Portugalia wydaje się dość liberalna pod względem polityki narkotykowej, w tym konopi. W tym kraju jest mnóstwo międzynarodowych zakładów zajmujących się produkcją medycznej marihuany, ale pojawia się pytanie: jaka jest sytuacja konsumentów konopi i jak w ten obraz wpisuje się CBD? Udało mi się przeprowadzić wywiad z Laurą Ramos, portugalską dziennikarką, założycielką Cannareporter i redaktorką naczelną Cannadouro Magazine.
Zdjęcie na okładce: Cannabis store w Lizbonie. Zdjęcie: Laura Ramos | Cannareporter
Czy CBD jest legalne w Portugalii i, jeśli tak, w jakich formach i na mocy jakich przepisów?
W całej Portugalii dostępnych jest wiele produktów z CBD, ale nie są one uregulowane. Gdy Portugalia zalegalizowała konopie do celów medycznych, wszystkie suplementy z CBD zniknęły ze sklepów ze zdrową żywnością i suplementami diety. Następnie Infarmed, nasz urząd zdrowia, powiedział, że CBD może być dopuszczone tylko jako lek, ale do tej pory nie dopuszczono żadnego, także dlatego, że żadna firma nie poprosiła o dopuszczenie na rynek medycznego produktu z CBD. DGAV – Dyrekcja Generalna ds. Żywności i Weterynarii twierdzi, że CBD jest niedopuszczonym „nowym środkiem spożywczym” i jako takie nie może być wprowadzane do obrotu. Konopie w Portugalii można uprawiać lub sprzedawać wyłącznie na włókna i/lub nasiona.
Dobrze, teoretycznie CBD nie można sprzedawać w Portugalii, ale co dzieje się w prawdziwym życiu?
W rzeczywistości wielu sprzedawców i sklepów w Portugalii sprzedaje susz konopny CBD, olejki CBD i produkty spożywcze z CBD. Były już przypadki w sądach, po konfiskatach tego typu produktów przez policję, w których sąd zobowiązał Policję Sądową do zwrotu suszu konopnego bogatego w CBD sprzedawcom, którym go skonfiskowano. W tych sprawach sąd stwierdził, że kwiaty konopi zawierające mniej niż 0,3% THC nie są uznawane za narkotyczne.
Czy zatem legalne jest sprzedawanie suszu konopnego bogatego w CBD z mniej niż 0,3 % THC w Portugalii?
Teoretycznie nie. Ustawa regulująca uprawę konopi mówi, że kwiaty konopi bogate w CBD nie mogą opuszczać gospodarstwa rolnika, a konopie można produkować tylko na nasiona i/lub włókna. Jednak w praktyce produkty z CBD są w sprzedaży wszędzie, więc nie trudno je znaleźć. Ale nie są weryfikowane ani uregulowane i często są oznaczane jako „pamiątki” lub „przedmioty dekoracyjne”, aby obejść rygorystyczne przepisy.
Portugalia ma ponad 100 sklepów z konopiami, około 30 w Lizbonie. CBD jest szeroko stosowane przez tysiące pacjentów w różnych produktach.
Jaki jest legalny limit THC?
Portugalia stosuje wytyczne Komisji Europejskiej, więc tak jak wszystkie inne kraje europejskie (z wyjątkiem tych, które zdecydowały inaczej, jak Czechy, gdzie wynosi 1%), wynosi on obecnie 0,3% THC.
Czy w dużych miastach jest dużo sklepów z CBD? Czy masz jakieś pojęcie, na przykład, ile ich jest w centrum Lizbony? Dziesiątki, setki?
W całej Portugalii jest co najmniej ponad 100 stacjonarnych sklepów z konopiami, nie tylko w największych miastach. Lizbona powinna mieć ponad 30 sklepów. Jeśli policzymy sklepy internetowe, ta liczba rośnie, ale nie ma oficjalnych danych, które mogłyby potwierdzić którąkolwiek z tych liczb.
Czy masz jakieś szacunki, ilu Portugalczyków używa konopi lub produktów z CBD?
Nie mamy oficjalnych danych, ale na pewno tysiące osób, w większości pacjentów, używa wszelkiego rodzaju produktów z CBD, od olejków po susz konopny, edibles i napoje. Wiele osób kupuje w „sklepach z konopiami”, inne wytwarzają własne produkty, a ogromna liczba osób wciąż polega na nielegalnym rynku.
Według badania przeprowadzonego w 2021 roku przez Portugalski Instytut ds. Narkotyków i Uzależnień (SICAD), na próbie 3188 osób, które używały konopi, 3019 używało nielegalnych konopi (95%), a 614 używało legalnych konopi (19%) - i tu SICAD wyjaśnił, że „legalne konopie” oznaczają „produkty z CBD i/lub o niskiej zawartości THC, sprzedawane w sklepach” - a tylko 2 osoby używały konopi przepisanych przez lekarza (0,1%). W badaniu zaznaczono, że „prawie wszyscy użytkownicy legalnych konopi są jednocześnie użytkownikami nielegalnych konopi” i „tylko 38 osób używało wyłącznie legalnych konopi (1%)”.
Jaka jest polityka wobec „rekreacyjnych” konopi o wyższej zawartości THC?
Portugalia zdekryminalizowała w 2001 roku używanie i posiadanie niewielkich ilości wszystkich narkotyków na własny użytek. Oznacza to, że gdy policja złapie kogoś z pewną ilością konopi, osoby te mogą zostać zobowiązane do stawienia się przed Komisją ds. Zniechęcania do Uzależnienia od Narkotyków albo w przeciwnym razie zapłacą grzywnę. To lepsze niż rejestr karny czy proces sądowy, ponieważ to tylko kilka sesji z zespołem zdrowotnym w celu oceny indywidualnej sytuacji, ale przyciąga to coraz więcej osób z roku na rok. Nie wynika to z problemów związanych z używaniem konopi, lecz raczej z większej kontroli ze strony policji, która kieruje wszystkich użytkowników do tych miejsc lub do sądu. Konfiskaty związane z konopiami są w Portugalii najczęstsze, z wieloma przypadkami osób, które uprawiają w domu na własny użytek i kończą w sądzie, a nawet w więzieniu. Dekryminalizacja nie jest więc w Portugalii rajem, jak wiele osób mogłoby sobie wyobrażać. Wciąż jest wiele uprzedzeń i dezinformacji.
Jaka jest powszechność używania konopi bogatych w THC, czy rośnie, czy spada? A wśród młodych?
Według danych przekazanych przez SICAD w 2018 roku było około 500 000 regularnych użytkowników konopi, z czego dwie trzecie używało ich cztery lub więcej razy w tygodniu. W tamtym czasie raport wskazywał na lekką tendencję wzrostową, szczególnie wśród Portugalczyków w wieku od 25 do 44 lat, ale były to ostatnie dane, jakie mieliśmy. Raport o używaniu narkotyków opublikowany przez Europejskie Centrum Monitorowania Narkotyków i Narkomanii (EMCDDA) w 2021 roku wykazał, że Portugalia jest drugim krajem w Europie, w którym konopie są używane najbardziej regularnie, ustępując tylko Hiszpanii. Konopie są nielegalną substancją, której młodzi ludzie zaczynają używać najwcześniej, ze średnim wiekiem 17 lat, ale w przeciwieństwie do dorosłych w wieku 25–44 lat najmłodsi w Portugalii (w wieku 15–24 lat) wykazali spadek używania.
Czy medyczna marihuana jest legalna w Portugalii? Jak wygląda to na papierze, a jak w praktyce?
Medyczna marihuana została zatwierdzona w Portugalii w 2018 roku i uregulowana w styczniu 2019 roku, choć pacjenci wciąż walczą o uzyskanie odpowiednich leków na bazie konopi. Legalizacja była bardzo korzystna dla wszystkich firm, które przyjechały do Portugalii, by produkować konopie do celów medycznych na eksport. Obecnie Portugalia jest jednym z największych producentów konopi, ale lekarze mogą przepisać i w aptekach można znaleźć tylko dwa leki: aerozol doustny Sativex oraz kwiaty z 18% THC firmy Tilray. Nic więcej nie jest dostępne na receptę. Inny ważny fakt to to, że medyczna marihuana nie jest jeszcze nauczana na uniwersytetach, a lekarzom wciąż brakuje wykształcenia w tej dziedzinie, więc nie czują się komfortowo, przepisując ją. W praktyce większość pacjentów działa jak własni lekarze i nadal kupuje konopie na nielegalnym rynku.
Czy mogę dostać medyczną marihuanę, na przykład na depresję, w Twoim kraju?
Nie, nie na depresję (jeszcze). Gdy Infarmed regulował ustawę o medycznej marihuanie, powiedzieli, że każdy lekarz może przepisać konopie, w tym lekarze ogólni, ale uwzględnili tylko siedem wskazań terapeutycznych, w których lekarze mogą przepisywać, i to tylko wtedy, gdy wszystkie inne opcje medyczne zawiodły. Lista wskazań terapeutycznych uznawanych za odpowiednie dla preparatów i substancji na bazie konopi w Portugalii jest następująca:
- Spastyczność związana ze stwardnieniem rozsianym lub urazami rdzenia kręgowego;
- Nudności, wymioty (wynikające z chemioterapii, radioterapii i terapii skojarzonej leków przeciw HIV i wirusowemu zapaleniu wątroby typu C);
- Pobudzanie apetytu w opiece paliatywnej u pacjentów poddawanych leczeniu nowotworów lub chorych na AIDS;
- Ból przewlekły (związany z chorobami onkologicznymi lub układu nerwowego, taki jak ból neuropatyczny spowodowany uszkodzeniem nerwów, ból kończyny fantomowej, neuralgia nerwu trójdzielnego lub po półpaścu);
- Zespół Gillesa de la Tourette’a;
- Padaczka i leczenie ciężkich zaburzeń drgawkowych w dzieciństwie, takich jak zespoły Dravet i Lennoxa-Gastauta;
- Jaskra oporna na leczenie.
Według Infarmed lista ta może się powiększyć, o ile będą wystarczające dowody wykazujące korzyści zdrowotne.
Czy jest jakiś trend, o którym powinniśmy się dowiedzieć? Czy Portugalia zalegalizuje i uregluje konopie w najbliższej przyszłości, czy powinniśmy spodziewać się zmiany kierunku?
Niestety, mimo różnych projektów ustaw złożonych w Parlamencie, nie sądzę, by legalizacja konopi nastąpiła w Portugalii w najbliższej przyszłości. Przynajmniej nie sądzę, by Portugalia wyprzedziła Niemcy. Niektórzy ludzie, z którymi rozmawiałam w ostatnich latach, powiedzieli, że wolą poczekać na doświadczenia innych krajów, zamiast samemu posuwać się naprzód z legalizacją. Jednak przy dwóch projektach ustaw, które będą debatowane w tym roku, i większości posłów do Parlamentu sprzyjających legalizacji, wszystko może się zdarzyć. Polityka zależy w dużej mierze od czynników zewnętrznych, więc zobaczymy, co się stanie.
O Laurze Ramos
Laura Ramos jest dziennikarką, redaktorką naczelną w Cannareporter i Cannadouro Magazine oraz kuratorką programów w PTMC - Portugal Medical Cannabis.
Z dyplomem z dziennikarstwa Uniwersytetu w Coimbrze Laura Ramos pracowała jako redaktorka i reporterka w różnych mediach, od telewizji krajowej (RTP) po gazety i czasopisma takie jak Euronotícias, A Capital czy Sábado.
Była korespondentką dziennika „Jornal de Notícias” w Rzymie, we Włoszech, w latach 2004/2005, gdzie odbyła studia podyplomowe z fotografii. Następnie Laura była szefową prasową w Ministerstwie Edukacji, a także stworzyła archiwum fotograficzne sztuki ulicznej „Say What Lisbon?”.
Obecnie Laura jest redaktorką naczelną serwisu informacyjnego CannaReporter i Cannadouro Magazine oraz wyreżyserowała dokument „Pacientes” o użytkownikach medycznej marihuany, który został zaprezentowany w Komisji Zdrowia Parlamentu Portugalii w 2018 roku.
Jest współzałożycielką PTMC - Portugal Medical Cannabis, gdzie pełni funkcję kuratorki programów, i koordynowała trzy międzynarodowe konferencje, w których wzięło udział ponad 1000 uczestników z 25 różnych narodowości.
Laura była też zaangażowana w organizację pierwszych studiów podyplomowych z dobrych praktyk wytwarzania medycznej marihuany w Portugalii, w 2019 roku, we współpracy z Wojskowym Laboratorium Produktów Chemicznych i Farmaceutycznych oraz Wydziałem Farmaceutycznym Uniwersytetu w Lizbonie.
* Wywiad zaadaptowany z oryginału przez Cannactiva.
