Medyczne zastosowania konopi na przestrzeni dziejów

Konopie, jedna z najstarszych roślin stosowanych w medycynie, mają bogatą historię pełną implikacji kulturowych, medycznych i prawnych. Dziś na blogu Cannactiva opowiadamy o historii medycznego zastosowania konopi i drodze tej rośliny przez wieki, w których pomagała ludzkości.

Pierwsze dowody medycznego zastosowania konopi

Medyczne zastosowanie konopi sięga tysięcy lat wstecz. Konopie to jedna z pierwszych roślin uprawianych przez ludzi, a dowody ich uprawy pochodzą z 4000 r. p.n.e. w Chinach.

W farmakopei „Pen Ts’ao Ching”, najstarszym chińskim tekście medycznym wspominającym o konopiach, datowanym na I wiek n.e., opisano ich zastosowanie w łagodzeniu reumatyzmu, dny moczanowej i malarii (1). Ta wiedza sięga czasów cesarza Shen Nunga, około 2700 r. p.n.e.

W Egipcie istnieją starożytne opisy konopi w tekście wyrytym na piramidach w Memfis, datowanym na 2350 r. p.n.e., gdzie wspomina się o nich jako o roślinie do wyrobu lin. Z kolei w papirusach z 1700 r. p.n.e. mowa o właściwościach leczniczych konopi w leczeniu problemów z oczami, zaburzeń ginekologicznych i migren (2).

Rozprzestrzenienie się medycznych konopi na Indie

Medyczne zastosowanie konopi rozprzestrzeniło się z Chin do Indii, na Bliski Wschód i ostatecznie do Europy. W Indiach konopie stosowano w leczeniu bólów, niestrawności, biegunki i chorób skóry.

„Sushruta Samhita”, starożytny tekst indyjski, wspomina o konopiach jako środku na biegunkę, katar i gorączkę (3).

Natomiast „Atharwaweda”, tekst z 1600 r. p.n.e., zalicza konopie do roślin świętych, dających szczęście i wolność (4).

Wkład Bliskiego Wschodu w medyczne konopie

W islamskim złotym wieku konopie również wyróżniały się zastosowaniami leczniczymi. Wspominano o nich w kompendiach medycznych z 1000 r. n.e., takich jak te autorstwa Awicenny, gdzie wskazuje się, że konopie stosowano jako środek moczopędny, trawienny i do oczyszczania mózgu.

Kilkadziesiąt lat później, w 1464 roku, odnotowano, że żywica konopna wyleczyła czyjąś padaczkę (5), co jest pierwszą informacją o zastosowaniu konopi w padaczce.

Historia marihuany: od 4% do 35% CBD

Afryka, Ameryka i Europa w historycznym medycznym zastosowaniu konopi

Muzułmanie wprowadzili konopie do Europy około 1150 r. n.e. za pośrednictwem papieru z włókna konopnego. Choć nie ma konkretnych dowodów na ich zastosowanie medyczne aż do czasów średniowiecznych, wiadomo, że były częścią medycyny ludowej w leczeniu guzów, kaszlu i żółtaczki. Średniowieczny tekst „The Herball, or General Historie of Plantes” (1597) Johna Gerarda wspomina o konopiach jako środku na różne dolegliwości (6).

W Afryce konopie obecne są od co najmniej 1400 r. n.e. i stosowano je głównie w leczeniu malarii, porodu, wąglika, astmy i czerwonki (5).

Pierwsze nasiona konopi dotarły do Ameryki w XVI wieku za sprawą handlu afrykańskimi niewolnikami, którzy już wcześniej stosowali konopie w celach leczniczych. W Brazylii na przykład używano ich na terenach wiejskich do łagodzenia bólów zębów i bolesnych miesiączek (7).

XIX wiek: konopie w medycynie zachodniej

Mimo stosowania konopi w różnych tradycjach świata, do medycyny zachodniej wprowadził je dzięki swojej pracy irlandzki lekarz William B. O’Shaughnessy.

Praca O’Shaughnessy’ego, prowadzona w Indiach przez kilka lat, doprowadziła go do oceny, opisania i wprowadzenia konopi do medycyny zachodniej. Wśród medycznych zastosowań konopi opisanych przez O’Shaughnessy’ego wyróżnia się ich zdolność do leczenia reumatyzmu, padaczki i bólu. Jego ustalenia, opublikowane w „Transactions of the Medical and Physical Society of Bengal” (1838–1840), wpłynęły na przyjęcie konopi w Europie i Ameryce Północnej.

Jedną z najpopularniejszych anegdot tamtych czasów jest historia Sir Johna Russella Reynoldsa (1828–1896), lekarza królowej Wiktorii, który przepisał konopie na złagodzenie bólów menstruacyjnych monarchini. Reynolds był zwolennikiem medycznych konopi, w tym w leczeniu padaczki i bólu. Opublikował kilka artykułów o ich korzyściach terapeutycznych i uznał je za jeden z najcenniejszych leków.

Inną wybitną postacią był Jacques-Joseph Moreau (1804–1884), francuski psychiatra, jeden z pierwszych badaczy psychotropowego działania konopi. Moreau udał się na Bliski Wschód, aby zbadać działanie haszyszu, i założył w Paryżu Club des Hashischins, miejsce spotkań w celu eksperymentowania z haszyszem.

Stosowanie konopi zaczęło się rozprzestrzeniać po świecie. W Europie i Stanach Zjednoczonych opublikowano ponad 100 artykułów naukowych potwierdzających wartość medyczną konopi.

Wskazania medyczne konopi w tych latach aż do XX wieku przypisywano w większości ich działaniu uspokajającemu, nasennemu i przeciwbólowemu (5).

Odwrót od medycyny konopnej w XX wieku

W kulturze zachodniej zainteresowanie medycznymi konopiami spadło z powodu zróżnicowanych efektów obserwowanych w roślinach uprawianych w różnych regionach oraz ograniczeń regulacyjnych, takich jak ustawa o podatku od marihuany (Marihuana Tax Act) z 1937 roku w Stanach Zjednoczonych. W 1941 roku konopie zostały usunięte z amerykańskiej farmakopei (5).

Z drugiej strony w tym stuleciu gwałtownie wzrosło rekreacyjne stosowanie konopi, osiągając szczyt w latach 60. Kluczowym aspektem była Jednolita konwencja o środkach odurzających z 1961 roku. Ten traktat międzynarodowy, przyjęty pod auspicjami Organizacji Narodów Zjednoczonych, stanowił ważny kamień milowy w kształtowaniu globalnej polityki narkotykowej, w tym wobec konopi. Konwencja zaliczyła kwiaty i żywicę konopną do substancji objętych kontrolą międzynarodową, co doprowadziło do przyjęcia surowych środków wobec ich produkcji, obrotu i niemedycznego stosowania. Traktat ten wywarł trwały wpływ na ustawodawstwo i społeczne postrzeganie konopi jako niebezpiecznego narkotyku, powodując stygmatyzację i politykę, które ograniczyły zarówno wolność jednostki, jak i badania medyczne oraz terapeutyczne zastosowanie konopi.

Choć ich rekreacyjne stosowanie przyczyniło się do fali prohibicji i ograniczeń wobec konopi w wielu krajach, odnowiło też zainteresowanie społeczności naukowej badaniem właściwości konopi i ich możliwych korzyści dla ludzkości.

Historia prohibicji narkotyków

Koniec XX i początek XXI wieku

Odkrycie układu endokannabinoidowego w latach 90. i późniejsze badania podkreśliły terapeutyczny potencjał konopi. Mechoulam i Parker (2013) w „Nature Reviews Neuroscience” (8) badają rolę tego układu w modulowaniu procesów fizjologicznych, kładąc podwaliny pod zrozumienie medycznych zastosowań konopi.

Zastosowania medycznej marihuany dzisiaj

Raphael Mechoulam zasługuje na dodatkowe uznanie za swoją pionierską pracę. Ten izraelski chemik, często nazywany „ojcem medycznej marihuany”, w 1964 roku jako pierwszy wyizolował i zsyntetyzował THC (tetrahydrokannabinol), główny związek psychoaktywny konopi. Jego badania były kluczowe dla zrozumienia, jak kannabinoidy oddziałują z ludzkim organizmem.

Wyróżnia się również praca Lestera Grinspoona, psychiatry i emerytowanego profesora Wydziału Lekarskiego Harvardu. Był wczesnym zwolennikiem medycznych konopi, choć początkowo sceptycznie podchodził do ich korzyści. Opublikował jedną z najbardziej emblematycznych książek o konopiach, „Marihuana Reconsidered” w 1971 roku, w której na nowo ocenia konopie i opowiada się za ich medycznym zastosowaniem. Jego praca pomogła zmienić publiczne postrzeganie konopi w czasie, gdy były one silnie kryminalizowane.

Legalizacja i medyczne zastosowanie konopi dzisiaj

XXI wiek naznaczony jest falą legalizacji medycznej marihuany w Europie i w wielu regionach, napędzaną częściowo rosnącymi dowodami naukowymi i promocją publiczną. Jej medyczne stosowanie jest dziś legalne w wielu krajach i stanach, choć pod ścisłymi regulacjami.

Podsumowanie

Droga konopi od starożytnej rośliny leczniczej, przez kontrowersyjną substancję, aż po środek terapeutyczny, odzwierciedla złożoność ich relacji ze społeczeństwem i medycyną. Kontekst historyczny i aktualne badania naukowe tworzą przekonującą narrację o medycznym potencjale konopi, niemniej debata o ich stosowaniu i legalności pozostanie otwartym oknem na nowe wnioski.