Medicinaal gebruik van cannabis door de geschiedenis heen

Cannabis, een van de oudste planten die in de geneeskunde worden gebruikt, heeft een geschiedenis vol culturele, medische en juridische implicaties. Vandaag leggen we je op het blog van Cannactiva de geschiedenis uit van het medicinale gebruik van cannabis en de reis die de plant door de jaren heen heeft gemaakt om de mensheid te helpen.

Eerste bewijs van medicinaal cannabisgebruik

Het medicinale gebruik van cannabis gaat duizenden jaren terug. Cannabis is een van de eerste planten die door mensen werden geteeld: er is bewijs dat cannabis al in 4000 voor Christus in China werd geteeld.

In de farmacopee 'Pen Ts'ao Ching', de oudste Chinese medische tekst waarin cannabis wordt genoemd en die dateert uit de 1e eeuw na Christus, wordt het gebruik ervan beschreven ter verlichting van reuma, jicht en malaria (1). Deze kennis gaat terug tot de tijd van keizer Shen Nung, rond 2700 voor Christus.

In Egypte zijn er oude beschrijvingen van hennep of cannabis in een gegraveerde tekst in de piramides van Memphis, gedateerd 2350 voor Christus, waar het wordt genoemd als een plant om touwen van te maken. Daarnaast beschrijven papyri uit 1700 voor Christus de medische eigenschappen van cannabis voor de behandeling van oogproblemen, gynaecologische aandoeningen en migraine (2).

Verspreiding van medicinale cannabis naar India

Het medicinale gebruik van cannabis verspreidde zich van China naar India, het Midden-Oosten en uiteindelijk naar Europa. In India werd cannabis gebruikt om pijn, indigestie, diarree en huidaandoeningen te behandelen.

In de 'Sushruta Samhita', een oude Indiase tekst, wordt cannabis genoemd als middel tegen diarree, catarre en koorts (3).

De 'Atharvaveda', een tekst uit 1600 voor Christus, rekent cannabis daarentegen tot de heilige planten die geluk en vrijheid schenken (4).

Bijdragen van het Midden-Oosten aan medicinale cannabis

Tijdens de Islamitische Gouden Eeuw stond cannabis ook bekend om zijn medicinale toepassingen. Het werd vermeld in medische compendia uit 1000 na Christus, zoals die van Avicenna, waarin staat dat cannabis werd gebruikt als urineafdrijvend middel, voor de spijsvertering en om de hersenen te reinigen.

Jaren later, in 1464, werd gemeld dat cannabishars de epilepsie van een persoon had genezen (5): de eerste vermelding van cannabisgebruik bij epilepsie.

Geschiedenis van wiet: van 4% tot 35% THC

Afrika, Amerika en Europa in het historische medicinale gebruik van cannabis

Moslims brachten cannabis rond 1150 na Christus naar Europa, via papier gemaakt van hennepvezel. Hoewel er tot de middeleeuwen geen concreet bewijs is van medicinaal gebruik, is bekend dat het deel uitmaakte van de volksgeneeskunde om tumoren, hoest en geelzucht te behandelen. De tekst 'The Herball, or General Historie of Plantes' (1597) van John Gerard noemt cannabis als middel tegen verschillende kwalen (6).

Van Afrika is bekend dat cannabis er minstens sinds 1400 na Christus aanwezig is, en dat het vooral werd gebruikt bij malaria, bevallingen, miltvuur, astma en dysenterie (5).

De eerste cannabiszaden kwamen in de 16e eeuw in Amerika aan, via de handel in Afrikaanse slaven, die cannabis al als medicijn gebruikten. In Brazilië werd het bijvoorbeeld op het platteland gebruikt om kiespijn en menstruatiekrampen te verlichten (7).

19e eeuw: cannabis in de westerse geneeskunde

Ondanks het gebruik van cannabis in verschillende tradities over de hele wereld, werd cannabis in de westerse geneeskunde geïntroduceerd dankzij het werk van de Ierse arts William B. O'Shaughnessy.

O'Shaughnessy's werk, dat hij gedurende meerdere jaren in India uitvoerde, bracht hem ertoe cannabis te evalueren, te beschrijven en in de westerse geneeskunde te introduceren. Van de medicinale toepassingen van cannabis die O'Shaughnessy beschreef, springt het vermogen om reuma, epilepsie en pijn te behandelen eruit. Zijn bevindingen, gepubliceerd in 'Transactions of the Medical and Physical Society of Bengal' (1838-1840), beïnvloedden de invoering van cannabis in Europa en Noord-Amerika.

Een van de bekendste anekdotes uit die tijd is die van Sir John Russell Reynolds (1828-1896), de lijfarts van koningin Victoria van Engeland, die cannabis voorschreef om de menstruatiepijn van de vorstin te verlichten. Reynolds was een voorstander van medicinale cannabis, onder meer voor de behandeling van epilepsie en pijn. Hij publiceerde verschillende artikelen over de therapeutische voordelen en beschouwde het als een van de waardevolste geneesmiddelen.

Een andere opvallende persoonlijkheid was Jacques-Joseph Moreau (1804-1884), een Franse psychiater die als een van de eersten de psychotrope effecten van cannabis bestudeerde. Moreau reisde naar het Midden-Oosten om de effecten van hasj te onderzoeken en richtte in Parijs de Club des Hashischins op, een ontmoetingsplaats om met hasj te experimenteren.

Het gebruik van cannabis begon zich over de hele wereld te verspreiden. In Europa en de Verenigde Staten verschenen meer dan 100 wetenschappelijke artikelen die de medische waarde van cannabis onderbouwden.

De medische indicaties van cannabis in deze jaren, tot in de 20e eeuw, werden vooral toegeschreven aan de kalmerende, slaapverwekkende en pijnstillende werking (5).

Teruggang van medicinale cannabis in de 20e eeuw

In de westerse cultuur nam de belangstelling voor medicinale cannabis af door de uiteenlopende effecten die werden waargenomen bij planten die in verschillende regio's waren geteeld, en door wettelijke beperkingen zoals de Marihuana Tax Act van 1937 in de Verenigde Staten. In 1941 werd cannabis uit de Amerikaanse farmacopee geschrapt (5).

Aan de andere kant explodeerde het recreatieve cannabisgebruik in deze eeuw, met een piek in de jaren 60. Een cruciaal moment was het Enkelvoudig Verdrag inzake verdovende middelen van 1961. Dit internationale verdrag, aangenomen onder auspiciën van de Verenigde Naties, was een belangrijke mijlpaal in de vorming van het wereldwijde drugsbeleid, ook voor cannabis. Het verdrag plaatste de toppen en de hars van cannabis onder de stoffen die internationaal gecontroleerd worden, wat leidde tot strenge maatregelen tegen de productie, de handel en het niet-medische gebruik ervan. Dit verdrag heeft een blijvende invloed gehad op de wetgeving en op het maatschappelijke beeld van cannabis als gevaarlijke drug, met stigmatisering en beleid tot gevolg die zowel de individuele vrijheid als het medisch onderzoek en het therapeutische gebruik van cannabis hebben beperkt.

Hoewel het recreatieve gebruik bijdroeg aan de golf van verboden en beperkingen op cannabis in veel landen, wakkerde het ook de interesse van de wetenschappelijke gemeenschap aan om de eigenschappen van cannabis en de mogelijke voordelen ervan voor de mensheid te bestuderen.

Geschiedenis van het drugsverbod

Eind 20e en begin 21e eeuw

De ontdekking van het endocannabinoïde systeem in de jaren 90 en het onderzoek dat daarop volgde, onderstreepten het therapeutische potentieel van cannabis. Mechoulam en Parker (2013) onderzoeken in 'Annual Review of Psychology' (8) de rol van dit systeem bij het reguleren van fysiologische processen, en leggen daarmee de basis om de medische toepassingen van cannabis te begrijpen.

Toepassingen van medicinale cannabis vandaag de dag

Raphael Mechoulam verdient extra erkenning voor zijn baanbrekende werk. Deze Israëlische scheikundige, die vaak “de vader van medicinale cannabis” wordt genoemd, isoleerde en synthetiseerde in 1964 voor het eerst THC (tetrahydrocannabinol), de belangrijkste psychoactieve stof in cannabis. Zijn onderzoek is essentieel geweest om te begrijpen hoe cannabinoïden met het menselijk lichaam samenwerken.

Ook het werk van Lester Grinspoon, psychiater en emeritus hoogleraar aan de Harvard Medical School, valt op. Hij was een vroege voorstander van medicinale cannabis, nadat hij aanvankelijk sceptisch was geweest over de voordelen ervan. Hij publiceerde een van de bekendste cannabisboeken, “Marihuana Reconsidered” uit 1971, een boek waarin hij cannabis opnieuw beoordeelt en pleit voor medicinaal gebruik. Zijn werk hielp het publieke beeld van cannabis te veranderen in een tijd waarin het zwaar gecriminaliseerd was.

Legalisering en medisch gebruik van cannabis vandaag de dag

De 21e eeuw wordt gekenmerkt door een golf van legalisering van medicinale cannabis in Europa en in verschillende andere regio's, deels gedreven door het groeiende wetenschappelijke bewijs en publieke pleitbezorging. Medisch gebruik is nu legaal in veel landen en staten, zij het onder strenge regels.

Conclusie

De reis van cannabis, van oude medicinale plant tot omstreden middel en vervolgens tot therapeutisch middel, weerspiegelt hoe complex de relatie van cannabis met de samenleving en de geneeskunde is. De historische context en het huidige wetenschappelijke onderzoek vormen een overtuigend verhaal over het medische potentieel van cannabis; toch blijft het debat over het gebruik en de legaliteit ervan een open venster op nieuwe conclusies.