Cannabidiol (CBD) bij epilepsie: gebruik en onderzoek

Op Wereldepilepsiedag delen we een artikel over de rol van CBD bij de behandeling van deze aandoening en het onderzoek daarnaar. We herinneren je eraan dat dit een informatief artikel is dat niet bedoeld is om een ziekte te voorkomen, te diagnosticeren of te behandelen. Raadpleeg je arts voordat je CBD gebruikt. De producten van Cannactiva zijn geen geneesmiddelen.

In Spanje worden elk jaar tussen de 12.000 en 22.000 nieuwe gevallen van epilepsie vastgesteld. Naar schatting zijn er in ons land ongeveer 400.000 mensen met epilepsie, wat deze aandoening tot een van de meest voorkomende neurologische problemen in onze samenleving maakt. 

Wat is CBD en waarom wordt het onderzocht bij epilepsie?

Cannabidiol (CBD) is een van de belangrijkste stoffen uit de plant Cannabis sativa en is, in tegenstelling tot THC, niet psychoactief (je leest er meer over in onze gids over wat cannabidiol (CBD) is). De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) concludeerde in 2018 dat CBD over het algemeen goed wordt verdragen, een goed veiligheidsprofiel heeft en geen misbruik- of afhankelijkheidspotentieel (9). Die veiligheid heeft CBD, samen met de effecten op het zenuwstelsel, tot het meest bestudeerde cannabinoïde gemaakt binnen de medicinale eigenschappen van CBD die bij epilepsie worden toegepast.

Epilepsie en cannabinoïden: wat zegt het onderzoek

Wat is epilepsie?

Epilepsie is een aandoening van het centrale zenuwstelsel die wordt gekenmerkt door terugkerende epileptische aanvallen. Deze aanvallen zijn episodes van abnormale hersenactiviteit die zich op verschillende manieren kunnen uiten, zoals onwillekeurige bewegingen, zintuiglijke veranderingen of veranderingen in het bewustzijnsniveau.

Epilepsie kan verschillende oorzaken hebben, zoals genetische aandoeningen, hersenletsel, infectieziekten of hersentumoren. Hoewel epilepsie mensen van elke leeftijd kan treffen, komt het vaker voor bij kinderen en jongvolwassenen.

De behandeling van epilepsie omvat meestal anti-epileptica, maar in sommige gevallen kan ook een operatie nodig zijn om de haard van de abnormale activiteit in de hersenen te verwijderen. In veel gevallen kan epilepsie succesvol onder controle worden gehouden en kunnen mensen met deze aandoening een normaal leven leiden.

Hoe werkt CBD tegen epileptische aanvallen?

Bij epilepsie is er sprake van een pathologische overprikkeling van een specifieke groep neuronen in de hersenen. CBD of cannabidiol lijkt via verschillende mechanismen te werken om de aanvalsactiviteit te verminderen. Het kan de activiteit verhogen van remmende of “dempende” neurotransmittersystemen van het centrale zenuwstelsel (CZS), zoals gamma-aminoboterzuur (GABA), en de activiteit verlagen van prikkelende of activerende neurotransmittersystemen, zoals serotonine. De ontstekingsremmende eigenschappen van CBD kunnen invloed hebben op de oxidatie in de hersenen, wat zou bijdragen aan de bescherming van de neuronen (neuroprotectie) en aan het verminderen van de aanvalsactiviteit.

Is CBD het enige nuttige cannabinoïde bij de behandeling van epilepsie?

CBD is het meest bestudeerde cannabinoïde in de context van de behandeling van epilepsie, omdat het in sommige studies enkele gunstige effecten heeft laten zien bij het verminderen van de frequentie van de aanvallen.

THC (tetrahydrocannabinol) is een ander cannabinoïde dat in cannabis voorkomt en dat is onderzocht in de context van de behandeling van epilepsie. THC is algemeen bekend als het psychoactieve bestanddeel van wiet en vanwege de regulering ervan als illegale drug. 

De resultaten van de studies over THC en epilepsie zijn echter controversiëler en het is minder duidelijk of THC een gunstig effect heeft op het verminderen van de frequentie van de aanvallen. Sommige studies suggereren dat THC positieve effecten kan hebben bij epilepsie, andere vonden geen significant effect en weer andere vonden dat THC bij bepaalde soorten patiënten of vormen van epilepsie juist het optreden van aanvallen kan bevorderen.

Gebruik van CBD bij de behandeling van epilepsie

Wat zijn de mogelijke voordelen van CBD ten opzichte van de overige conventionele anti-epileptica?

Cannabidiol kan enkele voordelen bieden ten opzichte van de overige geneesmiddelen uit de familie van de conventionele anti-epileptica. CBD heeft laten zien dat het de aanvallen goed onder controle houdt bij sommige vormen van epilepsie die resistent zijn tegen de overige gebruikte medicijnen. 

Aan de andere kant zijn de conventionele anti-epileptica meestal doeltreffend, maar hebben ze belangrijke bijwerkingen: geheugenproblemen, gedragsveranderingen, veranderingen in eetlust en gewicht, overmatige slaperigheid, problemen met de motorische coördinatie… In dat opzicht biedt cannabidiol het voordeel van een profiel van veel beter verdraagbare bijwerkingen voor de patiënt.

Bij welke vormen van epilepsie is CBD goedgekeurd? Syndroom van Dravet en Lennox-Gastaut

In 2018 keurde de FDA (het Amerikaanse bureau voor voedsel- en geneesmiddelenveiligheid) het gebruik van cannabidiol goed als behandeling van twee ernstige vormen van epilepsie, het syndroom van Dravet en het syndroom van Lennox-Gastaut, bij kinderen ouder dan 2 jaar (Epidiolex ®). Dit was de eerste keer dat CBD als medische behandeling werd goedgekeurd in de Verenigde Staten. In Europa werd het geneesmiddel met diezelfde indicaties goedgekeurd in april 2021. In Spanje bestaat daarnaast een klinische richtlijn voor het gebruik ervan (1).

Het syndroom van Dravet en het syndroom van Lennox-Gastaut zijn twee ernstige vormen van epilepsie die worden gekenmerkt door de aanwezigheid van aanvallen en door een achterstand in de neurologische ontwikkeling en een verstandelijke beperking. Beide aandoeningen komen vaker voor bij kinderen en kunnen worden veroorzaakt door genetische aandoeningen of hersenletsel. Cannabidiol vermindert het aantal aanvallen bij kinderen met deze ziekten met 30-70%, wat een zeer belangrijke vooruitgang is geweest (2).

Wordt CBD nog bij andere vormen van epilepsie onderzocht?

De goede resultaten die bij de al genoemde syndromen zijn behaald, hebben ertoe geleid dat er nieuwe studies zijn gestart waarin CBD wordt toegevoegd aan de conventionele behandeling bij andere ernstige, moeilijk onder controle te krijgen epilepsiesyndromen. Over het algemeen gaat het om zeer zeldzame (maar zeer ernstige) vormen van epilepsie, zoals tubereuze sclerose, het syndroom van Aicardi, het syndroom van Ohtahara, het syndroom van Jeavons, het syndroom van Doose, epilepsie van genetische oorsprong (CDKL5-mutatie, dup15q-mutaties…) of neuronale ceroïde lipofuscinose (3).

De resultaten wijzen erop dat cannabidiol de frequentie van de aanvallen zou kunnen verminderen en een geschikt veiligheidsprofiel zou kunnen hebben bij kinderen en jonge volwassenen met zeer behandelingsresistente epilepsie. Maar het is nodig om goed opgezette klinische onderzoeken uit te voeren bij elk van deze ziekten om het veiligheidsprofiel en de werkelijke werkzaamheid van deze stof in kaart te brengen.

Hoe wordt CBD gebruikt bij epilepsie

Welke dosering CBD wordt gebruikt bij epilepsie?

Het toedienen van CBD bij epilepsie bij kinderen moet individueel worden gemonitord, met een voorschrift van en begeleiding door een medisch specialist. Geneesmiddelen worden bij kinderen strikter gedoseerd dan bij volwassenen, waarbij rekening wordt gehouden met het gewicht van de patiënt.

Op basis van de huidige klinische richtlijnen is de startdosis van cannabidiol bij epilepsie 5 mg CBD/kg per dag, verdeeld over twee innames (2,5 mg/kg/12 uur) gedurende de eerste week, die de week daarna wordt verdubbeld (10 mg/kg/dag in twee doses van 5 mg/kg/12 uur). De meeste patiënten zijn met deze dosis onder controle te houden, die geleidelijk kan worden verhoogd tot een aanbevolen maximum van 20 mg CBD/kg/dag (4). 

Via welke toedieningsweg wordt CBD gebruikt bij epilepsie?

Het goedgekeurde farmaceutische product is Epidiolex ®, een gezuiverd en gestandaardiseerd extract van de cannabisplant met een hoog gehalte aan cannabidiol. Het wordt toegediend in de vorm van een orale oplossing. 

Kan CBD in combinatie met de overige anti-epileptica worden gebruikt?

CBD beïnvloedt het metabolisme (de snelheid waarmee het lichaam andere geneesmiddelen afbreekt) van twee veelgebruikte anti-epileptica: clobazam en natriumvalproaat (5).  Het heeft ook mogelijke interacties met andere geneesmiddelen. Het gebruik van cannabidiol bij patiënten die een van deze twee geneesmiddelen gebruiken, moet bijzonder nauwlettend door een specialist worden gecontroleerd.

Zijn er gegevens over het gebruik van CBD als anti-epilepticum bij volwassenen?

Hoewel er geen goed opgezette klinische onderzoeken met beschikbare resultaten zijn, beschikken we wel over enquêtes onder volwassen patiënten die CBD als behandeling van epilepsie gebruiken, waarin doses van 50 mg per dag sommige vormen van epilepsie lijken te beheersen (6). Een andere studie waarin tot 200 mg cannabidiol per dag werd toegediend aan patiënten met epilepsie die resistent is tegen andere behandelingen, liet eveneens positieve resultaten zien (7). 

*Dit artikel is uitsluitend bedoeld ter informatie en vormt geen medisch advies. De producten van Cannactiva, zoals onze *CBD-olie, zijn geen geneesmiddelen of voedingssupplementen en zijn, in de meeste Europese landen, bestemd voor uitwendig gebruik. Ze zijn niet bedoeld om een ziekte te diagnosticeren, te behandelen, te genezen of te voorkomen. Als je medicatie gebruikt of een gezondheidsaandoening hebt, raadpleeg dan een zorgverlener voordat je CBD gebruikt.