Een stap vooruit naar decriminalisering en legalisering van wiet in Europa
Publicatie van de conclusies van de Raad van de Europese Unie, met zijn meest progressieve aanpak van drugs
Op weg naar legalisering van wiet in Europa
De Raad van de Europese Unie laat zijn meest progressieve standpunt over drugsbeleid zien door een nieuwe aanpak van drugs goed te keuren die gebaseerd is op mensenrechten.
Europa slaat een nieuwe richting in: drugsbeleid geworteld in de mensenrechten
In de conclusie van de Raad, Council conclusions on human rights-based approach in drug policies, wordt het recht van landen erkend om persoonlijk drugsbezit te decriminaliseren en de gezondheid van hun burgers te beschermen. De Raad is het belangrijkste wetgevende orgaan van de Europese Unie en zijn besluiten hebben directe gevolgen voor het beleid van de lidstaten. Juist die macht maakt dit nieuws zo groot en belangrijk.
Het document roept de lidstaten van de Europese Unie (EU) op om drugsbeleid te ontwikkelen dat de mensenrechten beschermt en bevordert, discriminatie en stigma vermindert en vrijwillige toegang mogelijk maakt tot diensten zoals preventie, programma's op basis van bewijs, risico- en schadebeperking, vroegsignalering en interventies, begeleiding, behandeling, rehabilitatie en sociale re-integratie voor mensen die drugs gebruiken.
Ook worden de lidstaten uitgenodigd om samen het effect te beoordelen van dwangsancties en het strafrecht rond drugs, vooral voor gemarginaliseerde en kwetsbare groepen.
Kortom: de conclusie van de Raad pleit voor een nieuwe, realistischere en solidere aanpak van het drugsbeleid in Europa, gebaseerd op gegevens en wetenschappelijk bewijs. Het doel is een drugsbeleid te bevorderen dat rekening houdt met de mensenrechten, vanuit diversiteit, gelijkheid en inclusie van alle burgers, en een doeltreffende reactie van de overheden te stimuleren.
Het werk is aangestuurd door Tsjechië, dat de Horizontale Groep Drugs van de Raad leidde tijdens zijn zes maanden als voorzitter van de Raad van de Europese Unie. De conclusie van de Raad is op 8 december 2022 gepubliceerd en wordt gesteund door de Raad Justitie en Binnenlandse Zaken.
Welke drugs wil de Europese Unie reguleren?
In deze conclusie van de Europese Raad wordt geen enkele specifieke drug genoemd: geen wiet, geen synthetische drugs, geen synthetische cannabinoïden en ook geen andere soort. Het is een eerste stap, bedoeld als gezamenlijk platform van alle Europese landen om het drugsbeleid te heroverwegen.
Natuurlijk zijn niet alle drugs gelijk, en ze hebben ook niet dezelfde impact en sociale realiteit. Voor het onderwerp dat ons aangaat, bekijken we wat de werkgroep zegt over de Europese regulering van cannabis.
Cannabisbeleid in Europa
Een einde aan de oorlog tegen drugs en beleid dat geworteld is in de mensenrechten
Op dit moment heeft elk Europees land zijn eigen cannabiswetten, en dat slaat nergens op. En begrijp de stelling niet verkeerd: het is prima dat elk land soeverein is, maar er zijn wetten die onrechtvaardig zijn omdat ze niet steunen op wetenschappelijke gegevens maar op sociaal stigma. Zo discrimineren ze een deel van de burgers en schenden ze de mensenrechten. En dat is precies wat de nieuwe kijk op drugsbeleid wil rechtzetten. En van alle drugs – en dit is een persoonlijke mening, gekleurd door ruime kennis en ervaring in de sector – lijkt wiet mij de meest onterecht gecriminaliseerde drug.
Stigma en Europese hypocrisie rond cannabis
Het Europese drugsbeleid rond cannabis is altijd hypocriet geweest en gestuurd door willekeurige criteria en verouderde wetenschappelijke gegevens. Om te beginnen was dat beleid jarenlang gebaseerd op het Enkelvoudig Verdrag inzake verdovende middelen van de Verenigde Naties uit 1961, waarin cannabis en de hars ervan (hasj) op lijst IV van de drugs stonden, op hetzelfde niveau als heroïne! Wetenschappelijk gezien is cannabis op zijn minst veiliger dan opiaten, want er is geen overlijdensrisico verbonden aan het gebruik ervan. Maar pas in december 2020 (bijna 60 jaar later!) werd deze wantoestand rechtgezet en werd er gestemd om wiet van lijst IV te schrappen.
Er verandert iets op het oude continent
Alleen al op het Europese continent bestaan er grote verschillen in de regulering van de recreatieve cannabismarkt: verschillende wetten en straffen, een verschillende mate van tolerantie en belachelijke wettelijke THC-limieten.
Tussen 2021 en 2022 zagen we verschillende Europese landen hun cannabiswetten veranderen: het voorstel om recreatieve cannabis in Duitsland te reguleren, de legalisering van de verkoop van CBD-wiet in Frankrijk, de verhoging van de wettelijke THC-limiet naar 1% in Tsjechië, de goedgekeurde legalisering van cannabis in Malta, en ook Luxemburg werkte aan de legalisering van niet-medicinale cannabis.
Dit zijn maar enkele voorbeelden van de grote veranderingen rond cannabis die momenteel op Europees niveau plaatsvinden. Maar we hebben ook gezien dat die pogingen om cannabis te legaliseren stranden op bureaucratie, het ontbreken van een solide wettelijk kader en overregulering.
Dit alles laat de complexiteit van de cannabismarkt in deze tijd zien: aan de ene kant kan problematisch cannabisgebruik met gezondheidsrisico's niet worden uitgesloten, maar CBD-wiet en CBD-hasj bevinden zich in een grijs gebied (ze hebben een minimaal THC-percentage en er kunnen geen verdovende effecten aan worden toegeschreven). Hoe bepaal je welke THC-limiet veilig is? Zijn andere drugs, zoals alcohol, soms niet gereguleerd? Wie heeft het recht om, goed geïnformeerd, te beslissen welke drugs hij in zijn eigen lichaam stopt?
Veranderingen in de cannabiswetgeving in verschillende Europese landen
De afgelopen jaren is er in verschillende Europese landen een duidelijke verschuiving te zien in het cannabisbeleid, met een beweging richting regulering en decriminalisering van recreatief gebruik door volwassenen. Hieronder enkele opvallende voorbeelden:
Duitsland
Op 23 februari 2024 stemt het Duitse parlement voor de legalisering van wiet in Duitsland. De nieuwe wet staat zelfteelt van cannabis met THC toe en de verstrekking van wiet via besloten cannabisclubs. Het model lijkt sterk op dat van de Spaanse cannabisclubs.
Daarmee sluit Duitsland zich aan bij een groeiende lijst landen die recreatief wietgebruik hebben gedecriminaliseerd of gelegaliseerd. De legalisering van cannabis in Duitsland is een belangrijke verandering in het drugsbeleid van het land en van Europa, en naar verwachting heeft die een grote impact op de Duitse economie en samenleving.
Luxemburg
Sinds juli 2023 heeft Luxemburg recreatief cannabisgebruik gelegaliseerd: volwassenen mogen thuis tot vier wietplanten hebben. Daarnaast is de verkoop van cannabiszaden toegestaan zonder beperkingen wat betreft hoeveelheid of THC-gehalte, het psychoactieve bestanddeel van de plant.
Malta
Eind 2021 zette Malta een vergelijkbare stap door cannabis te legaliseren. De wet stelt een bezitslimiet van 7 gram vast en staat de teelt van maximaal vier planten thuis voor eigen gebruik toe. Ook is verstrekking toegestaan via besloten verenigingen zonder winstoogmerk met maximaal 500 leden, al mag er in hun ruimte niet worden gebruikt. Gebruik op openbare plaatsen is echter verboden.
Portugal
In 2001 decriminaliseerde Portugal het bezit van maximaal 25 gram wiet en het persoonlijk gebruik ervan. Daarnaast werd in 2018 het therapeutisch gebruik van de plant toegestaan.
Tsjechië
Hoewel de verkoop van cannabis in Tsjechië nog steeds illegaal is, wordt het sinds 2010 niet meer als misdrijf beschouwd. Sinds 1 januari 2026 mogen volwassenen buitenshuis tot 25 gram en thuis tot 100 gram hebben, en tot drie planten kweken, zolang het voor eigen gebruik is.
Nederland
Nederland voert een uniek beleid dat gebruik in coffeeshops met een vergunning van de overheid toestaat. Daarnaast worden de verkoop in coffeeshops en het bezit van maximaal 5 gram gedoogd. Ook de teelt van maximaal 5 planten voor eigen gebruik wordt gedoogd en wordt in de regel niet vervolgd. Het therapeutisch gebruik van cannabis is in dit land volledig legaal.
Deze veranderingen in het cannabisbeleid in Europa laten een trend zien naar meer tolerantie ten aanzien van de regulering van het gebruik en de legalisering van cannabis, zowel recreatief als therapeutisch. Elk land heeft hierin een eigen aanpak gekozen, op zoek naar een evenwicht tussen individuele vrijheid en de bescherming van de volksgezondheid.
Voorstel voor de regulering van recreatieve cannabis in Europa
Wat is decriminalisering van cannabis?
Decriminalisering van cannabis verwijst naar wetswijzigingen rond kleine, persoonlijke en geweldloze activiteiten die met cannabis te maken hebben. Met andere woorden: wie een bepaalde stof verkrijgt voor eigen gebruik en/of bezit, zou geen strafrechtelijke of juridische gevolgen moeten ondervinden. Zo wordt de decriminalisering van drugs vandaag de dag gedefinieerd.
In die lijn staat in de conclusie van de Raad: “... Op grond van de drugsverdragen van de Verenigde Naties kunnen staten alternatieve, niet-vrijheidsbenemende maatregelen overwegen voor personen die worden beschuldigd van kleine, geweldloze drugsdelicten, en kunnen zij, in overeenstemming met de nationale, constitutionele, juridische en bestuurlijke stelsels, alternatieven of aanvullende maatregelen bieden ten aanzien van veroordeling of bestraffing”.
Over de decriminalisering van wiet in Europa
Cannactiva, CBD-shop, heeft exclusief toegang gehad tot het werkmateriaal over cannabis van de drugswerkgroep dat aan de Raad van de Europese Unie is voorgelegd. Dit rapport beschrijft grote politieke uitdagingen om te voldoen aan de internationale en Europese wetgeving rond cannabis, en toont de noodzaak om niet-medicinaal cannabisgebruik te decriminaliseren en te reguleren.
Het document, opgesteld door Kenzi Riboulet-Zemouli, een onafhankelijke onderzoeker gespecialiseerd in cannabis, gevestigd in Barcelona en verbonden aan Cannabis Hub, en met medewerking van Benjamin-Alexandre Jeanroy, bevat een interessante analyse van de straffen op cannabisbezit in verschillende Europese landen.
In Europa vinden we zeer repressieve systemen, met de facto decriminalisering. Het beleid van Frankrijk en Nederland is daar een goed voorbeeld van. In Frankrijk mag de politie, als ze bezit van kleine hoeveelheden wiet ontdekt, zelf bepalen of ze de zaak (al dan niet) strafrechtelijk doorzet. De Nederlanders kunnen op hun beurt “decriminalisering in de praktijk brengen” (of niet): de wet bevat een strafrechtelijk onderdeel, maar in de praktijk volgt er soms geen straf. In beide gevallen blijft criminalisering altijd mogelijk.
Er worden ook voorbeelden gegeven van landen die iets minder repressief zijn: Spanje als voorbeeld van sancties die afhangen van de beoordelingsvrijheid van de politie, Portugal en Tsjechië met bestuurlijke en sanctionerende beoordelingsvrijheid, en Polen met beoordelingsvrijheid in het strafrechtsysteem. In veel van deze gevallen blijft de criminalisering van persoonlijk cannabisbezit bestaan.
11 manieren om cannabis te reguleren in de Europese Unie
Het interne werkdocument over cannabis waartoe Cannactiva toegang heeft gehad, legt het gebrek aan effectieve beleidsinitiatieven op dit gebied bloot en bespreekt 11 opties om een drugsbeleid in te voeren binnen het internationale en Europese wettelijke kader, de ene meer aan te bevelen dan de andere.
In zijn analyse beoordeelt expert Riboulet-Zemouli twee veilige opties voor drugsbeleid die op een veilige manier kunnen worden ingevoerd, maar hij laat ook slechte ideeën zien en toont hoe sommige beleidsmaatregelen zelfs perverse gevolgen voor mensen kunnen hebben.
Uiteindelijk bepaalt elk land zijn eigen cannabisbeleid, waarbij het er rekening mee moet houden dat elke opgelegde beperking gerechtvaardigd moet zijn en niet discriminerend mag zijn.
Legaliteit van wiet in Europa en de regulering ervan: wat wordt de volgende stap?
De publicatie van de conclusie van de Raad van de Europese Unie wordt door velen ontvangen als zeer veelbelovend nieuws, dat verbeteringen voorziet in de benadering van onderwerpen als drugsmisbruik of de gecontroleerde toegang tot bepaalde stoffen. Naar verwachting dient ze als basis om een platform te stimuleren voor de hervorming van het drugsbeleid op het gebied van legale wiet.
Kenzi Riboulet-Zemouli, onderzoeker op het gebied van internationaal drugsbeleid en hoofdauteur van het rapport over cannabis dat aan de Raad van de Europese Unie is voorgelegd, en daarnaast activist met tien jaar ervaring bij de VN, toont zich enthousiast dat dit Europese standpunt de hervormingen in gang zet voor de noodzakelijke modernisering van het drugsbeleid op het oude continent.
Informatie over drugsbeleid in Europa (veelgestelde vragen)
Wat betekent decriminalisering van drugs?
De term decriminalisering van drugs verwijst naar de wijziging van nationale wetten over het gebruik en bezit van drugs, en over de daarmee samenhangende voorbereidende handelingen, voor zover die strikt noodzakelijk zijn voor persoonlijk gebruik en bezit.
Wat is het verschil tussen decriminalisering en depenalisering?
Decriminalisering is een synoniem van depenalisering.
Wat wordt bedoeld met de legalisering van wiet?
De legalisering van wiet verwijst naar de wijziging van nationale wetten over het gebruik en bezit van cannabis, en van de wetten die de teelt, verwerking, het vervoer, de handel, de import, de export en de verkoop van cannabis regelen.
