CBD bij de behandeling van verslavingen: onderzoek naar de eigenschappen ervan

Onder de vele onderzoeken naar de mogelijke toepassingen van CBD of cannabidiol valt ook de behandeling van sommige verslavingsstoornissen. Omdat deze problemen mensen over de hele wereld blijven treffen, wordt er in verschillende onderzoeken gezocht naar nieuwe manieren om het probleem aan te pakken.

In dit artikel lees je over het huidige onderzoek naar het gebruik van CBD bij de behandeling van verslavingen van de hand van dr. Caudevilla, huisarts en expert in drugsverslaving, met ruime ervaring in zorg-, onderzoeks- en onderwijsprojecten rond drugsgebruik.

Dit artikel is informatief van aard en is niet bedoeld om een ziekte of symptoom te diagnosticeren, te voorkomen of te genezen. De inhoud kan de diagnose of behandeling van een ziekte of symptoom aanvullen, maar nooit vervangen. De producten van Cannactiva zijn geen geneesmiddelen. Raadpleeg je arts voordat je CBD gebruikt.

CBD om van verslavingen af te komen: inleiding

Wat zijn verslavingen?

Een verslaving is een patroon van gebruik van een middel waarbij de controle erover verloren gaat en het gebruik een centrale plaats gaat innemen in iemands leven. Vaak wordt onderscheid gemaakt tussen lichamelijke en psychische afhankelijkheid, hoewel de grenzen tussen beide begrippen discutabel zijn.

Lichamelijke afhankelijkheid verwijst naar de toestand waarin het lichaam gewend raakt aan de aanwezigheid van een middel en dat middel nodig begint te hebben om goed te functioneren. Ze wordt vaak in verband gebracht met het ontwenningssyndroom: het geheel van symptomen dat optreedt wanneer iemand abrupt stopt met het gebruik van een middel, en dat zeer onaangenaam en in sommige gevallen zelfs gevaarlijk kan zijn.

Psychische afhankelijkheid daarentegen verwijst naar de emotionele en mentale behoefte aan het middel. Iemand kan een onbedwingbare behoefte voelen om het middel te gebruiken, ook al is hij of zij zich bewust van de negatieve gevolgen ervan. Hoe dan ook zijn verslavingen het resultaat van een complex geheel van onderling samenhangende biologische, psychologische en sociale factoren. De behandeling van verslavingen begint met een professionele, gespecialiseerde medische aanpak van deze drie gebieden, en “wonderpillen” bestaan hierbij niet.

Kan cannabis leiden tot afhankelijkheid?

Het DSM-handboek, de internationale referentie voor de diagnose van problemen met de geestelijke gezondheid, neemt in zijn vijfde en meest recente editie de “stoornis in het gebruik van cannabis” op. Sommige wetenschappers hebben kritiek geuit op de geldigheid van deze definitie of op het gebruik ervan op dezelfde manier als afhankelijkheid van alcohol of cocaïne wordt ingedeeld (1, 2, 3).

Hetzelfde handboek, de DSM-5, introduceert voor het eerst de diagnose “cannabisonttrekking”. Het beeld is aspecifiek en mild, en treft 12-20% van de regelmatige cannabisgebruikers die abrupt stoppen met het gebruik (4).

Komt cannabisafhankelijkheid vaak voor?

De meeste auteurs zijn het erover eens dat het potentieel van cannabis om afhankelijkheid te veroorzaken, los van individuele en contextuele factoren, kleiner is dan dat van andere middelen.

Het statistische risico op cannabisafhankelijkheid wordt geschat op ongeveer 8% (tegenover 20% bij cocaïne of 60% bij tabak) (5). Andere studies schatten de prevalentie van de stoornis op 4% tot 10% (6, 7, 8). Hoewel ze iets andere cijfers geven, zijn de geciteerde auteurs het eens over de volgende punten:

• Farmacologisch gezien heeft cannabis een kleiner afhankelijkheidspotentieel dan opiaten, alcohol, cocaïne en tabak.
• Sociaal-culturele en sociaal-economische factoren dragen bij aan een grotere kwetsbaarheid voor het ontstaan van afhankelijkheid.
• Op jonge leeftijd beginnen met cannabisgebruik is epidemiologisch gezien een duidelijke en relevante risicofactor voor het ontwikkelen van misbruik, afhankelijkheid of een stoornis in het gebruik van middelen.

CBD bij verslavingen: onderzoek naar het mogelijke werkingsmechanisme

Verschillen tussen THC en CBD in hun verslavend potentieel

Tetrahydrocannabinol (THC) is de belangrijkste psychoactieve stof in de cannabisplant en wordt in verband gebracht met negatieve effecten op het gebied van middelenafhankelijkheid. THC kan verslavend zijn en kan de kwetsbaarheid voor afhankelijkheid van andere middelen zoals alcohol, opioïden en tabak vergroten. Dit komt deels doordat THC de beloningscircuits in de hersenen kan beïnvloeden, wat kan leiden tot een sterker verlangen naar het middel en het moeilijker kan maken om ermee te stoppen.

Cannabidiol (CBD) daarentegen lijkt antiverslavende eigenschappen te hebben. Er zijn theorieën voorgesteld die suggereren dat CBD onder meer invloed kan hebben op de beloningscircuits, angst en stress, het geheugen en ontstekingen. Dit fundamentele onderzoek wordt aangevuld met casusreeksen en zelfs klinische studies die wijzen op een antiverslavend potentieel van CBD.

Wil je meer weten over deze twee cannabinoïden? Lees dan het artikel over de verschillen tussen CBD en THC.

Effectiviteit van CBD bij verslavingen: zijn er studies bij mensen?

Ja. Voor bijna alle soorten verslaving zijn er voorlopige studies die suggereren dat CBD in de nabije toekomst een extra optie kan worden naast de geneesmiddelen die beschikbaar zijn om verslavingsstoornissen te behandelen.

CBD bij tabaksverslaving

De eerste klinische pilotstudie onderzocht de effecten van CBD bij rokers die probeerden te stoppen met roken. CBD bleek effectief om het aantal gerookte sigaretten na een week behandeling met tot wel 40% te verminderen, een effect dat ook na de 7 behandeldagen aanhield (28). Een paar jaar later verminderde een studie waarin een enkele dosis CBD werd toegediend enkele van de ontwenningsverschijnselen (29).

CBD om te stoppen met roken

CBD en alcoholverslaving

Eind 2022 werden de eerste twee klinische studies bij mensen afgerond die het potentieel van CBD bij de behandeling van een stoornis in het alcoholgebruik onderzochten. Beide studies rekruteerden patiënten met een ernstige afhankelijkheid en werden uitgevoerd aan de New York University. Een van de studies volgde 40 patiënten gedurende 8 weken (30). Een andere richtte zich op patiënten met het alcoholafhankelijkheidssyndroom die daarnaast leden aan een posttraumatische stressstoornis (31). Geen van beide klinische studies is al gepubliceerd en de resultaten zijn nog niet openbaar gemaakt.

CBD laat therapeutisch potentieel zien bij verslaving aan tabak (vooral), alcohol en cannabis.

CBD en cannabisverslaving

Verschillende klinische studies hebben aangetoond dat Sativex effectief is bij de behandeling van cannabisafhankelijkheid (38, 39, 40). Dat is allesbehalve verrassend, aangezien de cannabinoïdenspray een extract van de cannabisplant is met vaste concentraties THC en CBD, en in de praktijk neerkomt op de toediening van hetzelfde middel via een andere weg.

Er zijn anekdotische gevallen gepubliceerd waarin CBD op zichzelf effectief was bij de behandeling van cannabisafhankelijkheid (41, 42). Deze gevallen zijn bevestigd in goed opgezette klinische studies met 82 patiënten met cannabisafhankelijkheid, die met CBD hun gebruik wisten te stoppen of te verminderen (43).

Een andere klinische studie onderzocht het effect van het toevoegen van cannabidiol bij regelmatige cannabisgebruikers die niet wilden stoppen met hun gebruik (44). De studie liet verbeteringen zien in tests voor aandacht, verbaal leren en geheugen, evenals lagere scores op schalen voor psychotische symptomen en een betere slaap.

Er lopen ook klinische studies, met nog niet gepubliceerde resultaten, naar de werkzaamheid van CBD bij cannabisgebruikers met psychotische stoornissen (45).

CBD en opiaatverslaving

Wat CBD bij opiaatverslaving betreft: hoewel er positieve resultaten zijn over het therapeutische potentieel, is er nog weinig bewijs. De eerste klinische studie naar de werkzaamheid van CBD bij acute opiaatontwenning werd in 2019 gepubliceerd. In een studie met 42 patiënten bleek CBD effectiever dan placebo in het verminderen van de “craving” (hunkering naar het middel) en van enkele typische ontwenningsverschijnselen bij opiaten (32). Er zijn ook studies van mindere kwaliteit en anekdotische gevallen die het gebruik van CBD voor deze indicatie ondersteunen (33). Een andere studie die het potentieel van CBD bij de detoxificatie van methadon onderzoekt, is onlangs afgerond en wacht op dit moment op publicatie (34).

CBD en verslaving aan stimulerende middelen

De tot nu toe gepubliceerde klinische studies hebben geen verschil kunnen aantonen tussen CBD en placebo bij het verminderen van de ontwenningsverschijnselen die samenhangen met een stoornis in het gebruik van cocaïne. Eén klinische studie gebruikte doses van 300 mg CBD bij crackgebruik (gerookte cocaïne) (35), en twee andere klinische studies gebruikten doses tot 800 mg CBD gedurende 10 weken (36) (37), zonder positieve resultaten te vinden voor het gebruik van CBD bij verslaving aan dit type drugs.

Wat verslaving aan stimulerende drugs betreft, zoals cocaïne en amfetaminen/methamfetaminen, hebben klinische studies tot nu toe niet aangetoond dat CBD effectief is bij de behandeling ervan.

Ondanks de goede resultaten in preklinische modellen (in vitro en dieronderzoek) zijn er geen gepubliceerde studies of lopende klinische studies die de werkzaamheid van CBD bij een stoornis in het gebruik van amfetamine/methamfetamine onderzoeken.

CBD-dosering en hoe het wordt gebruikt bij verslavingen

De doses die in klinische studies zijn gebruikt, lopen sterk uiteen. De meest gebruikelijke toedieningsweg is oraal in de vorm van capsules of tabletten. In de studies over alcohol zijn doses tot 1200 mg per dag gebruikt (30, 46). Bij opiaten zijn doses van 400-800 mg gebruikt (32, 33, 34). Doses van 300-800 mg per dag bleken niet effectief bij cocaïne (35, 36, 37), maar hoeveelheden in dat bereik leverden positieve resultaten op bij tabak (29) en cannabis (41).

Andere toedieningsvormen zijn onder meer de sublinguale spray met CBD, die werd gebruikt bij de behandeling van cannabisafhankelijkheid in een dagdosis van 18-24 mg/dag (41) en in de nog te publiceren klinische studie naar de detoxificatie van methadon (34). Cannabidiol via inhalatie (in doses van 400 microgram per inhalatie) is ook gebruikt bij tabak (28).

Tot slot…

De conclusie is dat er nog meer onderzoek en klinische studies nodig zijn voordat CBD als therapie voor verslavingen kan worden toegepast, hoewel er voorlopige studies bij mensen zijn die het therapeutische potentieel ervan ondersteunen. Een van de toepassingen waarvoor het meeste bewijs bestaat, is het gebruik van CBD bij de behandeling van tabaksverslaving.

Het is belangrijk om te beseffen dat er meer onderzoek en rigoureuze klinische studies nodig zijn om de werkzaamheid van CBD bij verslavingen te bevestigen en duidelijke richtlijnen voor dosering en toediening vast te stellen.

Verslavingen moeten worden behandeld door gespecialiseerde professionals. We herinneren je eraan dat dit artikel informatief is en niet bedoeld is om een ziekte of symptoom te voorkomen, te diagnosticeren of te behandelen. De inhoud kan de diagnose of behandeling van een ziekte of symptoom aanvullen, maar nooit vervangen. De producten van Cannactiva zijn geen geneesmiddelen en zijn bedoeld voor uitwendig gebruik. Raadpleeg je arts voordat je CBD gebruikt.