Bob Marley en wiet: een lied over verlossing
Bob Marley, de iconische Jamaicaanse muzikant, drukte niet alleen een onuitwisbare stempel op de geschiedenis van de reggaemuziek, maar werd ook een hartstochtelijk pleitbezorger van de cannabisplant en van vrijheid. Door zijn liedjes en woorden verspreidde Marley het vrije en onbevooroordeelde denken over deze plant over de hele wereld.
Ter ere van de komende verjaardag van Bob Marley op 6 februari kijken we vandaag op de blog van Cannactiva naar de biografie van Bob Marley: zijn relatie met wiet, zijn liedjes en zijn invloed op hoe de samenleving naar cannabis kijkt.
Bob Marley: het zaad van vrij en onbevooroordeeld denken over cannabis
In een rood Adidas-jack en met zijn dreadlocks voor het nageslacht in model gelegd denkt Bob Marley na, terwijl over zijn stem heen het gezang van een groep vogels te horen is. Te zien aan het tv-beeld is het een bewolkte dag, met op de achtergrond een rivier en hoge bomen.
“Je begrijpt het in zekere zin, en opeens zeg je: wiet, wiet is een plant! Ik bedoel, planten zijn goed voor alles. Waarom zeggen die mensen die iedereen, ieder van ons, ‘goed willen doen’, die zichzelf ‘machthebbers’ noemen en dit en dat, waarom zeggen ze dat we de plant niet mogen gebruiken?”
Hij is in Nieuw-Zeeland, het is 1979 en de belangrijkste muzikant uit de geschiedenis van Jamaica, de man die het ritme van een klein Caribisch eiland de wereld over bracht en tot universele mode maakte, trapt tegen de stilte aan die er hangt rond het taboe van een plant die als drug wordt gezien. Acht jaar eerder had de Amerikaanse president Richard Nixon verklaard dat drugs, waaronder wiet, Vijand nummer 1 waren. Marley maakt zijn gedachte af: “Ik heb het altijd in mijn hoofd en je hoort ze zeggen: ‘je moet niet roken, want dan word je een rebel’. Een rebel waartegen?”
6 februari: verjaardag van Bob Marley
Robert Nesta Marley, die op 6 februari 2024 79 jaar zou zijn geworden als kanker hem niet op zijn 36e had weggerukt, was een soort culturele sjamaan. Met de fantastische verspreiding van zijn reggaenummers, met de komst van zijn mythische persoonlijkheid naar Europa, met de furore die zijn nummers in Noord-Amerika maakten, bezaaide de muzikant de wereld – zoals de wind over de woestijn – met het zaad van vrij en onbevooroordeeld denken over cannabis.
De religieuze band van Marley met wiet en het rastafarianisme
Marleys band met de plant is een religieuze ervaring, die voortkomt uit zijn geloof in het rastafarianisme, een spirituele beweging die begin twintigste eeuw ontstond in de buitenwijken van Kingston, de Jamaicaanse hoofdstad, met Afrika als middelpunt van het geloof. In wezen gaat deze beweging uit van het idee dat de Ethiopische leider Haile Selassie (bekend als Ra's Tafari voordat hij de troon besteeg), van wie werd gezegd dat hij behoorde tot een dynastie die afstamde van de bijbelse koning Salomo, werd beschouwd als de Messias.
Sacramenteel gebruik van cannabis in het rastafarigeloof
Het sacramentele gebruik van de cannabisplant gaat duizenden jaren terug. Religies uit de streken van India en China namen de plant op in hun mystieke geloof vanwege haar medicinale eigenschappen (onbekend in die voorwetenschappelijke tijd) en daaruit, uit hun hindoeïstische en pan-Afrikaanse invloeden, komt de band van de rastafari's met wiet voort; zij houden vast aan de mythe dat de plant werd gevonden op de plek van het graf van koning Salomo. Hoewel er geen bewijs is voor dit geloof, opent het effect van THC voor hen het bewustzijn, verbetert het de innerlijke verbinding en brengt het je dichter bij “Jah”, hun god.
Marley als spirituele figuur en natuurlijke leider
Marley maakte van zijn kunst een religieuze zoektocht. In zijn tijd had Jamaica te kampen met politieke en sociale spanningen, grote economische ongelijkheid, armoede en politiek geweld. Marley bekeerde zich tot het rastafarianisme, een Jamaicaanse religieuze beweging die raciale gelijkheid en het sacramentele gebruik van wiet uitdroeg.
Hij werd de stem van de gemarginaliseerden van een klein eiland, en daarna verspreidde die stem zich over de hele planeet. Sterker nog: de Amerikaanse journalist en verzamelaar Roger Steffens, misschien wel zijn beste biograaf, verklaart het fenomeen vanuit een spirituele theorie.
In zijn boek “So Much Things to Say” (Zoveel dingen te zeggen) beschrijven veel geïnterviewden die hem kenden hem als een archetypische figuur uit de christelijke mythe: een arm geboren kind, zoon van een witte man en een zwarte vrouw, en daardoor gediscrimineerd door zowel witte als zwarte mensen, dat uitgroeit tot een diep spiritueel mens, een natuurlijke leider en ook, waarom niet, een profeet. “Zijn liveshows gingen steeds meer lijken op gospelbijeenkomsten met een predikant en zijn (vrouwelijke) koor”, schrijft Steffens.
De evolutie van Bob Marley & The Wailers
In 1963, toen hij 18 was, sloot Marley zich aan bij Bunny Wailer en Peter Tosh om de groep Wailing Wailers te vormen, waar ook Junior Braithwaite en de achtergrondzangeressen Beverly Kelso en Cherry Smith bij kwamen. Ze brachten de single Simmer Down uit, een skanummer over de straatbendes van Kingston. Kort daarna gingen ze The Wailers heten en een paar jaar later werden ze Bob Marley & The Wailers.
Met dat project kwam Bob in 1972 naar Engeland, waar hij een contract kreeg bij het kleine label Island Records, eigendom van Chris Blackwell, een Jamaicaanse muziekliefhebber die in Londen woonde. De ondernemer zegt dat hij hem 4.000 pond gaf om een plaat op te nemen. “Ik had nooit gedacht dat ik daar iets voor terug zou krijgen, maar na vier maanden kwam hij terug met Catch a fire”, vertelde hij over wat het eerste album van Bob Marley & The Wailers in Europa zou worden: de big bang van de legende.
De impact van “Catch a Fire” in Europa
De eerste 20.000 exemplaren van de originele lp uit 1973 werden door de kunstenaars Rod Dyer en Bob Weiner ontworpen als Zippo-aansteker. De bovenkant van de aansteker klapte open en dan kon je de plaat eruit halen. Maar met de technologie van toen was het niet mogelijk om dat op zo'n grote schaal te maken, omdat het de prijs flink zou opdrijven, en dus werd uiteindelijk gekozen voor een eenvoudigere hoes met een foto: een portret van Marley die een joint rookt.
De jaren 60 en 70 waren een tijd van sociale bewegingen, protesten en politieke veranderingen. Marley werd een symbool van de strijd voor gelijkheid en vrijheid, vooral in verband met de strijd tegen raciale onderdrukking en economische ongelijkheid.
De muziek van Bob Marley werd wereldwijd een symbool van verzet en van de strijd voor sociale rechtvaardigheid, en veranderde de kijk op cannabis in die van een plant die geassocieerd wordt met vrede, gelijkheid en spiritualiteit, in een tijd waarin cannabis zwaar gecriminaliseerd werd als illegale drug en streng verboden was.
De moordaanslag op Marley en zijn oproep tot vrede
In 1976 overleefde Marley op ongelooflijke wijze een brute moordaanslag op hem en zijn band (vermoedelijk als gevolg van zijn pacifistische politieke positie in een onrustig Jamaica). Een van de 86 kogels die werden afgevuurd schampte zijn borst en bleef steken in zijn arm.
Twee dagen na de schietpartij, met de wonden nog open, verscheen Bob met zijn band op het Smile Jamaica-festival, van waaruit hij opnieuw probeerde op te roepen tot vrede. Het concert ging de geschiedenis in en dwong hem in ballingschap te gaan, eerst in Nassau, op de Bahama's, en later in Londen, waar hij zich anderhalf jaar vestigde. Genoeg om zijn carrière en zijn leven te veranderen, want daar componeerde hij twee essentiële albums uit zijn enorme oeuvre en nam hij ze op: Exodus (1977), dat juist over zijn ballingschap gaat, en Kaya (1978), een ode aan de liefde en (aan de liefde voor) wiet.
Kaya: een album over het belang van cannabis voor rastafari's
De muzikale sfeer van Kaya weerspiegelt een vredigere en harmonieuzere gemoedstoestand, die makkelijker in verband te brengen is met de effecten van wiet. Juist omdat hij de hele dag joints rookte, arresteerde de politie Marley tijdens zijn tijd in Londen. De rechtbank van Marylebone (Marylebone Magistrates' Court) verklaarde hem op 4 juni 1977 schuldig aan bezit en legde hem een boete op van 50 pond sterling.
Kaya was zonder twijfel een stralend antwoord op de repressieve ordehandhavers van het Verenigd Koninkrijk. “Neem me niet kwalijk terwijl ik mijn joint opsteek / Mijn god, ik moet op gang komen”, zingt “Easy Skanking”, het openingsnummer van Kaya, met een cadans die zo zacht is dat je, alleen al door ernaar te luisteren, in de cannabistrip lijkt te stappen.
In het titelnummer van het album, “Kaya”, zegt Marley dat de joint hem zo high maakt “dat ik zelfs de hemel aanraak”. Het nummer werd oorspronkelijk in 1971 opgenomen, met productie van tovenaar Lee Scratch Perry, toen Marley nog niet de grote ster was die hij later zou worden.
Het is geen nummer over legalisering, maar eerder over het belang dat “kaya” heeft voor de rastafari's: “Wakker worden en ontspannen / de regen valt / er moet nu kaya zijn, er moet nu kaya zijn, want de regen valt / ik ben zo high / Ik raak zelfs de hemel aan boven de vallende regen / Ik voel me zo goed in mijn buurt, daarom ben ik hier”.
“Cannabis was een belangrijk deel van de spiritualiteit en de muziek van mijn vader. Hij zag het als een middel om in contact te komen met het goddelijke en om vrede en gelijkheid te bevorderen.”Ziggy Marley, Jamaicaanse reggaemuzikant en zoon van Bob Marley
Kaya werd het album met eigen nummers van Marley dat het hoogst kwam in de Britse hitlijsten: het bereikte nummer 4. Sommige critici suggereerden toen dat Marley zijn zogenaamd onvoorwaardelijke politieke overtuigingen op de een of andere manier had ingeruild voor een emotioneel zachter album, om populair te worden.
“Bob kwam altijd op voor het recht van mensen om wiet te gebruiken. Hij geloofde dat het je vrij maakte en dat je de dingen zo vanuit een hoger perspectief kon zien.”Peter Tosh, muzikant en bandgenoot van Bob Marley in The Wailers
Toch vertelde Bob bij het verschijnen van het album, ergens in 1978, aan het tijdschrift Hot Press: “Ik heb nooit gehouden van waar de politiek echt voor staat”, en hij voegde eraan toe dat de nieuwe nummers “eigenlijk nergens van afwijken, het is muziek, het kan niet altijd politiek zijn”.
Feit is dat Bob Marley, ook al verhulde hij het, altijd een politiek mens was. Niet voor niets werd zijn gezicht een icoon van de strijd van de volkeren, net als dat van Che Guevara.
“Een rebel waartegen?”, vraagt Bob zich in 1979 af. Politieker dan ooit geeft hij antwoord en slaat hij de spijker op zijn kop: “Zij hebben materiële dingen en willen je geest inpalmen tot ze tegen je zeggen: ‘ga maar werken, dan krijg je een pensioen’. En zij houden alles zelf. Dan laat wiet je naar jezelf kijken, en in plaats van voor een baas te willen werken, wil je zelf de baas zijn, zo van ‘waarom moet ik me hierbij neerleggen?’ De plant laat je zien dat je je eigen baas bent, dat je voor het eerst eigenaar bent van jezelf. Je doet wat je wilt, het maakt je niet uit wat mensen over je zeggen.” Amen.
Bob Marley overleed op 11 mei 1981 in Miami, Florida. Hij was 36 jaar en had kanker, een kwaadaardig melanoom dat in zijn linkervoet was ontstaan. Ondanks de diagnose in 1977 wilde Marley geen amputatie ondergaan, omdat die indruiste tegen zijn rastafarigeloof. Hij werd begraven in zijn geboorteplaats, Nine Mile, op Jamaica. Zijn lichaam werd in een mausoleum gelegd met een Gibson Les Paul-gitaar en een bijbel. De precieze plek van zijn graf is geheim; misschien brengt iemand hem elke dag een wiettop om zijn tijd in de wereld van de levenden te vieren.
