijl de tweede wordt geteeld voor vezels en/of zaden. De plant Cannabis sativa kent verschillende variëteiten, afhankelijk van het beoogde doel.
Wil je veel meer weten over dit boeiende onderwerp? Mis dan het artikel over de verschillen tussen hennep en wiet niet.
CBD-cannabis: de legale wietplant
Wietplanten bevatten doorgaans veel THC en gelden in de meeste landen ter wereld als een drug waarvan de teelt voor recreatieve doeleinden illegaal is. Toch zijn er Cannabis sativa-planten die, hoewel ze hennep worden genoemd, dichter bij wiet staan dan bij industriële hennep. Dat geldt voor sommige soorten CBD-cannabis, waarvan de CBD-bloemen of CBD-wiet afkomstig zijn [11-13].
Omdat ze heel weinig THC bevatten, krijgen CBD-cannabisbloemen wettelijk de benaming hennep, ook al staan ze genetisch dichter bij wietplanten dan bij industriële hennep. We hebben dus een wettelijke definitie van Cannabis sativa op basis van het THC-gehalte van de plant, die zowel de soorten voor vezel en zaad als de cannabissoorten zonder THC onder hennep schaart.
Cannabis sativa en de wettelijke benaming: het is geen botanische kwestie!
Wat bepaalt wat legale hennep is en wat illegale wiet? De wettelijke vorm van Cannabis sativa wordt niet per se bepaald door de biologie van de plant. De Cannabis sativa-planten die worden gebruikt om CBD te winnen, lijken meer op wiet dan op industriële hennep, maar vallen onder de wettelijke definitie van hennep vanwege hun lage THC-gehalte. Eigenlijk zou je ze kunnen beschouwen als een soort wiet met weinig THC.
Botanische classificatie van Cannabis sativa
Binnen de ene soort *C. sativa *zijn er verschillende groeperingen, en sommigen stellen ondersoorten voor, waardoor de nomenclatuur een twistpunt is geweest [15, 16]. Tegenwoordig wordt aangenomen dat Cannabis sativa L. één enkele soort is, en tot nu toe ondersteunt het onderzoek deze hypothese [2, 3, 14].
Afhankelijk van het fenotype is de plant wiet of hennep. Bovendien zijn bepaalde regio's van het genoom van de plant vrij divers [12, 17, 18]. Daarom kan de plant zoveel verschillende commerciële toepassingen hebben.
De plantensoort C. sativa kent veel diversiteit in haar genoom (DNA) en haar uiterlijk (fenotype). Daardoor kan ze voor zo'n honderd toepassingen worden gebruikt.
Typen Cannabis sativa
Los van de botanische classificatie maken sommigen onderscheid tussen “sativa”- en “indica”-cannabis op basis van de effecten op het lichaam. De plant *C. sativa *is één enkele soort met groeperingen daarbinnen; de handelsnamen ‘sativa’ en ‘indica’ zijn dus geen botanische aanduidingen. Wil je meer weten? Lees dan het artikel over de verschillen tussen cannabis met een sativa- en een indica-effect. We hebben ook een artikel over Kush-wiet.
Bestanddelen van de plant Cannabis sativa
De plant C. sativa produceert ontzettend veel stoffen, waaronder cannabinoïden, terpenen en flavonoïden. De bekendste stof is misschien THC, of Δ-9-tetrahydrocannabinol (delta-negen-tetrahydrocannabinol), omdat het de belangrijkste stof in de wietplant is en de langste geschiedenis heeft van medicinaal gebruik en juridische betekenis als het om cannabis gaat. In werkelijkheid zijn er echter zo'n honderd cannabinoïden.
De plant produceert THC in zure vorm, als THCA of Δ-9-tetrahydrocannabinolzuur (delta-negen-tetrahydrocannabinolzuur); bij verhitting wordt dit door een chemisch proces dat decarboxylatie heet omgezet in de neutrale vorm, THC. THC is psychoactief: het is de stof die zorgt voor de “roes” of het “stoned” gevoel (high, in het Engels).
Een andere bekende cannabinoïde is CBD of cannabidiol, dat de plant net als THC in zure vorm produceert, als CBDA (cannabidiolzuur), en dat door warmte ook overgaat in de neutrale vorm, CBD.
Therapeutisch gebruik van de plant Cannabis sativa
Zowel THC als CBD hebben therapeutische mogelijkheden [23-25], zoals behandelingen tegen onder meer pijn, epilepsie, misselijkheid en braken [23, 26, 27]. Deze mogelijkheden vragen om medisch en wetenschappelijk onderzoek, waar verschillende onderzoekers momenteel mee bezig zijn. Naast de cannabinoïden hebben ook de terpenen van Cannabis sativa medicinale mogelijkheden, waaronder ontstekingsremmende, pijnstillende en antimicrobiële eigenschappen [28-31].
De cannabinoïden en terpenen van de plant Cannabis sativa beloven belangrijke therapeutische toepassingen te hebben.
Effecten van de plant Cannabis sativa
Over het algemeen kunnen de effecten van het gebruik van C. sativa verschillen, maar ze vallen in twee vrij brede categorieën: sederend of energiek. Hoewel de namen sativa- en indica-wiet met deze twee categorieën gewaarwordingen worden geassocieerd, weten we dat deze namen niets te maken hebben met het chemotype van de plant [32-35], noch met het genotype [11, 12, 14].
Het is mogelijk dat het effect van de plant ontstaat doordat alle stoffen van de plant samenwerken, wat bekendstaat als het entourage-effect [36-39]. Omdat de plant zo ontzettend veel stoffen produceert en die per variëteit in verhouding en combinatie verschillen, is het normaal dat je verschillende effecten merkt bij het gebruik van verschillende wietsoorten.
Wetenswaardigheden en nog te onderzoeken vragen over de plant Cannabis sativa
In de toekomst zullen we met dubbelblinde experimenten (waarbij noch de onderzoeker noch de proefpersoon de procedure kent) begrijpen of het chemotype samenhangt met de effecten.
Voorlopig zijn er nog ontzettend veel onbekenden: verschilt het effect van cannabis per persoon afhankelijk van het chemotype van de plant? Hangt het effect meer af van het chemotype van de plant dan van het fenotype van de persoon (bijv. geslacht, etniciteit, leeftijd)? Hangt het effect meer af van het chemotype van de plant dan van andere omgevingsfactoren van de gebruiker (bijv. aantal uren slaap, lichaamsbeweging, voeding, gezondheidstoestand, geestelijke gezondheid)?
Ik laat jullie achter met de vragen die ik mezelf voortdurend stel over dit coole plantje, dat heeft geleid tot de oorlog tegen drugs, sociale stigma's, rituelen en culturele ceremonies, en de laatste tijd tot een wereldwijde explosie van legalisering, met een mondiale industrie van biljoenen dollars. Tot de volgende keer!
Literatuurlijst
1. Bell, C.D., D.E. Soltis, and P.S. Soltis, The age and diversification of the angiosperms re-revisited. American Journal of Botany, 2010. 97(8): p. 1296-1303.
2. Ren, G., et al., Large-scale whole-genome resequencing unravels the domestication history of Cannabis sativa. Science Advances, 2021. 7(29): p. eabg2286.
3. McPartland, J.M., W. Hegman, and T. Long, Cannabis in Asia: its center of origin and early cultivation, based on a synthesis of subfossil pollen and archaeobotanical studies. Vegetation History and Archaeobotany, 2019: p. 1-12.
4. Li, H.L., An archaeological and historical account of cannabis in China. Economic Botany, 1973. 28(4): p. 437-448.
5. Russo, E.B., History of cannabis and its preparations in saga, science, and sobriquet. Chemistry & Biodiversity, 2007. 4(8): p. 1614-1648.
6. Ahmed, A.F., et al., Hemp as a potential raw material toward a sustainable world: A review. Heliyon, 2022: p. e08753.
7. Clarke, R. and M. Merlin, Cannabis: evolution and ethnobotany. 2013: Univ of California Press.
8. Sirikantaramas, S., et al., Tetrahydrocannabinolic acid synthase, the enzyme controlling marijuana psychoactivity, is secreted into the storage cavity of the glandular trichomes. Plant and Cell Physiology, 2005. 46(9): p. 1578-1582.
9. Gagne, S.J., et al., Identification of olivetolic acid cyclase from Cannabis sativa reveals a unique catalytic route to plant polyketides. Proceedings of the National Academy of Sciences, 2012. 109(31): p. 12811-12816.
10. Tanney, C.A., et al., Cannabis glandular trichomes: a cellular metabolite factory. Frontiers in Plant Science, 2021: p. 1923.
11. Sawler, J., et al., The Genetic Structure of Marijuana and Hemp. PloS one, 2015. 10(8): p. e0133292.
12. Vergara, D., et al., Genomic evidence that governmentally produced Cannabis sativa poorly represents genetic variation available in state markets. Frontiers in plant science, 2021: p. 1502.
13. Kovalchuk, I., et al., The Genomics of Cannabis and Its Close Relatives. Annual Review of Plant Biology, 2020. 71.
14. Vergara, D., et al., Widely assumed phenotypic associations in Cannabis sativa lack a shared genetic basis. PeerJ, 2021. 9.
15. Clarke, R.C., The botany and ecology of Cannabis. 1977: Pods Press.
16. Clarke, R.C. and M.D. Merlin, Cannabis domestication, breeding history, present-day genetic diversity, and future prospects. Critical reviews in plant sciences, 2016. 35(5-6): p. 293-327.
17. Pisupati, R., D. Vergara, and N.C. Kane, Diversity and evolution of the repetitive genomic content in Cannabis sativa. BMC genomics, 2018. 19(1): p. 156.
18. Vergara, D., et al., Genetic and Genomic Tools for Cannabis sativa. Critical Reviews in Plant Sciences, 2016. 35(5-6): p. 364-377.
19. Watts, G., Cannabis confusions. Bmj, 2006. 332(7534): p. 175-176.
20. McPartland, J.M., Cannabis systematics at the levels of family, genus, and species. Cannabis and cannabinoid research, 2018. 3(1): p. 203-212.
21. Schultes, R.E., et al., Cannabis: an example of taxonomic neglect. Cannabis and culture, 1975: p. 21-38.
22. McPartland, J.M., Cannabis sativa and Cannabis indica versus “Sativa” and “Indica”, in Cannabis sativa L.-botany and biotechnology. 2017, Springer. p. 101-121.
23. Abrams, D.I., The therapeutic effects of Cannabis and cannabinoids: An update from the National Academies of Sciences, Engineering and Medicine report. European journal of internal medicine, 2018. 49: p. 7-11.
24. Carter, G.T., et al., Cannabis in palliative medicine: improving care and reducing opioid-related morbidity. American Journal of Hospice and Palliative Medicine, 2011: p. 1049909111402318.
25. Rog, D.J., Cannabis-based medicines in multiple sclerosis–a review of clinical studies. Immunobiology, 2010. 215(8): p. 658-672.
26. Detyniecki, K. and L.J. Hirsch, Cannabidiol for epilepsy: trying to see through the haze. The Lancet Neurology, 2016. 15(3): p. 235-237.
27. Friedman, D. and O. Devinsky, Cannabinoids in the treatment of epilepsy. New England Journal of Medicine, 2015. 373(11): p. 1048-1058.
28. Rogerio, A.P., et al., Preventive and therapeutic anti‐inflammatory properties of the sesquiterpene α‐humulene in experimental airways allergic inflammation. British Journal of Pharmacology, 2009. 158(4): p. 1074-1087.
29. Chaves, J.S., et al., Pharmacokinetics and tissue distribution of the sesquiterpene α-humulene in mice. Planta medica, 2008. 74(14): p. 1678-1683.
30. Cox-Georgian, D., et al., Therapeutic and medicinal uses of terpenes, in Medicinal Plants. 2019, Springer. p. 333-359.
31. Salehi, B., et al., Therapeutic potential of α-and β-pinene: A miracle gift of nature. Biomolecules, 2019. 9(11): p. 738.
32. Smith, C.J., et al., The Phytochemical Diversity of Commercial Cannabis in the United States. bioRxiv, 2021.
33. Orser, C., et al., Terpenoid Chemoprofiles Distinguish Drug-type Cannabis sativa L. Cultivars in Nevada. Natural Products Chemistry and Research, 2017. 6(1).
34. Reimann-Philipp, U., et al., Cannabis Chemovar Nomenclature Misrepresents Chemical and Genetic Diversity; Survey of Variations in Chemical Profiles and Genetic Markers in Nevada Medical Cannabis Samples. Cannabis and Cannabinoid Research, 2019.
35. Elzinga, S., et al., Cannabinoids and terpenes as chemotaxonomic markers in cannabis. Nat Prod Chem Res, 2015. 3(181): p. 2.
36. Ferber, S.G., et al., The “entourage effect”: terpenes coupled with cannabinoids for the treatment of mood disorders and anxiety disorders. Current neuropharmacology, 2020. 18(2): p. 87-96.
37. LaVigne, J., R. Hecksel, and J.M. Streicher, In Defense of the “Entourage Effect”: Terpenes Found in Cannabis sativa Activate the Cannabinoid Receptor 1 In Vivo. The FASEB Journal, 2020. 34(S1): p. 1-1.
38. Russo, E.B., Taming THC: potential cannabis synergy and phytocannabinoid-terpenoid entourage effects. British Journal of Pharmacology, 2011. 163(7): p. 1344-1364. / 39. Russo, E.B., The Case for the Entourage Effect and Conventional Breeding of Clinical Cannabis: No “Strain,” No Gain. Frontiers in Plant Science, 2019. 9(1969).
Informatie over de plant Cannabis sativa (FAQ)
Wat is Cannabis sativa en waarvoor wordt het gebruikt?
De plant Cannabis sativa is dezelfde plant die wiet en hennep voortbrengt. Ze kan een drug zijn of voedsel, medicijn of bouwmateriaal, joint of kleding. Legaal of illegaal, afhankelijk van de cannabissoort. Eigenlijk heeft de plant Cannabis sativa een grote genetische en fenotypische variabiliteit, en kan ze een groot aantal verschillende stoffen produceren. Daarom wekt deze ongelooflijke plant, die de mens al duizenden jaren gebruikt, nog steeds de interesse van onderzoekers, die nieuwe mogelijke toepassingen willen ontdekken voor deze coole plant.
Hoeveel typen Cannabis sativa zijn er en hoe wordt de plant botanisch ingedeeld?
Er bestaat maar één soort Cannabis sativa; dat is de aanvaarde botanische naam. Maar daarbinnen zijn er verschillende groeperingen en variëteiten, die je kunt indelen naar hun toepassing, genetica, fenotype… Over de botanische nomenclatuur bestaat enige controverse, omdat sommigen ondersoorten voorstellen. Tot nu toe ondersteunt het onderzoek de hypothese dat Cannabis sativa één enkele soort is.
Welke stoffen produceert de plant Cannabis sativa?
De plant Cannabis sativa produceert verschillende stoffen, waaronder cannabinoïden zoals THC en CBD, terpenen zoals bèta-myrceen, bèta-caryofylleen en limoneen, flavonoïden en nog andere.
Welk effect heeft Cannabis sativa?
Het effect van het gebruik van Cannabis sativa kan per wietsoort verschillen, maar valt in twee vrij algemene categorieën: een energiek effect of een sederend effect. Hoewel de namen ‘sativa’ en ‘indica’ met deze twee categorieën gewaarwordingen worden geassocieerd, weten we dat deze namen niets te maken hebben met het chemotype of het genotype van de plant.
