In de afgelopen jaren is de belangstelling om CBD te kopen opmerkelijk toegenomen, waardoor het de aandacht heeft getrokken van miljoenen mensen over de hele wereld. Deze stof uit cannabis is onderwerp geweest van intensief onderzoek vanwege de vele mogelijke voordelen voor de gezondheid en het persoonlijk welzijn. Naarmate het gebruik zich heeft verspreid, is er echter ook een andere vraag gerezen die een grondige analyse verdient: is CBD verslavend?
Wat is CBD en waarvoor wordt het gebruikt?
CBD of cannabidiol is een van de honderden chemische verbindingen die de cannabisplant produceert. In tegenstelling tot THC, de cannabinoïde die verantwoordelijk is voor de effecten van wiet, veroorzaakt CBD geen psychoactieve effecten.
Tegenwoordig tonen steeds meer mensen interesse in producten die CBD bevatten vanwege de mogelijke voordelen voor de gezondheid. Er is veel gezegd over hoe CBD zou kunnen helpen bij aandoeningen zoals angst, slapeloosheid en chronische pijn. Hoewel CBD-producten in veel landen vrij verkrijgbaar zijn, is het goed om te vermelden dat voor de behandeling van deze aandoeningen professioneel advies nodig is.
Waar wordt CBD uit gewonnen? Is het legaal?
CBD is het belangrijkste bestanddeel van het extract van hennep, een cannabissoort zonder THC die verschilt van de wietplant. Omdat hennep geen THC bevat, is de teelt ervan volledig legaal, net als de daarvan afgeleide CBD-producten, die vrij zijn van THC.
Is CBD verslavend?
Een van de meest voorkomende vragen waar mensen mee zitten voordat ze overwegen CBD te gebruiken, is of het verslavend kan zijn.
Kort gezegd is het antwoord op deze vraag dat CBD niet verslavend is. Om dit te kunnen stellen, baseren wetenschappers zich op het feit dat cannabidiol niet dezelfde neurale banen activeert als andere verslavende stoffen en geen tolerantie of ontwenningsverschijnselen veroorzaakt. In dierstudies veroorzaakt het ook niet de gedragsveranderingen die in experimenten met andere drugs worden waargenomen. En ten slotte zijn er geen gepubliceerde gevallen bekend van mensen die verslaafd zijn aan CBD.
Deze stof uit cannabis heeft zelfs antiverslavende eigenschappen, en er wordt onderzoek gedaan naar het gebruik ervan bij de behandeling van verslavingen aan middelen als tabak en alcohol.
Veelgestelde vragen over CBD en verslaving
Kan CBD bijwerkingen als verslaving of tolerantie veroorzaken?
Er zijn geen gevallen gemeld van verslaving aan cannabidiol, en de mogelijke bijwerkingen van CBD zijn over het algemeen zeldzaam en mild en houden geen verband met verslavingsproblemen. De bijwerkingen die in klinische studies met gezonde vrijwilligers werden waargenomen, waren diarree, misselijkheid, verminderde eetlust of vermoeidheid, maar die treden meestal op bij hoge doses (20, 21).
Als ik de dosis CBD-olie tegen pijn moet verhogen, betekent dat dan dat ik verslaafd ben geraakt?
Het verhogen van de dosis CBD-olie voor pijnverlichting betekent niet dat er een verslaving is ontstaan. Omdat pijn een complexe ervaring is, kan het in bepaalde situaties nodig zijn de dosis CBD aan te passen om verlichting te voelen, altijd op advies en onder begeleiding van een professional. In tegenstelling tot opioïden en sommige gangbare pijnstillers is cannabidiol niet verslavend en leidt het niet tot afhankelijkheid.
Als ik stop met tabak roken door CBD te vapen, is dat dan een ander soort verslaving?
De nicotine in tabak is de stof die verantwoordelijk is voor het hoge verslavingspotentieel ervan. Net als bij CBD verloopt de meest gebruikelijke toedieningsweg via de longen. Roken brengt echter niet dezelfde risico's met zich mee als verdampen, en CBD is een stof met een vrijwel nihil afhankelijkheidspotentieel in vergelijking met tabak, zoals in de loop van dit artikel wordt uitgelegd.
Kun je verslaafd raken aan cannabis zonder THC?
Het verslavingspotentieel van cannabis houdt verband met THC, de belangrijkste psychoactieve stof in wiet. CBD is een andere stof uit cannabis die geen psychoactieve effecten heeft en niet in verband wordt gebracht met verslaving. Toch is het belangrijk om te beseffen dat het ontstaan van een verslaving door verschillende factoren kan worden beïnvloed, waaronder psychologische en sociale aspecten. Het antwoord moet daarom per persoon door een professional worden beoordeeld.
Is het veilig om CBD-producten te gebruiken als ik een verleden van verslaving aan andere middelen heb?
Hoewel CBD niet verslavend is, moet het op een passende manier worden gebruikt en is het raadzaam een professional te raadplegen als je je zorgen maakt of een verleden van verslaving hebt.
Waarom is CBD niet verslavend?
Om deze vraag te beantwoorden spraken we met dokter Caudevilla, huisarts en expert in drugsverslaving met ruime ervaring in zorg-, onderzoeks- en onderwijsprojecten rond drugsgebruik.
Lees mee tot het einde om beter te begrijpen wat verslavingen zijn, waarom CBD niet verslavend is en hoe deze stof ons lichaam en onze geest beïnvloedt:
Wat is een verslaving?
Verslaving is een complex en multidimensionaal begrip dat in verschillende disciplines is bestudeerd, zoals psychologie, geneeskunde, psychiatrie, antropologie en sociologie. Het verwijst naar een patroon van middelengebruik waarbij aanzienlijke lijdensdruk wordt ervaren en waarbij iemand niet in staat is zijn of haar gebruik onder controle te houden, ondanks de negatieve gevolgen die het kan hebben op verschillende gebieden van het leven, zoals gezondheid, familierelaties, werk, sociaal leven, financiën of zelfs juridische problemen.
Hoe wordt een verslaving vastgesteld?
Verslavingen zijn een complex fenomeen, en de definitie en diagnose ervan kunnen variëren afhankelijk van het perspectief en de context waarin ze worden geanalyseerd.
De twee meest gebruikte systemen voor het definiëren en diagnosticeren van psychische stoornissen zijn de Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders van de American Psychiatric Association (DSM) en de International Classification of Diseases (ICD) van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO). In de laatste editie van de DSM (de 5e), gepubliceerd in 2013, werden nieuwe criteria opgenomen om de “stoornis in cannabisgebruik” te definiëren, wat tot debat en kritiek vanuit de wetenschappelijke gemeenschap heeft geleid (1-3).
Welke stoffen kunnen verslaving veroorzaken?
Bij de vraag of CBD verslavend is, is het cruciaal om te begrijpen dat verslaving niet beperkt blijft tot drugs, maar zich bij allerlei stoffen kan voordoen, en zelfs bij verslavend gedrag of verslavende activiteiten.
Het risico op afhankelijkheidsproblemen verschilt per stof die op het centrale zenuwstelsel inwerkt. Drugs zoals opiaten, amfetaminen en cocaïne hebben een groter verslavingspotentieel dan andere stoffen zoals MDMA of cannabis. Bovendien leiden niet alle verboden middelen tot afhankelijkheid. Het afhankelijkheidspotentieel van LSD en psychedelica in het algemeen is bijvoorbeeld nihil (4).
Daarnaast kunnen ook sommige geneesmiddelen op recept afhankelijkheid en ontwenningsverschijnselen veroorzaken als je er abrupt mee stopt, zoals benzodiazepinen, zolpidem en zijn derivaten, pregabaline of sommige antidepressiva. Er bestaat een mythe dat verslavingen alleen bij drugs voorkomen, maar in werkelijkheid is het onderscheid tussen “drugs” en “geneesmiddelen” eerder theoretisch dan reëel.
Wat zijn de symptomen van een verslaving?
Verslavingen kunnen zich uiten als lichamelijke en psychologische afhankelijkheid. Lichamelijke afhankelijkheid houdt veranderingen in het lichaam in als gevolg van het voortdurende gebruik van een verslavende stof, zoals de ontwikkeling van tolerantie en ontwenningsverschijnselen. Tolerantie verwijst naar de behoefte aan steeds hogere doses om hetzelfde aanvankelijke effect van een stof te krijgen, wat leidt tot meer gebruik en tot de ontwikkeling van lichamelijke afhankelijkheid. Ontwenningsverschijnselen zijn daarentegen het geheel van symptomen dat optreedt wanneer het gebruik van een verslavende stof abrupt wordt gestopt. Deze symptomen kunnen onaangenaam zijn en variëren afhankelijk van het soort middel en de ernst van de verslaving. Het vermijden van ontwenningsverschijnselen is een van de oorzaken die lichamelijke verslaving in stand houden.
Psychologische verslaving richt zich daarentegen op de emotionele en gedragsmatige aspecten die samenhangen met het dwangmatige verlangen om een verslavende stof te gebruiken of een verslavende activiteit of verslavend gedrag uit te oefenen. Anders dan lichamelijke verslaving is psychologische verslaving niet noodzakelijk gekoppeld aan veranderingen in het lichaam, maar eerder aan denk- en gedragspatronen die het dwangmatige verlangen om te gebruiken of de verslavende activiteit uit te oefenen in stand houden. Emotionele en psychologische factoren, zoals angst, depressie, verveling of de behoefte om te ontsnappen, kunnen bijdragen aan de ontwikkeling van psychologische verslaving.
Het verschil tussen lichamelijke en psychologische afhankelijkheid is theoretisch, aangezien de hersenen het anatomische en functionele substraat vormen van zowel het psychologische als het lichamelijke. Ook de psychische of mentale sfeer veroorzaakt objectieve en meetbare veranderingen in het centrale zenuwstelsel. Uiteindelijk is verslaving een complexe wisselwerking tussen de lichamelijke en psychologische aspecten van het individu.
In welke delen van de hersenen ontstaan verslavingen?
Op anatomisch niveau houden verslavingen verband met het geheel van hersenstructuren van het mesocorticolimbische dopaminerge systeem (9). Dit netwerk omvat enerzijds de mesolimbische baan, die het ventrale tegmentale gebied verbindt met de nucleus accumbens en een cruciale rol speelt bij de beleving van beloning en de vorming van herinneringen die met plezier geassocieerd worden. Ook de prefrontale cortex is erbij betrokken, die verantwoordelijk is voor oordeelsvermogen, besluitvorming en impulscontrole.
Een verminderde prefrontale functie kan bijdragen aan het in stand houden van verslavingsgedrag, waardoor het voor iemand moeilijker wordt om te stoppen met het gebruik van middelen of met verslavende activiteiten.
Relatie tussen dopamine, verslavingen en CBD
Op neurobiologisch niveau hebben verslavingen te maken met het beloningssysteem van de hersenen, waarin dopamine, een neurotransmitter die geassocieerd wordt met plezier en motivatie, een sleutelrol speelt bij het versterken van verslavend gedrag. Dopamine versterkt de associatie tussen de verslavende prikkel en plezier, waardoor een positieve feedbacklus ontstaat (8).
Na verloop van tijd leidt herhaalde blootstelling aan verslavende stoffen of verslavend gedrag tot blijvende veranderingen in de hersenen, waardoor de neurale verbindingen die met verslaving samenhangen sterker worden. Dit zorgt voor meer afhankelijkheid en tolerantie, wat leidt tot het dwangmatig zoeken naar de verslavende stof of activiteit.
CBD kan de beloningscircuits en de dopaminecircuits in de hersenen beïnvloeden, maar op een andere manier dan stoffen die verslaving veroorzaken. Hoewel er nog onderzoek naar wordt gedaan, wordt gesuggereerd dat cannabidiol de beloningscircuits in de hersenen kan beïnvloeden door het plezierige effect van verslavende middelen te verminderen en daarmee de motivatie om ze te gebruiken. Daarnaast zou CBD via het endocannabinoïde systeem kunnen helpen de angst te verminderen die gepaard gaat met het afkicken van verslavende middelen.
Wetenschappelijk onderzoek naar de vraag of CBD verslavend is
Wetenschappelijke studies naar het verslavingspotentieel van CBD hebben geconcludeerd dat deze cannabinoïde geen verslavende effecten heeft, althans zoals dit begrip voor andere psychoactieve stoffen wordt gehanteerd, en volgens studies met celculturen (13-15) en proefdieren. (16-18)
- CBD activeert niet de neurale mechanismen en banen die door andere drugs worden gestimuleerd.
- Het veroorzaakt niet de gedragsveranderingen die worden waargenomen bij dieren die zijn blootgesteld aan verslavende drugs.
- Het veroorzaakt geen farmacologische tolerantie en geen ontwenningsverschijnselen.
- Er zijn geen gevallen gepubliceerd van mensen die verslaafd zijn aan cannabidiol.
Het ontbreken van psychoactieve eigenschappen bij CBD wordt in verband gebracht met het feit dat het geen enkel potentieel voor verslaving of afhankelijkheid heeft. Het heeft zelfs antiverslavende eigenschappen, en het potentieel ervan als geneesmiddel voor de behandeling van verschillende verslavingen wordt momenteel onderzocht.
Het is belangrijk om op te merken dat het verslavingspotentieel van cannabis uitsluitend verband houdt met THC, de belangrijkste psychoactieve stof in wiet. Bij het beoordelen van het verslavingspotentieel van een stof moet ook rekening worden gehouden met psychologische en sociale factoren. Verslavingsstoornissen die met cannabis samenhangen, komen minder vaak voor dan die door middelen als alcohol, tabak of cocaïne (19). In de gevallen waarin cannabisgerelateerde verslavingsstoornissen optreden, is THC de betrokken farmacologische stof.
Hoe bepalen we wat verslavend is?
Wetenschappelijke studies naar het verslavingspotentieel van stoffen zijn gebaseerd op het neurobiologische model van verslaving, dat verslaving voorstelt als een probleem van neurotransmitters en hersenbanen. Het is echter belangrijk om te erkennen dat deze benadering bekritiseerd is vanwege haar reductionistische aanpak en het buiten beschouwing laten van andere relevante factoren, zoals de sociale, culturele en psychologische context.
Het bewijs over verslavende stoffen komt vooral uit studies met proefdieren (met name ratten en muizen) onder gecontroleerde laboratoriumomstandigheden. In die experimentele omgeving is het mogelijk om een muis verslaafd te maken aan een stof. Maar het is bijvoorbeeld veelzeggend dat dieren een enorme desinteresse in drugs vertonen wanneer deze experimenten worden uitgevoerd in ruimtes waar ze kunnen spelen. (10)
Bovendien laat het neurobiologische model andere relevante factoren buiten beschouwing, zoals de sociale, culturele en psychologische context van mensen. Deze reductionistische benadering verwaarloost psychosociale, omgevings- en genetische factoren die ook een belangrijke rol spelen bij de ontwikkeling van verslavingen. (11)
Het is duidelijk en belangrijk om te benadrukken dat de ontwikkeling van verslavingen bij mensen heel anders kan verlopen dan bij proefdieren. Het gedrag van dieren en mensen is heel verschillend, vooral op terreinen waar culturele factoren meespelen, zoals voeding of seksualiteit. Bij activiteiten die met deze aspecten te maken hebben, gedragen mensen (althans de overgrote meerderheid) zich niet als honden of muizen.
Na vijftig jaar experimenteren is er nog geen enkele effectieve farmacologische behandeling op basis van dit neurobiologische model gevonden. Het is veelzeggend dat taal en communicatie (psychotherapie) een van de meest effectieve behandelingen voor verslavingsstoornissen is, wat erop wijst dat het waarschijnlijk om uniek menselijk gedrag gaat (12).
Dit laat het belang van een professionele beoordeling bij de diagnose van verslavingen zien, aangezien wetenschappelijk onderzoek vaak menselijke factoren buiten beschouwing laat en mogelijk niet de werkelijkheid over een stof weergeeft.
Tot slot…
Over het algemeen is CBD een veilige, niet-psychoactieve en niet-verslavende stof. Gepast en verantwoord gebruik wordt aanbevolen. Bij zorgen over verslaving zijn een professionele beoordeling en een antwoord op maat onmisbaar.
Dit artikel is bedoeld als voorlichting en is niet bedoeld om een ziekte of symptoom te diagnosticeren, te voorkomen of te genezen. De inhoud kan de diagnose of behandeling van een ziekte of symptoom aanvullen, maar nooit vervangen. De producten van Cannactiva zijn geen geneesmiddelen. We raden je aan een zorgprofessional te raadplegen voordat je CBD-producten gebruikt, vooral als je een verleden van verslaving of andere gezondheidsproblemen hebt.
Referenties
- Hamilton, I., & Tracy, D. (2020). Problems with defining cannabis dependence. Current Opinion in Psychiatry, 33(1), 14–19.
- Schlag, A. K., Hindocha, C., Zafar, R., Nutt, D. J., & Curran, H. V. (2021). Cannabis based medicines and cannabis dependence: A critical review of issues and evidence. Journal of Psychopharmacology (Oxford, England), 35(7), 773–785.
- Sznitman, S. R., & Room, R. (2018). Rethinking indicators of problematic cannabis use in the era of medical cannabis legalization. Addictive behaviors, 77, 100–101.
- Schlag AK, Aday J, Salam I, Neill JC, Nutt DJ. Adverse effects of psychedelics: From anecdotes and misinformation to systematic science. J Psychopharmacol. 2022 Mar;36(3):258-272.
- Sonkurt HO. Cryptocurrency Trading as a Behavioral Addiction: A Case Report. Psychiatr Danub. 2023 Spring;35(1):128-131
- Stevens MW, Dorstyn D, Delfabbro PH, King DL. Global prevalence of gaming disorder: A systematic review and meta-analysis. Aust N Z J Psychiatry. 2021 Jun;55(6):553-568.
- Grall-Bronnec M, Bulteau S, Victorri-Vigneau C, Bouju G, Sauvaget A. Fortune telling addiction: Unfortunately a serious topic about a case report. J Behav Addict. 2015 Mar;4(1):27-31
- Volkow, N. D., & Morales, M. (2015). The Brain on Drugs: From Reward to Addiction. Cell, 162(4), 712–725.
- Koob, G. F., & Volkow, N. D. (2010). Neurocircuitry of addiction. Neuropsychopharmacology : official publication of the American College of Neuropsychopharmacology, 35(1), 217–238
- Baran NM. Reductionist thinking and animal models in neuropsychiatric research. Behavioral and Brain Sciences. 2019;42:e3
- Field M, Heather N, Wiers RW. Indeed, not really a brain disorder: Implications for reductionist accounts of addiction. Behavioral and Brain Sciences. 2019;42:e9.
- de Wit H, Epstein DH, Preston KL. Does human language limit translatability of clinical and preclinical addiction research? Neuropsychopharmacology. 2018;43(10):1985-8
- Thomas A, Baillie GL, Phillips AM, Razdan RK, Ross RA, Pertwee RG. Cannabidiol displays unexpectedly high potency as an antagonist of CB1 and CB2 receptor agonists in vitro. *Br J Pharmacol. *2007;150(5):613–23
- Bisogno T, Hanus L, De Petrocellis L, et al. Molecular targets for cannabidiol and its synthetic analogues: effect on vanilloid VR1 receptors and on the cellular uptake and enzymatic hydrolysis of anandamide. *Br J Pharmacol. *2001;134(4):845–52
- Katsidoni V, Anagnostou I, Panagis G. Cannabidiol inhibits the reward-facilitating effect of morphine: involvement of 5-HT1A receptors in the dorsal raphe nucleus. *Addict Biol. *2013;18(2):286–96
- Hine B, Torrelio M, Gershon S. Interactions between cannabidiol and delta9-THC during abstinence in morphine-dependent rats. *Life Sci. *1975;17(6):851–7
- Bhargava HN. Effect of some cannabinoids on naloxone-precipitated abstinence in morphine-dependent mice. *Psychopharmacology. *1976;49(3):267–70.
- Parker LA, Burton P, Sorge RE, Yakiwchuk C, Mechoulam R. Effect of low doses of delta9-tetrahydrocannabinol and cannabidiol on the extinction of cocaine-induced and amphetamine-induced conditioned place preference learning in rats. *Psychopharmacology (Berl) *2004;175(3):360–6.
- Lopez-Quintero C, Pérez de los Cobos J, Hasin DS, Okuda M, Wang S, Grant BF, Blanco C. Probability and predictors of transition from first use to dependence on nicotine, alcohol, cannabis, and cocaine: results of the National Epidemiologic Survey on Alcohol and Related Conditions (NESARC). Drug Alcohol Depend. 2011 May 1;115(1-2):120-30.
- Cunha JM, Carlini EA, Pereira AE, Ramos OL, Pimentel C, Gagliardi R, Sanvito WL, Lander N, Mechoulam R. Chronic administration of cannabidiol to healthy volunteers and epileptic patients. Pharmacology. 1980;21(3):175-85. doi: 10.1159/000137430.
- Taylor L, Gidal B, Blakey G, Tayo B, Morrison G. A Phase I, Randomized, Double-Blind, Placebo-Controlled, Single Ascending Dose, Multiple Dose, and Food Effect Trial of the Safety, Tolerability and Pharmacokinetics of Highly Purified Cannabidiol in Healthy Subjects. CNS Drugs. 2018 32:1053-1067. doi: 10.1007/s40263-018-0578-5.
