Portugal lijkt vrij liberaal te zijn als het gaat om drugsbeleid, inclusief cannabis. In dit land zijn internationale faciliteiten voor de productie van medicinale cannabis in overvloed, maar de vraag rijst: wat is de situatie voor cannabisgebruikers en hoe past CBD in dit plaatje? In 2023 had ik de kans om Laura Ramos te interviewen, Portugese journaliste, oprichtster van Cannareporter en hoofdredactrice van Cannadouro Magazine.
Omslagfoto: Cannabiswinkel in Lissabon. Foto: Laura Ramos | Cannareporter
Is CBD legaal in Portugal en zo ja, in welke vormen en onder welke wetten?
Er zijn in heel Portugal veel CBD-producten verkrijgbaar, maar ze zijn niet gereguleerd. Toen Portugal cannabis voor medicinale doeleinden legaliseerde, werden alle CBD-supplementen uit de natuurvoedingswinkels en de winkels in voedingssupplementen gehaald. Daarna zei Infarmed, onze gezondheidsautoriteit, dat CBD alleen als geneesmiddel kon worden toegelaten, maar tot op heden hebben ze er nog geen enkel toegelaten, ook omdat geen enkel bedrijf hen heeft gevraagd een medicinaal CBD-product op de markt toe te laten. De DGAV – Directoraat-Generaal Voeding en Diergeneeskunde zegt dat CBD een niet-toegelaten “nieuw voedingsmiddel” is en als zodanig niet in de handel mag worden gebracht. Hennep mag in Portugal alleen worden geteeld of verhandeld voor vezels en/of zaden.
Oké, in theorie mag CBD in Portugal niet in de handel worden gebracht, maar hoe gaat het in de praktijk?
In werkelijkheid verkopen veel handelaren en winkels in Portugal CBD-wiet, CBD-olie en voedingsproducten met CBD. Er zijn al enkele rechtszaken geweest na inbeslagnames van zulke producten door de politie, waarbij de rechtbank de recherche (Polícia Judiciária) verplichtte de CBD-rijke hennepbloemen terug te geven aan de handelaren bij wie ze in beslag waren genomen. In die zaken oordeelde de rechtbank dat hennepbloemen met minder dan 0,3% THC niet als verdovend middel worden beschouwd.
Is het dan legaal om in Portugal CBD-rijke bloemen met minder dan 0,3% THC te verkopen?
In theorie niet. De wet die de hennepteelt regelt, zegt dat CBD-wiet het terrein van de teler niet mag verlaten en dat hennep alleen voor zaden en/of vezels geproduceerd mag worden. In de praktijk zijn CBD-producten echter overal te koop, dus ze zijn niet moeilijk te vinden. Maar ze zijn niet gecontroleerd en niet gereguleerd en worden vaak verkocht als “souvenir” of “decoratieartikel” om strenge regels te omzeilen.
Portugal heeft meer dan 100 cannabiswinkels, waarvan ongeveer 30 in Lissabon. CBD wordt op grote schaal gebruikt door duizenden patiënten, in allerlei producten.
Wat is de wettelijke limiet voor THC?
Portugal volgt de richtlijnen van de Europese Commissie, dus net als in alle andere Europese landen (behalve de landen die anders hebben besloten, zoals Tsjechië, waar het 1% is) is die nu 0,3% THC.
Zijn er veel CBD-winkels in de grote steden? Heb je bijvoorbeeld enig idee hoeveel er in het centrum van Lissabon zijn? Tientallen, honderden?
Er zijn in heel Portugal in elk geval meer dan 100 fysieke cannabiswinkels, niet alleen in de grootste steden. Lissabon zou er meer dan 30 moeten hebben. Als we de webshops meetellen, stijgt dit aantal, maar er zijn geen officiële gegevens die een van deze aantallen kunnen bevestigen.
Heb je een schatting van hoeveel Portugezen cannabis of CBD-producten gebruiken?
We hebben geen officiële gegevens, maar het zijn zeker duizenden mensen, de meesten van hen patiënten, die allerlei CBD-producten gebruiken, van olie tot bloemen, edibles en dranken. Veel mensen kopen in “cannabiswinkels”, anderen maken hun eigen producten en een groot aantal mensen is nog steeds afhankelijk van de illegale markt.
Volgens een onderzoek dat in 2021 werd uitgevoerd door het Portugese Instituut voor Drugs en Verslaving (SICAD), met een steekproef van 3.188 mensen die cannabis gebruikten, gebruikten 3.019 mensen illegale cannabis (95%) en 614 legale cannabis (19%) – waarbij SICAD met “legale cannabis” bedoelde: “CBD-producten en/of producten met een laag THC-gehalte, verkocht in winkels” – en gebruikten slechts 2 mensen cannabis op voorschrift van een arts (0,1%). Volgens dit onderzoek zijn “bijna alle gebruikers van legale cannabis tegelijk gebruikers van illegale cannabis” en gebruikten “slechts 38 mensen uitsluitend legale cannabis (1%)”.
Wat is het beleid voor “recreatieve” cannabis met meer THC?
Portugal heeft in 2001 het gebruik en bezit van kleine hoeveelheden van alle drugs voor eigen gebruik gedecriminaliseerd. Dit betekent dat wanneer de politie iemand met een bepaalde hoeveelheid cannabis betrapt, die persoon verplicht kan worden om naar een Commissie voor de Ontmoediging van Drugsverslaving te gaan, of anders een boete moet betalen. Dat is beter dan een strafblad of een rechtszaak, want het gaat maar om een paar sessies met een zorgteam dat de persoonlijke situatie beoordeelt, maar er komen elk jaar meer mensen terecht. Dat komt niet door problemen met cannabisgebruik, maar eerder door strengere handhaving door de politie, die alle gebruikers naar die commissies of naar de rechter doorverwijst. Inbeslagnames van cannabis komen in Portugal het vaakst voor, met veel gevallen van mensen die thuis voor eigen gebruik kweken en voor de rechter of zelfs in de gevangenis belanden. Decriminalisering is in Portugal dus geen paradijs, zoals veel mensen misschien denken. Er zijn nog steeds veel vooroordelen en desinformatie.
Hoe wijdverbreid is het gebruik van THC-rijke cannabis, neemt het toe of af? En onder jongeren?
Volgens de gegevens van SICAD waren er in 2018 ongeveer 500.000 regelmatige cannabisgebruikers, van wie twee derde het vier of meer keer per week gebruikte. Destijds wees het rapport op een licht stijgende trend, vooral onder Portugezen tussen 25 en 44 jaar, maar dat waren de laatste gegevens die we hadden. Uit een rapport over drugsgebruik dat het Europees Waarnemingscentrum voor drugs en drugsverslaving (EMCDDA) in 2021 publiceerde bleek dat Portugal het land in Europa is waar op één na het meest regelmatig cannabis wordt gebruikt, alleen na Spanje. Cannabis is de illegale drug waarmee jongeren het vroegst beginnen, op een gemiddelde leeftijd van 17 jaar, maar anders dan bij volwassenen tussen 25 en 44 jaar is het gebruik bij de jongsten in Portugal (tussen 15 en 24 jaar) gedaald.
Is medicinale cannabis legaal in Portugal? Hoe zit het op papier en hoe in de praktijk?
Medicinale cannabis werd in Portugal in 2018 goedgekeurd en in januari 2019 gereguleerd, maar patiënten hebben nog steeds moeite om geschikte geneesmiddelen op basis van cannabis te krijgen. De legalisering was heel gunstig voor alle bedrijven die naar Portugal kwamen om cannabis voor medicinale doeleinden te produceren voor de export. Portugal is momenteel een van de grootste producenten van cannabis, maar er zijn maar twee geneesmiddelen die artsen kunnen voorschrijven en die in de apotheek te krijgen zijn: de mondspray Sativex en de bloemen met 18% THC van Tilray. Verder is er niets op recept verkrijgbaar. Een ander belangrijk gegeven is dat medicinale cannabis nog niet aan de universiteiten wordt onderwezen en dat artsen nog steeds niet zijn opgeleid op dit gebied, waardoor ze zich niet op hun gemak voelen om het voor te schrijven. In de praktijk treden de meeste patiënten op als hun eigen arts en kopen ze nog steeds cannabis op de illegale markt.
Kan ik in jouw land medicinale cannabis krijgen, bijvoorbeeld voor depressie?
Nee, (nog) niet voor depressie. Toen Infarmed de wet op medicinale cannabis uitwerkte, zeiden ze dat elke arts cannabis mag voorschrijven, ook huisartsen, maar ze namen slechts zeven therapeutische indicaties op waarvoor artsen het mogen voorschrijven, en alleen als alle andere medische opties hebben gefaald. De lijst met therapeutische indicaties die in Portugal geschikt worden geacht voor preparaten en stoffen op basis van cannabis is als volgt:
- Spasticiteit bij multiple sclerose of ruggenmergletsel;
- Misselijkheid, braken (als gevolg van chemotherapie, radiotherapie en combinatietherapie met hiv- en hepatitis C-medicatie);
- Stimulering van de eetlust in de palliatieve zorg voor patiënten die een kankerbehandeling ondergaan of aids hebben;
- Chronische pijn (bij oncologische aandoeningen of aandoeningen van het zenuwstelsel, zoals neuropathische pijn door zenuwbeschadiging, fantoompijn, trigeminusneuralgie of na gordelroos);
- Syndroom van Gilles de la Tourette;
- Epilepsie en behandeling van ernstige aandoeningen met epileptische aanvallen bij kinderen, zoals het syndroom van Dravet en het syndroom van Lennox-Gastaut;
- Behandelresistent glaucoom.
Volgens Infarmed kan deze lijst groeien, zolang er voldoende bewijs is dat de voordelen voor de gezondheid aantoont.
Zijn er trends die we moeten kennen? Gaat Portugal cannabis in de nabije toekomst legaliseren en reguleren, of moeten we een koerswijziging verwachten?
Helaas, en ondanks de verschillende wetsvoorstellen die in het parlement zijn ingediend, denk ik niet dat cannabis in Portugal in de nabije toekomst gelegaliseerd wordt. Ik denk in elk geval niet dat Portugal eerder zal zijn dan Duitsland. Sommige mensen die ik de afgelopen jaren heb geïnterviewd, zeiden dat ze liever de ervaringen van andere landen afwachten dan zelf met legalisering verder te gaan. Maar met twee wetsvoorstellen die in 2023 besproken worden en een meerderheid van parlementsleden die voor legalisering is, kan er van alles gebeuren. De politiek hangt sterk af van externe factoren, dus we zullen zien wat er gebeurt.
Over Laura Ramos
Laura Ramos is journaliste, hoofdredactrice van Cannareporter en Cannadouro Magazine en programmacurator bij PTMC - Portugal Medical Cannabis.
Laura Ramos studeerde journalistiek aan de Universiteit van Coimbra en werkte als redacteur en verslaggever bij verschillende media, van de nationale televisie (RTP) tot kranten en tijdschriften zoals Euronotícias, A Capital en Sábado.
In 2004/2005 was ze correspondent voor het dagblad “Jornal de Notícias” in Rome, Italië, waar ze een postgraduate opleiding fotografie volgde. Daarna was Laura hoofd persvoorlichting bij het ministerie van Onderwijs en zette ze het fotoarchief van straatkunst “Say What Lisbon?” op.
Momenteel is Laura hoofdredactrice van de nieuwssite CannaReporter en van Cannadouro Magazine, en ze regisseerde de documentaire “Pacientes” over gebruikers van medicinale cannabis, die in 2018 werd gepresenteerd in de Gezondheidscommissie van het Portugese parlement.
Ze is medeoprichtster van PTMC - Portugal Medical Cannabis, waar ze programmacurator is, en coördineerde drie internationale conferenties met meer dan 1.000 deelnemers van 25 verschillende nationaliteiten.
Laura was in 2019 ook betrokken bij de organisatie van de eerste postgraduate opleiding in goede productiepraktijken voor medicinale cannabis in Portugal, in samenwerking met het Militair Laboratorium voor Chemische en Farmaceutische Producten en de Faculteit Farmacie van de Universiteit van Lissabon.
* Interview door Cannactiva bewerkt naar het origineel.
