Cannabis, CBD en diabetes: voordelen en risico's

De relatie tussen cannabis en diabetes is complex en wordt nog niet volledig begrepen. Ter gelegenheid van Wereld Diabetes Dag wijden we dit artikel aan de mogelijke voordelen en risico's van medicinale cannabis en CBD bij de behandeling van diabetes. Dit artikel is gebaseerd op de inzichten uit het Handboek klinische principes van de cannabinologie van Viola Brugnatelli en arts Fabio Turco.

Wat is diabetes?

Diabetes mellitus is een chronische aandoening waarbij het lichaam een te hoog glucosegehalte (suiker) in het bloed heeft door problemen met insuline, een hormoon dat essentieel is om de suiker in het lichaam te reguleren.

Er zijn twee hoofdtypen diabetes: bij diabetes type 1 maakt het lichaam niet genoeg insuline aan doordat het afweersysteem de cellen van de alvleesklier vernietigt, en wie het heeft, heeft levenslang insuline nodig. Bij diabetes mellitus type 2 gebruikt het lichaam insuline niet goed, wat insulineresistentie wordt genoemd; deze vorm hangt nauw samen met obesitas en komt vaker voor.

De symptomen van diabetes variëren, maar kunnen bestaan uit vaak plassen, overmatige dorst, extreme honger, onverklaarbaar gewichtsverlies, vermoeidheid, wazig zien, trage wondgenezing, gevoelloosheid of tintelingen in handen en voeten, en vaak terugkerende infecties. Bij diabetes type 2 ontwikkelen deze symptomen zich meestal geleidelijk, waardoor de ziekte moeilijk vroeg op te sporen kan zijn, terwijl ze bij diabetes type 1 vaak plotseling en hevig optreden.

Relatie tussen het endocannabinoïde systeem en diabetes

Het endocannabinoïde systeem (ECS) is een netwerk van receptoren en moleculen in ons lichaam dat belangrijke functies zoals de stofwisseling, de eetlust en ontstekingen helpt reguleren. Dit systeem werkt samen met stoffen die we van nature aanmaken, de zogeheten endocannabinoïden, en ook met stoffen die in cannabis voorkomen, zoals THC en CBD.

Via het endocannabinoïde systeem kunnen cannabinoïden de regulatie van de stofwisseling en ontstekingen beïnvloeden, en ze laten potentieel zien om de insulinegevoeligheid te verbeteren en sommige symptomen en complicaties van diabetes te verminderen.

Potentieel van cannabinoïden bij de behandeling van diabetes

Er zijn onderzoeken die bepaalde veranderingen in het endocannabinoïde systeem in verband brengen met stofwisselingsproblemen zoals insulineresistentie en chronische ontsteking, wat zou kunnen wijzen op nieuwe aangrijpingspunten voor de behandeling van diabetes en obesitas.

Detail: CB2-receptoren als middel tegen obesitas

Sommige onderzoeken suggereren dat mensen met obesitas, wat vaak voorkomt bij diabetes type 2, minder goed werkende cannabinoïde receptoren CB2 hebben, die deel uitmaken van het endocannabinoïde systeem. In onderzoek is gebleken dat deze receptoren bij diabetes minder sterk geactiveerd worden. Dit wijst op een mogelijk verband tussen het endocannabinoïde systeem en stofwisselingsproblemen zoals insulineresistentie en chronische ontsteking.

Deze observatie werd ondersteund door een onderzoek bij 501 kinderen met obesitas in Italië, waarin een verminderde werking van de CB2-receptoren werd vastgesteld. In vetweefselcellen die in het laboratorium werden onderzocht, maakte een behandeling met selectieve CB2-agonisten de door obesitas veroorzaakte ontstekingstoestanden ongedaan. Deze bevindingen suggereren dat het moduleren van CB2-receptoren een mogelijke strategie zou kunnen zijn om ontstekingen en andere stofwisselingsproblemen bij obesitas en diabetes te behandelen.

Cannabis, CBD en diabetes: huidig onderzoek

Je zou kunnen zeggen dat er momenteel twee belangrijke standpunten zijn over het gebruik van medicinale cannabis bij diabetes: een voor en een tegen. Sommige onderzoeken suggereren dat het de insulinegevoeligheid kan verbeteren en ontstekingen kan verminderen, terwijl andere aangeven dat het de eetlust en het gewicht kan verhogen, wat diabetes type 2 zou kunnen verergeren. In beide gevallen is meer onderzoek nodig om de effecten van cannabis, en van de verschillende cannabinoïden in het bijzonder, volledig te begrijpen en de veiligheid en werkzaamheid ervan vast te stellen.

Bewijs tegen cannabisgebruik bij diabetes

Het gebruik van cannabis, en vooral van het psychoactieve bestanddeel THC, is samen met lichaamseigen analogen zoals anandamide die de centrale CB1-receptoren activeren, in dierstudies in verband gebracht met meer eetlust en daardoor gewichtstoename . Dat effect is gunstig in situaties zoals cachexie of tijdens chemotherapie, maar is een probleem voor mensen met diabetes type 2, bij wie obesitas de insulineresistentie kan verergeren.

Daarnaast wordt een overactivering van de CB1-receptor van het endocannabinoïde systeem in perifere weefsels in verband gebracht met obesitas en het metabool syndroom. Het toedienen van cannabis zou dus de vetaanmaak en de insulineresistentie kunnen verhogen, wat de behandeling van diabetes bemoeilijkt. Het remmen van de perifere CB1-receptoren zou een strategie kunnen zijn om deze effecten te beperken, maar er is nog meer onderzoek nodig.

Het geval rimonabant: een les in voorzichtigheid

Het geneesmiddel rimonabant, een antagonist van de CB1-receptoren, liet voordelen zien bij gewichtsverlies en verbeterde metabole markers, maar werd van de markt gehaald vanwege ernstige neuropsychiatrische bijwerkingen die met zelfdoding in verband werden gebracht. Dit onderstreept hoe belangrijk het is om op de perifere CB1-receptoren te richten om risico's te vermijden. Het huidige onderzoek naar stoffen die het endocannabinoïde systeem moduleren zonder psychoactieve effecten, zoals CBD of cannabidiol, is veelbelovend voor de behandeling van het metabool syndroom bij diabetes.

Bewijs voor het gebruik van cannabinoïden bij diabetes

Sommige onderzoeken hebben vastgesteld dat cannabisgebruikers minder kans hebben om diabetes te krijgen, ook al kan cannabis de eetlust verhogen. Deze bevindingen suggereren dat cannabis een regulerend effect op de stofwisseling zou kunnen hebben, waardoor het risico op diabetes afneemt.

Het is ook bekend dat cannabinoïden invloed hebben op verschillende stofwisselingsroutes die de bloedsuiker- en insulinespiegel beïnvloeden. Dat zou kunnen verklaren waarom sommige onderzoeken hebben vastgesteld dat cannabisgebruikers een lagere nuchtere insulinespiegel en minder insulineresistentie hebben, wat zou kunnen helpen om diabetes te voorkomen.

Onderzoek aan de Harvard Medical School heeft aangetoond dat cannabis de insulinegevoeligheid kan verbeteren en de bloedglucosespiegel kan verlagen.

Vooral CBD, de niet-psychoactieve stof uit cannabis, heeft laten zien dat het potentieel heeft om de insulineproducerende cellen van de alvleesklier te beschermen, wat wijst op mogelijke voordelen bij de behandeling en preventie van diabetes.

Ondanks deze resultaten moet worden benadrukt dat het in alle gevallen om voorlopige onderzoeken gaat, dat steviger wetenschappelijk bewijs ontbreekt en dat deze eigenschappen pas kunnen worden bevestigd als er meer onderzoek naar is gedaan. Patiënten wordt aangeraden hun medisch specialist te raadplegen voordat ze overwegen CBD te gebruiken.

Cannabinoïden bij diabetes: huidig onderzoek

Het onderzoek naar cannabinoïden bij diabetes bevindt zich nog in een vroeg stadium. Sommige onderzoeken suggereren dat bepaalde cannabinoïden de glucoseregulatie kunnen verbeteren en ontstekingen kunnen verminderen, maar er is meer onderzoek nodig om hun effecten volledig te begrijpen en hun veiligheid en werkzaamheid bij de behandeling van diabetes vast te stellen. Hieronder een overzicht van het huidige onderzoek:

CBD en zijn veelbelovende rol bij diabetes

CBD of cannabidiol laat potentieel zien bij de behandeling van diabetes doordat het de insulinegevoeligheid verbetert en ontstekingen vermindert, al is meer onderzoek nodig om de voordelen en de veiligheid ervan te bevestigen.

Detail: onderzoeken naar CBD bij diabetes

In een dierstudie uit 2006 werd aangetoond dat toediening van CBD in een dosis van 5 mg/kg per dag de incidentie van erfelijke diabetes in een muismodel aanzienlijk verminderde. In dit onderzoek ontwikkelde 86% van de controlegroep diabetes, tegenover slechts 30% van de met CBD behandelde muizen, wat niet alleen wijst op een lagere incidentie, maar ook op een later begin van de ziekte.

Andere onderzoeken bevestigden deze bevindingen. Bovendien ontwikkelden de controledieren in een muismodel van auto-immuundiabetes (type 1) diabetes rond week 17, terwijl de meeste met CBD behandelde muizen tot week 24 diabetesvrij bleven.

Therapeutische werkzaamheid van tetrahydrocannabivarine (THCV)

THCV is een cannabinoïde die in kleine hoeveelheden in cannabis voorkomt en die de eetlust kan verminderen en ontstekingen en oxidatieve stress kan verlichten. Technischer gezegd werkt het als antagonist van de CB1-receptoren en als agonist van de CB2-receptoren. Voorlopige onderzoeken hebben aangetoond dat THCV, zelfs in lage doses, de voedselinname en het lichaamsgewicht kan verminderen. Daarnaast bleek uit onderzoek in 2013 dat THCV de glucosetolerantie en de insulinegevoeligheid verbetert, wat wijst op potentieel bij de behandeling van het metabool syndroom en diabetes type 2. Deze voordelen werden bevestigd in een later klinisch onderzoek met diabetespatiënten, bij wie de bloedsuikerregulatie verbeterde.

THCA en zijn potentieel bij diabetes

In 2020 bleek uit een onderzoek in diermodellen naar de effecten van tetrahydrocannabinolzuur (THCA), de niet-psychoactieve voorloper van THC, dat THCA de door obesitas veroorzaakte vetmassa en gewichtstoename aanzienlijk verminderde. Daarnaast verbeterde THCA de glucosetolerantie en de insulineresistentie en voorkwam het leverproblemen zoals steatose (leververvetting). Als partiële modulator van de PPARγ-receptoren vertoonde THCA minder vetvormende activiteit dan andere geneesmiddelen zoals rosiglitazon (een oraal antidiabeticum), wat het potentieel bij de behandeling van diabetes onderstreept. Deze resultaten wijzen op het potentieel van THCA bij de behandeling van diabetes, al is hier meer onderzoek naar nodig.

Kortom: belangrijke cannabinoïden, waaronder CBD, THCV en THCA, en ook stoffen die de perifere CB1-receptoren remmen of de CB2-receptoren activeren, en mogelijk agonisten van de GPR55- en GPR119-receptoren, staan in de voorhoede van het preklinisch onderzoek. Deze stoffen vertonen een aanzienlijk therapeutisch potentieel, wat de groeiende belangstelling onderstreept om hun werkingsmechanismen te benutten bij de behandeling van diabetes.

Conclusies over het gebruik van cannabis en CBD bij diabetes

Cannabis en CBD zijn op dit moment allebei geen goedgekeurde geneesmiddelen voor diabetes. Heb je diabetes, raadpleeg dan je specialist voordat je CBD of cannabis gebruikt, zodat je professioneel advies krijgt en de doseringen en mogelijke interacties en effecten worden gecontroleerd.

Wat hier is beschreven, is dat er veelbelovende epidemiologische bevindingen en opkomend klinisch bewijs zijn over het potentieel van cannabis en zijn bestanddelen bij diabetes. We hopen dat er de komende jaren meer informatie en onderzoek komt waarmee we ons inzicht kunnen verdiepen in hoe cannabinoïden de diabeteszorg kunnen verbeteren.

De informatie in dit artikel is overgenomen uit het Handboek klinische principes van de cannabinologie van Cannabiscientia van Viola Brugnatelli, Fabio Turco en Prohibition Partners. Een gids over medicinale cannabis en cannabinoïden voor zorgprofessionals, waarin het Europese landschap van medicinale cannabis uitgebreid aan bod komt. De tweede editie is nu verkrijgbaar.

Let op: dit is een informatief artikel zonder voorschrijvend karakter en is niet bedoeld om een ziekte te voorkomen, te diagnosticeren of te behandelen. De inhoud kan de diagnose of behandeling van een ziekte of symptoom aanvullen, maar mag deze nooit vervangen. De producten van Cannactiva zijn geen geneesmiddelen en zijn bedoeld voor uitwendig gebruik. Sinds de publicatiedatum kan er nieuw relevant wetenschappelijk bewijs zijn verschenen. Raadpleeg je arts voordat je CBD gebruikt. De therapeutische aanpak moet altijd persoonlijk zijn en hangt af van de beoordeling door een professional.

Bronnen en meer informatie

1. Zhang J, Lin C, Jin S, Wang H, Wang Y, Du X, Hutchinson MR, Zhao H, Fang L, Wang X. The pharmacology and therapeutic role of cannabidiol in diabetes. Exploration (Beijing). 2023 Jul 12;3(5):20230047. doi: 10.1002/EXP.20230047. PMID: 37933286; PMCID: PMC10582612.
2. Di Marzo V, Goparaju SK, Wang L, Liu J, Batkai S, Jarai Z, Fezza F, Miura GI, Palmiter RD, Sugiura T, Kunos G: Leptin-regulated endocannabinoids are involved in maintaining food intake. Nature 2001, 410:822- 825
3. Sansone, Randy A., and Lori A. Sansone. “Marijuana and body weight.” Innovations in clinical neuroscience 11.7-8 (2014): 50. Le Strat Y, Le Foll B. 2011. ʺObesity and Cannabis Use: Results From 2 Representative National Surveys.ʺ American Journal of Epidemiology 174: 929-933.
4. Di Marzo V: The endocannabinoid system in obesity and type 2 diabetes. Diabetologia 2008, 51:1356-1367
5. Colombo G, Agabio R, Diaz G, Lobina C, Reali R, Gessa GL. Appetite suppression and weight loss after the cannabinoid antagonist SR 141716. Life Sci. 1998;63(8):PL113-7
6. Osei-Hyiaman D, DePetrillo M, Pacher P, Liu J, Radaeva S, Bátkai S, Harvey-White J, Mackie K, Offertáler L, Wang L, Kunos G. Endocannabinoid activation at hepatic CB1 receptors stimulates fatty acid synthesis and contributes to diet-induced obesity.
7. Despres JP, Golay A, Sjostrom L: Effects of rimonabant on metabolic risk factors in overweight patients with dyslipidaemia. N Engl J Med 2005, 353:2121-2134
8. Topol EJ, Bousser MG, Fox KA, Creager MA, Despres JP, Easton JD, Hamm CW, Montalescot G, Steg PG, Pearson TA, Cohen E, Gaudin C, Job B, Murphy JH, Bhatt DL: Rimonabant for prevention of cardiovascular events (CRESCENDO): a randomised, multicentre, placebo-controlled trial. Lancet 2010, 376:517- 523
9. Weiss et al. 2006. Cannabidiol lowers incidence of diabetes in non-obese diabetic mice. Autoimmunity 39:2
10. Rodondi, Nicolas, et al. Marijuana use, diet, body mass index, and cardiovascular risk factors (from the CARDIA study). The American journal of cardiology 98.4 (2006): 478-484.
11. Smit E, Crespo CJ Dietary intake and nutritional status of US adult marijuana users: results from the Third National Health and Nutrition Examination Survey. Public Health Nutr. 2001 Jun; 4(3):781-6.
12. Penner et al. 2013. Marijuana use on glucose, insulin, and insulin resistance among US adults. American Journal of Medicine 126: 583-589
13. Alshaarawy, Omayma, and James C. Anthony. “Cannabis smoking and diabetes mellitus: results from meta-analysis with eight independent replication samples.” Epidemiology (Cambridge, Mass.) 26.4 (2015): 597.
14. Levendal R, Schumann D, Donath M, Frost C. Cannabis exposure associated with weight reduction and β-cell protection in an obese rat model. Phytomedicine. 2012;19:575-582.
15. Weiss, L. et al. (2008) Cannabidiol arrests onset of autoimmune diabetes in NOD mice. Neuropharmacology 54, 244-249
16. Riedel, G. et al. (2009) Synthetic and plant-derived cannabinoid receptor antagonists show hypophagic properties in fasted and non-fasted mice. Br. J. Pharmacol. 156, 1154-1166
17. Rossi F, Bellini G, Luongo L, Manzo I, Tolone S, Tortora C, Bernardo ME, Grandone A, Conforti A, Docimo L, Nobili B, Perrone L, Locatelli F, Maione S, Del Giudice EM. Cannabinoid Receptor 2 as Antiobesity Target: Inflammation, Fat Storage, and Browning Modulation. J Clin Endocrinol Metab. 2016 Sep;101(9):3469-78. doi: 10.1210/jc.2015-4381. Epub 2016 Jun 13. PMID: 27294325.
18. Zuardi, A.W. (2008) Cannabidiol: from an inactive cannabinoid to a drug with wide spectrum of action. Rev. Bras. Psiquiatr. 30, 271- 280
19. Wargent et al. 2013. The cannabinoid Δ9-tetrahydrocannabivarin (THCV) ameliorates insulin sensitivity in two mouse models of obesity. Nutrition & Diabetes 3
20. Jadoon, Khalid A., Stuart H. Ratcliffe, David A. Barrett, E. Louise Thomas, Colin Stott, Jimmy D. Bell, Saoirse E. O’Sullivan, and Garry D. Tan. Efficacy and safety of cannabidiol and tetrahydrocannabivarin on glycemic and lipid parameters in patients with type 2 diabetes: a randomised, double-blind, placebo-controlled, parallel group pilot study. Diabetes Care 39, no. 10 (2016): 1777-1786.
21. Palomares B, Ruiz-Pino F, Garrido-Rodriguez M, Eugenia Prados M, Sánchez-Garrido MA, Velasco I, Vazquez MJ, Nadal X, Ferreiro-Vera C, Morrugares R, Appendino G, Calzado MA, Tena-Sempere M, Muñoz E. Tetrahydrocannabinolic acid A (THCA-A) reduces adiposity and prevents metabolic disease caused by diet-induced obesity. Biochem Pharmacol. 2020 Jan;171:113693.