De politieke situatie van cannabis in Frankrijk: interview met Benjamin-Alexandre Jeanroy

Interview met Benjamin-Alexandre Jeanroy, expert in cannabisbeleid in Frankrijk

Benjamin-Alexandre Jeanroy is een van de belangrijkste experts in cannabisbeleid in Frankrijk en Europa. Hij studeerde politicologie aan Sciences Po Parijs en internationale vredesstudies aan de University for Peace van de VN in Costa Rica. Hij werkte bij de VN voordat hij zijn eigen adviesbureau voor cannabis oprichtte, Augur Associates.

Waarom werk je in de cannabissector?

Ik denk dat het in de eerste plaats komt doordat ik er als gebruiker altijd al door gefascineerd ben geweest. En verder denk ik dat het komt door mijn werk in de internationale betrekkingen, waarin ik de ongelijkheid tussen het mondiale zuiden en noorden bestudeerde. Toen ik leerde hoe het algemene kader rond cannabis aanvankelijk werd vastgelegd, en hoe het vervolgens tot stand kwam, denk ik dat mijn passie voor drugsbeleid is begonnen.

Wat is de politieke situatie van CBD-cannabis in Frankrijk?

In 2018 verschenen de eerste CBD-winkels in Frankrijk, en sindsdien zijn er ups en downs geweest in de regels voor de verkoop van CBD. Historisch gezien hebben we in Frankrijk een zeer sterke industrie van industriële hennep. Oorspronkelijk wilden de Franse verenigingen van henneptelers niets te maken hebben met CBD-wiet (*waarin CBD en andere *cannabinoïden* zitten - noot van de redactie*), omdat ze dachten dat de regulering ervan hun werk in gevaar kon brengen. Daarom probeerden de Franse telers van industriële hennep actief de status quo te handhaven. Maar ze konden de verandering niet tegenhouden, en nu zijn ze juist erg geïnteresseerd in CBD-wiet.

Wil de Franse regering CBD-wiet legaliseren?

De regering is terughoudend, omdat ze vooral niet de indruk wil wekken dat ze cannabis als zodanig legaliseert, vanwege de symbolische kracht van de bloem of top. Ook omdat Macron niet echt controle heeft over de politie: hij moet haar voordelen geven en alleen dingen doen die niet te veel ingaan tegen de politie of haar cultuur. Daarom aarzelt Frankrijk om CBD-wiet te legaliseren, terwijl de nodige veranderingen makkelijk in gang gezet zouden kunnen worden. We hebben alle middelen om zo’n regulering van CBD in Frankrijk door te voeren, want in 2021 kwam er een rapport in de Nationale Assemblee, sterk beïnvloed door een rapport van ons adviesbureau Augur Associates. En in november 2022 nam de Franse Senaat nog een resolutie aan.

Wat heeft de Franse Senaat in november 2022 precies goedgekeurd met betrekking tot cannabis?

De resolutie stelde de volledige legalisering van CBD in al zijn vormen voor, de ontwikkeling en ondersteuning van een innovatieve en duurzame agro-industriële sector voor lokale telers van industriële hennep, en een impuls vanuit de overheid ten gunste van de consument met producten op basis van hennep. De inhoud lijkt sterk op wat in de Nationale Assemblee werd voorgesteld - noot van de redactie.

Symbolisch is de resolutie geweldig, omdat ze de goede kant op gaat en de meeste aanbevelingen overneemt die al in het genoemde rapport van de Nationale Assemblee stonden. Maar de politici die aan de macht zijn, zijn nog ver verwijderd van het uitvoeren van deze aanbevelingen, of zelfs van het overwegen ervan.

Wat moeten CBD-bedrijven en hun klanten leren van de resolutie van de Franse Senaat?

Het betekent dat we in Frankrijk nog steeds een zeer complexe situatie hebben, vooral voor producenten en distributeurs van CBD-cannabis, omdat de verkoop van welke CBD-wiet dan ook officieel nog steeds verboden is. Voorlopig mag je in Frankrijk CBD verkopen, omdat we wachten op de uitspraak van de rechter over deze kwestie, die nog steeds uitstaat. Na de veelbesproken KanaVape-zaak moest de regering erkennen dat CBD legaal was. Maar wat ze in werkelijkheid deed, was een nieuw decreet uitvaardigen, en dat hielp op veel verschillende punten. Zo gingen we van een wettelijke THC-limiet van 0,2 naar 0,3%, en werd de lijst met beschikbare cannabiszaden uitgebreid. Er werden ook nog een paar andere dingen geregeld, al blijft het verboden om CBD-wiet rechtstreeks aan consumenten te verkopen. Dat werd aangevochten bij de rechter, die snel een uitspraak deed over de vorm en zei: “dit is dringend, dus we staan dit toe tot we tot een definitieve beslissing komen” - en die is er nog steeds niet. Ja, er zijn nu winkels die CBD aan eindklanten verkopen, maar ook zij wachten op de beslissing van de rechter, die vóór eind 2022 wordt verwacht. De aanbevelingen van de rapporteur public gingen in de richting van het toestaan van rechtstreekse verkoop aan consumenten (in Frankrijk is de rapporteur public een magistraat van een bestuursrechter of van het Tribunal des conflits die tijdens de zitting in het openbaar het geschil analyseert en een oplossing voorstelt - noot van de redactie). Als het vonnis echter blijft zeggen dat ze geen CBD mogen verkopen, zullen de Franse CBD-winkels opnieuw moeten sluiten en kan de hele zaak weer naar het Europees Hof van Justitie gaan. Het proces is nog niet voorbij.

Hoe is recreatief cannabisgebruik geregeld in Frankrijk?

Deze kwestie is wat wij een electoraal monster van Loch Ness noemen: ze komt altijd terug, maar wordt nooit opgelost. Voordat Macron voor het eerst werd gekozen, leek hij geen tegenstander van de legalisering van recreatieve cannabis in Frankrijk. Daarna veranderde hij geleidelijk van standpunt, naarmate de eerste campagne vorderde. Uiteindelijk diende hij een voorstel in dat een vorm van decriminalisering is, maar dat in werkelijkheid de huidige gang van zaken alleen maar erger maakte.

Waarom zeg je dat de situatie van cannabis in Frankrijk is verslechterd?

Het wetsvoorstel van Macron nam de mogelijkheid niet weg dat iemand werd opgepakt of opgesloten voor het roken van een joint, of voor het simpele bezit van een paar gram wiet. In Frankrijk is het de politie, de gendarmerie, die beslist of je een boete krijgt of wordt opgepakt. En wie in het openbaar wordt betrapt, zijn natuurlijk mensen die niet thuis kunnen gebruiken. Meestal zijn het jongeren met een migratieachtergrond die in economisch verarmde wijken wonen. Dat zorgde voor een nieuw probleem: zware schulden voor mensen en hun gezinnen. Het is eigenlijk een kwestie van sociale rechtvaardigheid.

Zijn er veranderingen in het cannabisbeleid in Frankrijk op komst?

Voorlopig is het vooruitzicht op verandering in het Franse cannabisbeleid nog heel ver weg. Ik zou zelfs zeggen dat als er nu iets zou veranderen, het waarschijnlijk vreselijk zou zijn, omdat het kennisniveau over deze kwestie bij onze politieke klasse extreem laag is. Zelfs mensen die aan de linkerkant van het politieke spectrum voor legalisering pleiten, blijven vaak hangen in het vocabulaire en de denkwijze van vroeger. Ze pleiten bijvoorbeeld voor een productiemonopolie of voor willekeurige THC-limieten. Dat er elders cannabishervormingen plaatsvinden en dat we kunnen zien hoe die uitpakken, zal Frankrijk hopelijk een les leren, en dan komen we verder. Ik denk niet dat we nu klaar zijn voor verandering, door het gebrek aan kennis bij de politieke klasse. Toch is er een groeiende druk, vanuit de strafrechtketen (politie, justitie) en vanuit lokale gekozen bestuurders.

Het kennisniveau over cannabis bij de Franse politieke klasse is extreem laag. Zelfs linkse voorstanders van legalisering van cannabis blijven vaak hangen in het vocabulaire en de denkwijze van vroeger. Ze pleiten bijvoorbeeld voor een productiemonopolie of voor willekeurige THC-limieten.

Betekent dit dat er vandaag de dag in Frankrijk geen belangrijke politici zijn die zeggen: “Ik ben voor de legalisering van cannabis”?

Nee, heel weinig. De enigen die dat standpunt in hun programma hebben opgenomen, zitten op links, zoals La France Insoumise (LFI) of de Groenen. De socialisten houden zich op de vlakte, net als in Duitsland, waar de sociaaldemocraten ook geen groot voorstander waren. In het centrumrechtse kamp zijn er vaak politici, bijvoorbeeld lokale bestuurders zoals burgemeesters of wethouders, die de legalisering van cannabis steunen, als het hen politiek niet te veel schaadt. En daar zien we de meeste betrokkenheid, omdat lokale politici in hun steden met de realiteit worden geconfronteerd. Ze zien de schade die de drugsrepressie in bepaalde wijken aanricht: er vallen doden. We hebben in Frankrijk een stad die Grenoble heet, vlak bij de Alpen, en daar worden veel mensen vermoord. Of kijk naar Marseille, waar veel belangrijke en zichtbare figuren in de drugshandel zitten. Het is duidelijk dat sommige burgemeesters voor legalisering zijn, omdat ze begrijpen dat dat de enige manier is om uit deze puinhoop te komen. Toch luisteren de nationale politici niet naar hen en nemen ze hen niet serieus. Ik zou zeggen dat er in Frankrijk de afgelopen vijf, zes of zeven jaar wel iets is veranderd. Als iemand het hier vroeger in het nieuws over had gehad, hadden journalisten geglimlacht en het niet serieus genomen. Dat is veranderd. Nu kunnen we er een serieus gesprek over voeren. Het hangt nog steeds af van waar en met wie, maar het is zeker veranderd.

Wat is de situatie van medicinale cannabis in Frankrijk?

In maart 2021 begon een experiment met medicinale cannabis waarin 3.000 patiënten met vijf verschillende ziekten werden gevolgd. De opvolging zou in april 2023 worden geëvalueerd, maar het ziet ernaar uit dat dat nog een jaar langer gaat duren. Dat is om twee redenen slecht. Ten eerste brengen we patiënten nog steeds in een heel moeilijke situatie. Patiënten die niet aan het experiment deelnemen, worden nog steeds als criminelen gezien. Ten tweede is het een kwestie van budget. De regering heeft geen geld voor de patiënten, of besluit het niet aan hen te besteden. De vijf aandoeningen die nu in het experiment zijn toegelaten, zijn allemaal langdurige ziekten, wat betekent dat patiënten die eraan lijden meestal voor 100% worden vergoed door de Franse sociale zekerheid. Maar de regering wil niet betalen voor cannabis als medicijn. Ze hebben ook nog niet uitgezocht hoe het vergoed gaat worden, niet alleen bij die langdurige ziekten, maar ook bij andere aandoeningen die niet per se levensbedreigend zijn, zoals chronische pijn. Ze weten niet waar ze cannabis in het medische systeem moeten plaatsen.

Ben je zelf betrokken bij de regulering van medicinale cannabis in Frankrijk?

We hebben voor de gezondheidsautoriteiten een tienpuntenplan opgesteld over de mogelijke administratieve status van medicinale cannabisproducten met een handelsvergunning. Ze hebben dus de oplossingen, of in elk geval de opties, om het te regelen. Ze hebben gewoon besloten er niet mee verder te gaan, omdat ze het geen prioriteit vinden. Wat we in Frankrijk ook missen, is de betrokkenheid en de invloed van patiënten. We hebben op dat gebied vrij zwakke organisaties, zonder overheidssteun en met heel weinig particuliere steun vanuit de cannabisindustrie.

We horen vaak dat Tsjechië het land in Europa is met de meeste gebruikers per hoofd van de bevolking, maar andere bronnen noemen Frankrijk als koploper. Hoe groot is het recreatieve cannabisgebruik in Frankrijk?

Dat hoor ik ook. Vaak is het het een of het ander. Ik denk dat dit laat zien dat het beleid dat we kiezen vaak heel weinig invloed heeft op hoe veel cannabis er wordt gebruikt. Waar het wel invloed op heeft, is het soort gebruik. Vermindert een verbod problematisch gebruik? Vermindert het het aantal nieuwe gebruikers? Daar zie je het verschil tussen beleidskeuzes. In Frankrijk is het cannabisgebruik hoog, omdat het deel uitmaakt van de Franse cultuur. Cannabis is iets wat we al lang gebruiken. Het begon in de tijd van Napoleon, maar werd massaal na de Tweede Wereldoorlog, toen Frankrijk veel mensen uit de Maghreb (Noordwest-Afrika - noot van de redactie) liet overkomen om het land weer op te bouwen, en die mensen namen de hasjcultuur mee. En hasj is in Frankrijk lang dominant gebleven, tot voor kort.

Hoe zit het met jongeren en cannabis in Frankrijk?

Het probleem zit echt bij tieners, die de autoriteiten niet serieus nemen omdat hun is verteld dat je gek wordt en je leven verpest als je één keer wiet rookt. Als ze dan voor het eerst wiet roken en merken dat dat niet zo is, volgen ze ook geen ander advies of andere informatie meer op. In Frankrijk wordt er veel bewuster en verantwoordelijker met alcohol omgegaan dan met cannabis.

Er is één ding dat ik nog steeds niet begrijp: als zoveel Fransen cannabis gebruiken, waarom is het dan zo impopulair bij politici?

Het is gewoon een politieke keuze. Politici denken dat cannabis hen niet helpt om stemmen te winnen; integendeel, ze denken dat ze er stemmen door verliezen. Ze denken dat ze sterker overkomen als ze het cannabisverbod steunen. Onze huidige minister van Binnenlandse Zaken haalt echt de woordenschat van de war on drugs weer van stal. Op tv noemt hij het letterlijk “cannabisshit”. Het is vreselijk. En we zien vergelijkbare standpunten op andere terreinen van het drugsbeleid.

Ik heb gehoord dat je in Frankrijk niet eens een T-shirt met een cannabisblad mag dragen. Klopt dat?

Onze drugswetten zijn per definitie willekeurig. Dat weten we. Ze zijn gemaakt om te controleren, niet om te beschermen. Wat er precies in de wet staat, is dat het verboden is om een verdovend middel “in een gunstig daglicht” te tonen. Je kunt dus inderdaad worden opgepakt als je een cannabisblad op je T-shirt hebt. Gebeurt dat vaak? Ik denk het niet. Maar zou de politie het kunnen doen? Ja, die macht hebben ze, en ze kunnen die gebruiken als je gezicht of je gedrag hun niet bevalt.

Over de geïnterviewde expert

Benjamin-Alexandre Jeanroy is een van de leiders van de cannabisbeweging in Frankrijk. Hij studeerde politicologie aan Sciences Po Parijs en internationale vredesstudies aan de University for Peace van de Verenigde Naties. Op basis van zijn ervaring bij de Verenigde Naties richtte hij Augur Associates op, om zijn kennis in te zetten voor de ontwikkeling van het cannabisbeleid, met de nadruk op wederzijds begrip tussen belanghebbenden uit de sector en wetgevers.

Noot van de redactie: nadat het interview was afgerond en bewerkt, kwam het nieuws dat CBD in Frankrijk in al zijn vormen legaal is.

* Artikel door Cannactiva bewerkt op basis van het oorspronkelijke interview.