Cannabis en CBD bij multiple sclerose: huidig onderzoek

Ter gelegenheid van Wereld MS Dag, op 30 mei, hebben we dit informatieve artikel geschreven over het gebruik van therapieën op basis van cannabis bij symptomen als spasticiteit en pijn. We herinneren je eraan dat dit een informatief artikel is over het huidige wetenschappelijke onderzoek op dit gebied, en dat de inhoud niet bedoeld is om een ziekte te diagnosticeren, te voorkomen of te behandelen. Overleg met je arts als je hier vragen over hebt.
Multiple sclerose is een slopende auto-immuunziekte die het centrale zenuwstelsel aantast. In de zoektocht naar behandelingen voor deze chronische aandoening is cannabis een van de huidige onderzoeksgebieden. Vandaag bekijken we op de blog van Cannactiva wat er op dit moment bekend is over het mogelijke gebruik van therapieën op basis van cannabis bij multiple sclerose. Dit artikel is een uittreksel uit het Handboek principes van klinische cannabinologie van Cannabiscientia.
Wat is multiple sclerose?
Multiple sclerose (MS) is een chronische, auto-immune neuro-inflammatoire aandoening die het centrale zenuwstelsel treft, met name de hersenen en het ruggenmerg. De basis van deze aandoening is een auto-immuunreactie, waarbij het immuunsysteem per vergissing de myelineschede van de zenuwcellen aanvalt. Daardoor ontstaan laesies (gedemyeliniseerde plaques) die de manier verstoren waarop zenuwen signalen doorgeven, wat leidt tot uiteenlopende MS-symptomen. (1)
Symptomen
De verschillende verschijnselen en symptomen van multiple sclerose hangen af van de plek van de laesies in de hersenen en het ruggenmerg. Veelvoorkomende symptomen en verschijnselen zijn: (1)
- Spasticiteit
- Spierzwakte
- Gevoelsstoornissen
- Pijnlijke spierkrampen
- Ataxie
- Tremoren
- Neuritis optica en complexe oftalmoplegie
- Vermoeidheid en dysfagie
Omdat het verloop en de symptomen van MS zo verschillend zijn, wordt de behandeling afgestemd op de individuele behoeften van de patiënt, met als doel de kwaliteit van leven te verbeteren. (2)
Spasticiteit, een ongewone stijfheid of spanning van de spieren, is een van de meest voorkomende en lastigste symptomen, wat laat zien hoe nodig doeltreffende behandelopties zijn.
Conventionele behandeling van multiple sclerose
De behandeling van MS bestaat uit ziektemodificerende therapieën en symptomatische therapieën (3):
- Ziektemodificerende therapieën: deze hebben als doel de frequentie en ernst van de terugvallen (relapses) te verminderen, helpen periodes van remissie te behouden en vertragen de progressie van de ziekte, vaak met geneesmiddelen als interferon-bèta en Copaxone; ondanks hun voordelen kunnen deze behandelingen ernstige bijwerkingen hebben die het gebruik ervan beperken.
- Symptomatische therapieën zijn bedoeld om de invaliderende symptomen van MS te verlichten, maar ook zij kunnen bijwerkingen hebben die de toepassing ervan beperken. (3)
Het potentieel van cannabis als therapeutische optie bij multiple sclerose
Het onderzoek naar cannabis voor de behandeling van symptomen van multiple sclerose begon serieus in de jaren zeventig, aangewakkerd door anekdotische verslagen en het wetenschappelijk onderzoek dat daarop volgde. (4)
De eerste studies wezen erop dat cannabis de spasticiteit aanzienlijk zou kunnen verlichten, wat aanleiding gaf tot diepgaander onderzoek naar het therapeutische potentieel ervan.
Belangrijke klinische studies naar cannabis en spasticiteit
Onderzoek heeft aangetoond dat cannabis de spasticiteit en pijn bij patiënten met multiple sclerose verlicht. Over het algemeen toont het wetenschappelijk bewijs de werkzaamheid van cannabis en cannabinoïden aan, al zijn er enkele beperkingen wat betreft de objectieve werkzaamheid en bepaalde symptoomgebieden.
Een Duitse studie uit 1999 onder 128 mensen die cannabis voor therapeutische doeleinden gebruikten, vond dat 71% van de MS-patiënten die cannabis gebruikten (wiet, hasj, tincturen en slechts in 5 gevallen dronabinol of Marinol) verbetering van de spasticiteit zonder ernstige bijwerkingen meldde. (5)
In 2003 wees een belangrijke studie op de mogelijke voordelen van cannabisextracten bij MS-symptomen, waaronder spasticiteit en pijn, al werd bij objectieve metingen een beperkte werkzaamheid vastgesteld (6). De resultaten van deze studie werden later bevestigd door een andere studie van dezelfde onderzoeksgroep, met een objectievere meting. (7)
Vervolgonderzoek door professor Wade en zijn team, en door Collin en zijn team, uit het Verenigd Koninkrijk, bevestigde de werkzaamheid van Sativex®, een cannabisspray. De resultaten lieten aanzienlijke verbeteringen en een goede verdraagbaarheid bij de patiënten zien (8-10). Dankzij deze en vergelijkbare studies is Sativex® in Spanje en in andere Europese landen goedgekeurd voor de behandeling van spasticiteit bij multiple sclerose.
Recent hebben onderzoekers geprobeerd de nadelen van conventionele therapieën met cannabinoïden aan te pakken met therapeutische systemen op basis van nanotechnologie. Bij MS moet deze innovatie de stabiliteit van de cannabinoïden verbeteren, de benodigde doses verlagen en de bloed-hersenbarrière passeren, zodat de MS-laesies gericht worden aangepakt met minder toxiciteit en minder bijwerkingen voor het gezonde zenuwweefsel (11). Er zijn verschillende soorten nanocannabinoïden ontwikkeld, waaronder lipide-nanodeeltjes, micellen, silica-nanodeeltjes en koolstofnanobuisjes.

Effectieve cannabissoorten, cannabinoïden en dosering bij multiple sclerose
Bij de keuze van het type cannabis en cannabinoïden voor MS hebben zowel tetrahydrocannabinol (THC) als cannabidiol (CBD) mogelijke voordelen laten zien, al verschilt hun werkzaamheid afhankelijk van de symptomen die behandeld moeten worden.
Sativex® is een geneesmiddel in de vorm van een oromucosale spray met een evenwichtig gehalte aan THC en CBD (2,7 mg / 2,5 mg THC/CBD) dat bijzonder effectief is gebleken bij de behandeling van spasticiteit.
Bij behandelingen op basis van cannabis zoals Sativex® begint men meestal met een lage dosis, die wordt aangepast aan de respons en de verdraagbaarheid van de patiënt, om de bijwerkingen zo klein en de therapeutische voordelen zo groot mogelijk te maken.
De optimale dosering en de keuze tussen THC, CBD of een combinatie van beide moeten echter altijd op de persoon worden afgestemd en altijd onder toezicht staan van een zorgprofessional met ervaring in cannabinoïdetherapie.
Conclusies uit klinische studies
In 2014 voerde de American Academy of Neurology een review uit van behandelingen op basis van cannabis bij neurologische aandoeningen zoals MS (12).
In deze review werden 34 klinische studies onderzocht, met als conclusie dat zowel preparaten met cannabisextract als zuivere THC (synthetisch of natuurlijk) effectief zijn in het verlichten van spasticiteit bij MS. Bij objectieve metingen was hun werkzaamheid echter beperkt. Over de werkzaamheid van geïnhaleerde cannabis is het wetenschappelijk bewijs onvoldoende.
Bij blaasproblemen die met MS samenhangen, was Sativex® (nabiximols) het enige cannabinoïdenpreparaat dat effectief bleek. Bij tremoren door MS waren alle cannabinoïdenpreparaten niet werkzaam.
Bijwerkingen en aandachtspunten
Geneesmiddelen op basis van cannabis worden over het algemeen goed verdragen, met bijwerkingen die als licht tot matig worden ingedeeld. (12 - 14)
Het gaat onder meer om:
- Duizeligheid
- Droge mond
- Desoriëntatie
- Concentratie- en coördinatiestoornissen
- In mindere mate psychiatrische symptomen zoals psychose of depressie.
Toch wordt aangeraden de behandeling te starten met lage doses die geleidelijk worden aangepast, om deze effecten zo klein mogelijk te houden. Omdat behandeling met cannabis psychiatrische symptomen kan verergeren of cognitieve achteruitgang kan veroorzaken, moet de patiënt vóór het begin van de therapie grondig worden beoordeeld.

Conclusie
Naarmate de behandelingen voor multiple sclerose zich verder ontwikkelen, komen therapieën op basis van cannabis en cannabinoïden op als mogelijke therapeutische opties. Het is belangrijk te vermelden dat therapieën met medicinale cannabis, als medische behandeling, moeten worden voorgeschreven en begeleid door een gespecialiseerde zorgprofessional.
Bovendien vraagt een effectief gebruik van therapieën op basis van cannabis om een persoonlijke aanpak en voortdurende communicatie tussen patiënten en artsen.
Meer informatie over medicinale cannabis
Zorgprofessionals die hun kennis van het klinische gebruik van cannabinoïden willen verdiepen en praktische, wetenschappelijk onderbouwde richtlijnen zoeken, kunnen terecht in het Handboek principes van klinische cannabinologie van Cannabiscientia, waaruit dit artikel afkomstig is.
Let op: dit is een informatief artikel en het is niet bedoeld om een ziekte te voorkomen, te diagnosticeren of te behandelen. De inhoud kan een aanvulling zijn op, maar mag nooit in de plaats komen van, een diagnose of behandeling van welke ziekte of welk symptoom dan ook. De producten van Cannactiva zijn geen geneesmiddelen en zijn bestemd voor uitwendig gebruik. De auteurs en Cannactiva zijn niet verantwoordelijk voor oneigenlijk gebruik van deze informatie. Houd er rekening mee dat er sinds de publicatiedatum nieuw wetenschappelijk bewijs kan zijn verschenen. Raadpleeg daarom je arts voordat je CBD gebruikt of als je er vragen over hebt.
Bronnen
- Oh J, Vidal-Jordana A, Montalban X. Multiple sclerosis: clinical aspects. Curr Opin Neurol. 2018 Dec;31(6):752-759.
- Gold R, Hartung HP. Towards individualised multiple-sclerosis therapy. Lancet Neurol. 2005 Nov;4(11):693-4.
- Baldassari LE, Fox RJ. Therapeutic Advances and Challenges in the Treatment of Progressive Multiple Sclerosis. Drugs. 2018 Oct;78(15):1549-1566.
- Clark AJ, Ware MA, Yazer E, Murray TJ, Lynch ME. Patterns of cannabis use among patients with multiple sclerosis. Neurology. 2004;62(11):2098–100.
- Schnelle M, Grotenhermen F, Reif M, Gorter RW. Results of a standardised survey on the medical use of cannabis products in the German-speaking area. Forsch Komplementarmed. 1999 Oct;6 Suppl 3:28-36.
- Zajicek J, Fox P, Sanders H, Wright D, Vickery J, Nunn A, Thompson A, UK MS Research Group: Cannabinoids for treatment of spasticity and other symptoms related to multiple sclerosis (CAMS study): multicentre randomised placebo-controlled trial. Lancet 2003, 362:1517-1526.
- Zajicek JP, Sanders HP, Wright DE, et al. Cannabinoids in multiple sclerosis (CAMS) study: safety and efficacy data for 12 months follow up. J Neurol Neurosurg Psychiatry.
- Wade D., Makela P., House H., Bateman C., Robson P. (2006) Long-term use of a cannabis-based medicine in the treatment of spasticity and other symptoms in multiple sclerosis. Mult Scler 12: 639-645.
- Collin C., Davies P., Mutiboko I., Ratcliffe S. (2007) Randomised controlled trial of cannabis-based medicine in spasticity caused by multiple sclerosis. Eur J Neurol 14: 290-296.
- Wade D., Collin C., Stott C., Duncombe P. (2010) Meta-analysis of the efficacy and safety of Sativex (nabiximols), on spasticity in people with multiple sclerosis. Mult Scler 16: 707-714.
- Roua A Nouh, Ahmed Kamal, Oluwaseyi Oyewole, et al. Unveiling the Potential of Cannabinoids in Multiple Sclerosis and the Dawn of Nano-Cannabinoid Medicine. Pharmaceutics. 2024 Feb 7;16(2):241.
- Koppel BS, Brust JC, Fife T, et al. Systematic review: efficacy and safety of medical marijuana in selected neurological disorders: report of the Guideline Development Subcommittee of the American Academy of Neurology. Neurology. 2014 Apr 29;82(17):1556-63.
- Papathanasopoulos P., Messinis L., Lyros E., Kastellakis A., Panagis G. (2008) Multiple sclerosis, cannabinoids, and cognition. J Neuropsychiat Clin Neurosci 20: 36-51.
- Robson P. (2011) Abuse potential and psychoactive effects of delta-9- tetrahydrocannabinol and cannabidiol oromucosal spray (Sativex), a new cannabinoid medicine. Expert Opin Drug Saf 10: 675-685.



