Cannabis voor glaucoom: een geschiedenis van geneeskunde en activisme

Weinig mensen weten dat de moderne geschiedenis van medicinale cannabis begon met een Amerikaan van pas 26 jaar met glaucoom, die merkte dat het roken van cannabis de symptomen van zijn ziekte verbeterde. Het ging om Robert C. Randall, die zijn rechtszaak won en de eerste “officiële” medicinale-cannabispatiënt werd. Daardoor begon in de jaren zeventig het onderzoek naar de medicinale eigenschappen van THC.

Ter gelegenheid van Wereldglaucoomdag bespreken we op het blog van Cannactiva de geschiedenis en de effectiviteit van cannabis bij de behandeling van glaucoom, samen met arts Fabio Turco en Viola Brugnatelli van Cannabiscientia.

Wat is glaucoom?

Glaucoom is een groep oogaandoeningen die wordt gekenmerkt door progressieve schade aan de oogzenuw, vaak in combinatie met een verhoogde intraoculaire druk (IOD), wat leidt tot onomkeerbaar verlies van het gezichtsvermogen. Glaucoom kan zich langzaam ontwikkelen en het geleidelijke verlies van het gezichtsvermogen kan lange tijd onopgemerkt blijven. Regelmatig oogonderzoek, inclusief het meten van de oogdruk en een gezichtsveldonderzoek, is essentieel voor mensen die risico lopen op glaucoom.

Glaucoom treft wereldwijd bijna 64 miljoen mensen en is daarmee wereldwijd de op één na meest voorkomende oorzaak van blindheid. Het komt vooral voor bij mensen boven de 60 jaar, en slechts de helft van de patiënten weet dat ze de aandoening hebben.

Behandeling

Het ontstaan van glaucoom gaat vaak samen met een verhoogde intraoculaire druk, iets wat in 1622 voor het eerst werd beschreven door de Engelse arts Richard Banister, die stelde: “het oog wordt steviger en harder dan het van nature zou moeten zijn”.

Behandelingen voor glaucoom draaien om geneesmiddelen die de intraoculaire druk verlagen, zoals pilocarpine, bètablokkers (timolol), alfa-agonisten (brimonidine), prostaglandine-F2α-analogen (latanoprost) en koolzuuranhydraseremmers (dorzolamide). Als geneesmiddelen niet voldoende zijn, komen chirurgische ingrepen in aanmerking. Ondanks deze behandelingen wordt nog steeds gezocht naar effectievere en beter verdragen opties.

Cannabis voor glaucoom: een geschiedenis van activisme

Om de werkzaamheid van medicinale cannabis bij glaucoom te onderzoeken, maken we een reis door de pagina's van het handboek Principles of Clinical Cannabinology van Cannabiscientia, van Viola Brugnatelli en Fabio Turco. Dit handboek dient als gids voor Europese zorgprofessionals en geïnteresseerden die een diepgaand inzicht willen krijgen in de medische toepassingen van cannabis.

Cannabis en geneesmiddelen op basis van cannabinoïden werden in de jaren zeventig in gebruik genomen, en sindsdien heeft cannabis een bijna mythische status bereikt als wondermiddel tegen glaucoom. Juist toen, vanwege glaucoom, begon in 1974 de moderne geschiedenis van medicinale cannabis.

De zaak van Robert Randall

In de jaren zeventig ontdekte Robert C. Randall, een 26-jarige glaucoompatiënt, dat het roken van cannabis de symptomen van zijn ziekte verlichtte. Randall werd federaal aangeklaagd voor het telen van cannabis, maar wist zich met succes te verdedigen op grond van medische noodzaak. In 1976 stelde de rechter hem in het gelijk, waardoor hij de eerste “legale” gebruiker van medicinale cannabis werd.

Randalls verdediging gaf de aanzet tot het Marijuana Research Project, het eerste overheidsprogramma voor de teelt van medicinale cannabis in de VS, dat tot 1992 cannabis aan patiënten leverde. Randall was een vooraanstaand activist voor de legalisering van cannabis, richtte de Alliance for Cannabis Therapeutics op en klaagde de federale overheid aan toen die hem de toegang tot medicinale cannabis wilde ontzeggen. Deze rechtszaak en de uitspraak die volgde schiepen een belangrijk precedent door het medische gebruik van cannabis te legitimeren, waardoor ook andere patiënten legaal toegang kregen tot medicinale cannabis. De uitspraak versterkte ook de inspanningen van Randall en andere activisten om in verschillende staten wetten te bevorderen die de medische voordelen van cannabis erkenden.

De uitspraak van 1988 werd genegeerd door de DEA (Drug Enforcement Administration), die een restrictief standpunt over cannabis bleef innemen, ondanks de juridische overwinningen die het medicinale gebruik ervan erkenden. In de jaren daarna waren er meerdere pogingen om cannabis te herclassificeren en de medische waarde ervan te erkennen, maar de DEA wees ze stelselmatig af.

In 1988 werd de DEA, onder druk van Randall en andere activisten, gedwongen hoorzittingen te houden over de herclassificatie van cannabis. De bestuursrechter van de DEA, Francis Young, drong aan op het herclassificeren van cannabis op de drugslijsten en stelde dat “cannabis een van de veiligste therapeutisch actieve stoffen is die de mensheid kent”. De DEA verwierp de uitspraak echter en besloot cannabis op Lijst I te houden, met als argument dat het geen erkend medisch gebruik had en een groot risico op misbruik. Vandaag kunnen we zeggen dat, bijna een halve eeuw later, de Verenigde Staten in 2024 de herclassificatie van cannabis aankondigden om het van Lijst I van gereguleerde stoffen te halen.

Randall overleed in 2001; zijn nalatenschap bestaat uit zijn waardevolle bijdragen aan de beweging voor medicinale cannabis.

Geschiedenis van het drugsverbod

Cannabis en cannabinoïden bij glaucoom: huidig onderzoek

Werkingsmechanisme

Cannabis en cannabinoïden zijn op de volgende manieren effectief bij de behandeling van glaucoom:

• Sommige cannabinoïden verlagen de intraoculaire druk door in te werken op het endocannabinoïde systeem van de ogen, via de CB1-receptoren.
• Ze moduleren de synthese van prostanoïden via de cyclo-oxygenaseroute (COX) en beïnvloeden zo verschillende oogstructuren.
• Daarnaast hebben sommige cannabinoïden een neuroprotectief effect: ze beschermen de retinale ganglioncellen door de afgifte van glutamaat, endotheline-1 en stikstofmonoxide te remmen.

Klinische ervaring met gepersonaliseerde therapie voor de glaucoompatiënt: overwegingen van een voorschrijver

Dr. Lorenzo Calvi, een Italiaanse anesthesioloog en etnofarmacoloog, bestrijdt de overtuiging dat cannabis geen goede behandeling voor glaucoom is, op basis van zijn praktijkervaring met ongeveer 150 behandelde glaucoompatiënten. Hij claimt een uitzonderlijk succespercentage van 98% en benadrukt de minimale hoeveelheid cannabinoïden die nodig is en het uitblijven van psychotrope bijwerkingen.

Volgens Dr. Calvi kan cannabis voor glaucoom oraal worden gebruikt, hoewel de beste resultaten worden behaald met oogdruppels. Voor de bereiding van oogdruppels worden micro-emulsies of cyclodextrinen gebruikt, die het probleem van de slechte oplosbaarheid van cannabinoïden in water beperken. De behandeling van glaucoom is altijd langdurig, dus bijwerkingen moeten altijd in de gaten worden gehouden, vooral als THC wordt gebruikt.

Dr. Calvi benadrukt het belang van een gepersonaliseerde therapie op maat van elke patiënt, met respect voor de natuurlijke synergie tussen cannabinoïden en terpenen, voor een effectief en klinisch veilig resultaat. Hij suggereert dat de positieve resultaten bij de behandeling van glaucoom met cannabis ook van toepassing kunnen zijn op andere ziekten, en pleit voor samenwerking tussen artsen, patiënten en apothekers om het succes van therapieën met cannabinoïden te waarborgen.

Cannabis en glaucoom: conclusies

Hoewel de beweging voor medicinale cannabis is ontstaan uit de effectiviteit van cannabis bij het beheersen van de symptomen van glaucoom, wordt het tegenwoordig niet beschouwd als eerstelijnsbehandeling vanwege de beperkingen en bijwerkingen.

Hoewel geneesmiddelen met cannabinoïden een nuttig alternatief kunnen zijn voor sommige patiënten met glaucoom dat niet reageert op conventionele behandelingen, wordt het gebruik ervan door verschillende factoren beperkt. De korte werkingsduur, de noodzaak van meerdere doses per dag en de bijwerkingen beperken de werkzaamheid en veiligheid van medicinale cannabis op de lange termijn. Conventionele behandelingen, zoals oogdruppels en chirurgische ingrepen, blijven voor de meeste glaucoompatiënten de meest effectieve en veiligste opties.

De informatie in dit artikel komt uit het handboek Principles of Clinical Cannabinology van Cannabiscientia, van Viola Brugnatelli en Fabio Turco en Prohibition Partners. Een gids over medicinale cannabis en cannabinoïden voor zorgprofessionals, waarin het Europese medicinale-cannabislandschap uitgebreid wordt besproken. De tweede editie is nu verkrijgbaar. Ga naar Cannabiscientia voor meer informatie.

Opmerking: Dit is een informatief artikel en is niet bedoeld om een ziekte te voorkomen, te diagnosticeren of te behandelen. De inhoud kan de diagnose of behandeling van een ziekte of symptoom aanvullen, maar mag deze nooit vervangen. Cannactiva-producten zijn geen geneesmiddelen en zijn bedoeld voor uitwendig gebruik. Na de publicatiedatum kan er relevant nieuw wetenschappelijk bewijs zijn verschenen. Raadpleeg je arts voordat je CBD gebruikt. De therapeutische aanpak moet altijd persoonlijk zijn en hangt af van de beoordeling door een professional.

Bronnen en meer informatie

1. Handboek Principles of Clinical Cannabinology van Cannabiscientia, van Viola Brugnatelli en Fabio Turco.
2. Sun X, Xu CS, Chadha N, Chen A, Liu J. Marijuana for Glaucoma: A Recipe for Disaster or Treatment? Yale J Biol Med. 2015 Sep 3;88(3):265-9. PMID: 26339209; PMCID: PMC4553646.
3. Green K. Marijuana smoking vs cannabinoids for glaucoma therapy. Arch Ophthalmol. 1998 Nov;116(11):1433-7. doi: 10.1001/archopht.116.11.1433. PMID: 9823341.
4. Novack GD. Cannabinoids for treatment of glaucoma. Curr Opin Ophthalmol. 2016 Mar;27(2):146-50. doi: 10.1097/ICU.0000000000000242. PMID: 26840343.