Bob Marley, ikoniczny jamajski muzyk, nie tylko pozostawił niezatarty ślad w historii muzyki reggae, ale także stał się zapalonym obrońcą rośliny konopi i wolności. Poprzez swoje piosenki i słowa Marley rozpowszechniał na całym świecie wolne, wolne od uprzedzeń myślenie o tej roślinie.
Aby uczcić zbliżającą się rocznicę urodzin Boba Marleya 6 lutego, dziś na blogu Cannactiva przypominamy biografię Boba Marleya: jego związek z marihuaną, jego piosenki i jego wpływ na postrzeganie konopi w społeczeństwie.
Bob Marley: ziarno wolnej, wolnej od uprzedzeń myśli o konopiach
W czerwonej kurtce Adidasa i z dredami ułożonymi na potomność Bob Marley rozmyśla, a na jego głos nakłada się śpiew stada ptaków. Z obrazu telewizyjnego wynika, że jest pochmurny dzień, w tle widać rzekę i wysokie drzewa.
„Rozumiesz to w jakimś sensie i nagle mówisz: marihuana, marihuana to roślina! Chcę powiedzieć, że rośliny są dobre na wszystko. Dlaczego ci ludzie, którzy »chcą dobrze« dla wszystkich, dla każdego, którzy nazywają się »rządzącymi« i tak dalej, dlaczego mówią, że nie powinniśmy używać tej rośliny?”.
Jest w Nowej Zelandii, rok 1979, a najważniejszy muzyk w historii Jamajki, człowiek, który zglobalizował i uczynił powszechną modą rytm małej karaibskiej wyspy, kopie piłkę świata przeciwko milczeniu otaczającemu tabu rośliny uznawanej za narkotyk. Osiem lat wcześniej prezydent Stanów Zjednoczonych Richard Nixon ogłosił, że narkotyki, w tym marihuana, są Wrogiem Numer 1. Marley dopowiada swoją myśl: „Zawsze mam to na uwadze i słyszę, jak mówią »nie wolno palić, bo to robi z ciebie buntownika«. Buntownika przeciwko czemu?”
6 lutego: rocznica urodzin Boba Marleya
Robert Nesta Marley, który 6 lutego 2024 roku skończyłby 79 lat, gdyby nie pokonał go rak w wieku 36 lat, był swego rodzaju kulturowym szamanem. Dzięki fantastycznemu rozpowszechnieniu swoich piosenek reggae, dzięki przybyciu swojej mitycznej osobowości do Europy, dzięki szałowi, jaki jego piosenki wywołały w Ameryce Północnej, muzyk obsiał świat — jak wiatry nad pustynią — ziarnem wolnej, wolnej od uprzedzeń myśli o konopiach.
Religijny związek Marleya z marihuaną i rastafarianizm
Związek Marleya z rośliną to doświadczenie religijne, wynikające z jego wiary w rastafarianizm, ruch duchowy, który powstał w podmiejskich dzielnicach Kingstown, stolicy Jamajki, na początku XX wieku, z centrum wierzeń w Afryce. Zasadniczo ruch ten opiera się na idei, że etiopski przywódca Haile Selassie (znany jako Ras Tafari, zanim wstąpił na tron), który miał należeć do dynastii wywodzącej się od biblijnego króla Salomona, był uważany za Mesjasza.
Sakramentalne użycie konopi w wierzeniach rastafari
Sakramentalne użycie rośliny konopi ma tysiące lat. Religie z obszarów Indii i Chin włączyły ją do swoich mistycznych wierzeń ze względu na jej właściwości lecznicze (nieznane w tamtej przednaukowej epoce) i stąd, z ich wpływów hinduistycznych i panafrykańskich, wywodzi się związek rastafarian z marihuaną, którzy podtrzymują mit, że została znaleziona w miejscu grobu króla Salomona. Choć nie ma dowodów na to przekonanie, dla nich działanie THC otwiera świadomość, poprawia wewnętrzną więź i przybliża do „Jah”, ich boga.
Marley jako postać duchowa i naturalny przywódca
Marley uczynił ze swojej sztuki poszukiwanie religijne. W jego czasach Jamajka przeżywała napięcia polityczne i społeczne, z silnymi nierównościami ekonomicznymi, ubóstwem i przemocą polityczną. Marley przeszedł na rastafarianizm, jamajski ruch religijny, który promował równość rasową i sakramentalne użycie marihuany.
Stał się głosem odrzuconych z małej wyspy, a potem ten głos rozszedł się po całej planecie. W istocie amerykański dziennikarz i kolekcjoner Roger Steffens, być może jego najlepszy biograf, wyjaśnia to zjawisko w oparciu o teorię duchową.
W swojej książce „So Much Things to Say” (Tak wiele rzeczy do powiedzenia) wielu rozmówców, którzy go znali, portretuje go jako postać archetypiczną chrześcijańskiego mitu: chłopca urodzonego w ubóstwie, syna białego mężczyzny i czarnej kobiety, a więc dyskryminowanego zarówno przez białych, jak i przez czarnych, który staje się osobą głęboko duchową, naturalnym przywódcą i także, dlaczego nie, prorokiem. „Jego koncerty na żywo zaczęły przypominać spotkania gospel z kaznodzieją i jego (żeńskim) chórem”, pisze Steffens.
Ewolucja Boba Marleya & The Wailers
W 1963 roku, mając 18 lat, Marley połączył siły z Bunnym Wailerem i Peterem Toshem, tworząc grupę Wailing Wailers, do której dołączyli Junior BraithWaite oraz chórzystki Beverly Kelso i Cherry Smith. Wydali singiel Simmer Down, piosenkę ska, która portretowała uliczne gangi Kingston. Wkrótce potem zmienili nazwę na The Wailers, a kilka lat później stali się Bob Marley & The Wailers.
Z tym projektem Bob dotarł w 1972 roku do Anglii i został zakontraktowany przez małą wytwórnię Island Records, należącą do jamajskiego melomana mieszkającego w Londynie, Chrisa Blackwella. Przedsiębiorca twierdzi, że dał mu 4000 funtów na nagranie płyty. „Nigdy nie myślałem, że coś z tego będzie, ale po czterech miesiącach wrócił z Catch a Fire”, wyjaśnił, mówiąc o tym, co miało być pierwszą płytą Bob Marley & The Wailers w Europie, wielkim wybuchem legendy.
Wpływ „Catch a Fire” w Europie
Pierwsze 20 000 egzemplarzy oryginalnego winylu z 1973 roku zaprojektowali artyści Rod Dyer i Bob Weiner, tak aby przypominały zapalniczki Zippo. Górną część zapalniczki można było otworzyć i wyjąć płytę. Jednak technologia tamtych czasów nie pozwalała wyprodukować jej na tak masową skalę, ponieważ znacznie podniosłoby to cenę, więc ostatecznie wybrano zdjęcie na prostszą okładkę: portret Marleya palącego jointa.
Lata 60. i 70. były czasem ruchów społecznych, protestów i zmian politycznych. Marley stał się symbolem walki o równość i wolność, zwłaszcza w odniesieniu do walki z uciskiem rasowym i nierównością ekonomiczną.
Muzyka Boba Marleya stała się symbolem oporu i walki o sprawiedliwość społeczną na całym świecie, zmieniając postrzeganie konopi jako rośliny kojarzonej z pokojem, równością i duchowością, w czasie gdy była ona ostro kryminalizowana jako nielegalny narkotyk i surowo zakazana.
Zamach na Marleya i jego wezwanie do pokoju
W 1976 roku Marley w niewiarygodny sposób przeżył brutalny zamach na siebie i swój zespół (przypuszczalnie w konsekwencji jego pacyfistycznego stanowiska politycznego na ogarniętej wstrząsami Jamajce). Jedna z 86 wystrzelonych kul drasnęła jego pierś i utkwiła w ramieniu.
Dwa dni po strzelaninie, z otwartymi ranami, Bob pojawił się ze swoim zespołem na festiwalu Smile Jamaica, skąd ponownie próbował wezwać do pokoju. Koncert przeszedł do historii i zmusił go do emigracji najpierw do Nassau na Bahamach, a później do Londynu, gdzie osiadł na półtora roku. Wystarczająco, by zmienić jego karierę i życie, bo tam skomponował i nagrał dwie najważniejsze płyty w swoim monumentalnym dorobku: Exodus (1977), która opowiada właśnie o jego wygnaniu, oraz Kaya (1978), napisaną o miłości i (o miłości do) marihuany.
Kaya: album o znaczeniu konopi dla rastafarian
Muzyczna atmosfera Kaya odzwierciedla bardziej pokojowy i harmonijny stan umysłu, łatwiejszy do powiązania z efektami marihuany. Właśnie dlatego, że przez cały dzień palił jointy, policja aresztowała Marleya podczas jego pobytu w Londynie. Sąd Magistracki w Marylebone uznał go za winnego posiadania 4 czerwca 1977 roku i ukarał grzywną w wysokości 50 funtów szterlingów.
Kaya była bez wątpienia świetlistą odpowiedzią na represyjne siły bezpieczeństwa Wielkiej Brytanii. „Wybacz mi, gdy odpalam mojego jointa / Mój Boże, muszę nabrać rozpędu”, śpiewa „Easy Skanking”, utwór otwierający Kaya, o tak łagodnej kadencji, że już samo słuchanie go sprawia, iż człowiek zdaje się wchodzić w konopną podróż.
W utworze tytułowym albumu, „Kaya”, Marley mówi, że joint daje mu haj, „że nawet dotykam nieba”. Został nagrany pierwotnie w 1971 roku, w produkcji czarodzieja Lee Scratcha Perry’ego, gdy Marley nie był jeszcze wielką gwiazdą, którą miał się stać.
Nie jest to piosenka o legalizacji, lecz raczej o znaczeniu, jakie „kaya” ma dla rastafarian: „Obudzić się i zrelaksować / deszcz pada / musi być teraz kaya, musi być teraz kaya, bo deszcz pada / jestem bardzo na haju / Nawet dotykam nieba nad padającym deszczem / Czuję się bardzo dobrze w swojej dzielnicy, dlatego tu jestem”.
„Konopie były ważną częścią duchowości mojego ojca i jego muzyki. Widział w nich narzędzie do łączenia się z boskością i promowania pokoju i równości.”
Ziggy Marley, jamajski muzyk reggae i syn Boba Marleya
Kaya stała się albumem z oryginalnymi utworami Marleya, który dotarł najwyżej na listach w Wielkiej Brytanii, osiągając numer 4. Niektórzy krytycy w tamtym czasie sugerowali, że Marley w pewien sposób wymienił swoje rzekomo bezwarunkowe przekonania polityczne na wyprodukowanie bardziej emocjonalnie miękkiego albumu, aby stać się popularnym.
„Bob zawsze bronił prawa ludzi do używania marihuany. Wierzył, że czyni cię wolnym i pozwala patrzeć na rzeczy z wyższej perspektywy.”
Peter Tosh, muzyk i towarzysz Boba Marleya w The Wailers
Jednak Bob powiedział magazynowi Hot Press w momencie premiery albumu, w 1978 roku: „Nigdy nie lubiłem tego, co naprawdę reprezentuje polityka”, i dodał, że nowe piosenki „tak naprawdę od niczego nie uciekają, to muzyka, nie może być cały czas polityczna”.
Rzecz w tym, że choć to ukrywał, Bob Marley zawsze był człowiekiem politycznym. Nie bez powodu jego twarz stała się ikoną walki ludów, jak twarz Che Guevary.
„Buntownik przeciwko czemu?”, pyta Bob w 1979 roku. Bardziej polityczny niż kiedykolwiek, odpowiada i trafia w sedno: „Oni mają rzeczy materialne i chcą omamić twój umysł, aż mówią ci: »idź do pracy, a damy ci emeryturę«. I oni zabierają wszystko. Wtedy marihuana sprawia, że patrzysz w siebie i zamiast chcieć pracować dla szefa, chcesz być szefem, w stylu »dlaczego mam się temu poddawać?« Roślina sprawia, że widzisz, że jesteś swoim własnym szefem, jesteś panem samego siebie po raz pierwszy. Robisz, co chcesz, nie obchodzi cię, co ludzie o tobie mówią”. Amen.
Bob Marley zmarł 11 maja 1981 roku w Miami na Florydzie. Miał 36 lat i chorował na raka, czerniaka złośliwego, który rozwinął się w jego lewej stopie. Mimo diagnozy postawionej w 1977 roku Marley nie chciał poddać się amputacji, ponieważ było to sprzeczne z jego przekonaniami rastafarian. Został pochowany w miejscu swoich narodzin, Nine Mile na Jamajce. Jego ciało złożono w mauzoleum z gitarą Gibson Les Paul i Biblią. Dokładne położenie jego grobu jest tajemnicą, może ktoś przynosi mu codziennie kwiat marihuany, aby uczcić jego przejście przez świat żywych.
